«Πάντως εμείς βλέπουμε πάντα την Αφροδίτη σαν Αυγερινό και όχι σαν Αποσπερίτη. Και η προσπάθεια δεν έχει τέλος. […] Ονειρευόμαστε οριζοντίως, καθέτως και διαγωνίως. Μέχρι εξαντλήσεως χώρου και χρόνου. Μέχρι τελικής πτώσεως. Ολοι μαζί. Μαθητές και δάσκαλοι. Συνεργάτες. Συνεργοί. Συνένοχοι».
Παντελής Μπουκάλας
Γεννημένος στο Λεσίνι της Αιτωλοακαρνανίας το 1948, τέλειωσε σε διπλανό χωριό το Γυμνάσιο, διασχίζοντας καθημερινά τη γέφυρα του Αχελώου. Σπούδασε δάσκαλος στη Ζωσιμαία Σχολή των Ιωαννίνων. Δεν μπορώ να φανταστώ τον Παντελή Μπουκάλα, πρώτο εξάδελφο του συνώνυμου συγγραφέα και δημοσιογράφου, παρά σαν δάσκαλο.
Δάσκαλος, γιος δασκάλου. Ο πατέρας του, Χρήστος Μπουκάλας, συνέβαλε μαζί με τους κατοίκους να χτιστεί στο χωριό το πέτρινο Δημοτικό σχολείο που γιορτάζει φέτος τα 70 χρόνια του. Κάλεσε, μάλιστα, έλεγε ο Παντελής, τους μαθητές του, ανάμεσά τους και τον γιο του, να φυτέψουν από ένα δέντρο. Οταν γύριζε μόνος του ή αργότερα με τους δικούς του μαθητές στη σχολική τους εκδρομή στο Λεσίνι, τόπο του μοναδικού δάσους του Φράξου, ο Παντελής επισκεπτόταν και τα δέντρα αυτά στο παλιό του σχολείο.
Δάσκαλος που κράτησε στη μνήμη τις εικόνες, τις μυρωδιές, τις γεύσεις, τα ακούσματα της γενέθλιας γης που απλωνόταν και πέρα από αυτήν και τα οποία μετουσιωμένα έγιναν τραγούδια και χοροί, πυρήνας ζωής και πηγή δημιουργίας. Τραγούδησε τραγούδια της Αιτωλοακαρνανίας σαν το αγαπημένο του «Μαραίνομαι ο καημένος», αλλά και ηπειρώτικα, χόρεψε χορούς σαν τον τσάμικο στον τόπο. Χορό που αντλεί από τη δύναμη της γης με τον «κορυφαίο» χορευτή που μοιάζει να συναντά τον Χορό αρχαίας τραγωδίας και ακόμα πιο πίσω ίσως τα «παλαιάς ορχήσεως λείψανα» κάποιων αρχέγονων χορών που θεωρείται ότι ενσωματώνονται σε λανθάνουσες κινήσεις αρχαϊκών αγαλμάτων.
Δάσκαλος με ζωντανές τάξεις, ό,τι το πιο πολύτιμο. Το 1973-74 ίδρυσε μαζί με τις δύο δασκάλες που μοιράζονταν το ίδιο όραμα, την αδελφή του Κατερίνα και τη σύντροφο της ζωής του Καλλιρρόη, το δικό τους σχολείο, στο οποίο αφιέρωσε τη ζωή του μέχρι την τελευταία ώρα, λίγο πριν πεθάνει τον περασμένο Απρίλιο ανήμερα των γενεθλίων του. Διάλεξαν να δώσουν στο σχολείο τους το όνομα του ποιητή που μας έχει πει ότι «εθνικό» είναι το «αληθινό» (κάτι που θυμόμαστε μέσα στον σημερινό ζόφο όπου τα κούφια λόγια καταρρέουν μπροστά στην αμείλικτη αλήθεια των πραγμάτων).
Ο Παντελής, που ήξερε να αφηγείται την ιστορία σαν περιπέτεια ζωής και να διδάσκει τα μαθηματικά σαν ποίηση, δεν κατέφευγε στον στείρο διδακτισμό, στην υποταγή σε ομοιώματα ή σε δόγματα. Ο τρόπος του μου θύμιζε την πλατωνική στάση απέναντι στον δεσμώτη του σπηλαίου: η παιδεία δεν είναι άλλο από το να δείξεις στην ψυχή του αλυσοδεμένου ανθρώπου τον δρόμο για το φως. Ετσι, με τις δικές του δυνάμεις, με ό,τι καλό φέρει ο καθένας μέσα του, θα μπορέσει να ανθίσει.
