Ο Τζόρτζιο Αγκάμπεν έχει διατυπώσει την άποψη ότι η έκθεση στον χώρο αποτελεί και τον τρόπο πολιτικής, τονίζοντας μάλιστα ότι το γεγονός πως δεν υπάρχει πολιτική ζωή των ζώων οφείλεται κατά κύριο λόγο στο ότι τα ζώα βρίσκονται διαρκώς στον ανοιχτό χώρο. Δηλαδή δεν έχουν ανάγκη να οικειοποιηθούν την προβολή τους στον χώρο, ούτε βέβαια και να την επιμεληθούν. Για αυτό τα ζώα δεν ενδιαφέρονται για την ωραιοποίηση κάποιας προσχηματικής εικόνας τους, πράγμα που σημαίνει ότι δεν έχουν ανάγκη από κάποιον καθρέφτη, κάτι που έχει ανάγκη όμως ο άνθρωπος. Με άλλα λόγια αποδέχονται την εικόνα τους γιατί λειτουργούν μέσα στον ανοιχτό χώρο.
Αντιθέτως ο άνθρωπος διεκδικεί την αναγνωσιμότητά του, επιθυμεί να την καταστήσει οικεία σε όλους. Ετσι λοιπόν ο άνθρωπος ζει ξεχωρίζοντας τις εικόνες από τα πράγματα δίνοντας παράλληλα ονόματα στις εικόνες και στα πράγματα ως έναν τρόπο διαχωρισμού τους. Ετσι λοιπόν ο άνθρωπος μεταμορφώνει τον ανοιχτό χώρο σε ένα κόσμο νομιναλιστικό, δηλαδή σ’ έναν κόσμο πλημμυρισμένο από ονόματα ξεχωρίζοντας πάντα εικόνες και πράγματα και μέσω του νομιναλισμού βάζει τα εξουσιαστικά του δεδομένα. Εκεί ακριβώς ο ανοιχτός χώρος μετονομάζεται και λέγεται κόσμος. Παράλληλα τίθεται σε εφαρμογή η συμβολική κυκλοφορία των πραγμάτων και των εικόνων. Στο σημείο αυτό εισβάλλει η πολιτική με τη χαμαιλεοντική ευεξία της επί των κινούμενων συμφερόντων.
Οι αρχαίες κοινωνίες οι οποίες διέθεταν μια άλλη εγγύτητα με τον χώρο χαρακτηρίζονταν από μια συμβολική ανατροπή της εικόνας και των πραγμάτων. Για παράδειγμα απέρριπταν τους ρόλους όπως εξαιρετικά μας έχει πει ο Μπαχτίν (1970), ο οποίος ανέλυσε τα μεσαιωνικά καρναβάλια και τη διαδρομή τους στον παρελθόντα χρόνο και τη συνάφειά τους με τις αρχαίες κοινωνίες, όπου ο επιθετικός νομιναλισμός αποσυρόταν και ο ανοιχτός χώρος γινόταν ένα ανοιχτό και ισότιμο πεδίο ζωής. Οπως βέβαια και ο ανθρωπολόγος Τάρνερ (1977) ο οποίος με τη σειρά του ανέλυσε τις κοινότητες ως μια κατάσταση ισότητας, πνευματικής συντροφικότητας και αλληλεγγύης σε αντίθεση με τη συντεταγμένη εξουσία της κανονιστικής κοινωνικής δομής συγκεκριμένων καταστάσεων και διατεταγμένων ρόλων. Για αυτό τις έννοιες της υπέρτατης εξουσίας, της συντεταγμένης και συντακτικής εξουσίας σύμφωνα με τον Τζ. Αγκάμπεν πρέπει να τις ξανασκεφτούμε από την αρχή. Τι συμβαίνει όμως σήμερα; Μια συντακτική εξουσία η οποία προϋπήρχε πρωτογενώς πέρα από το Σύνταγμα και το κράτος ως ανοιχτός χώρος εξαντλήθηκε σε μια συντεταγμένη εξουσία και κατόπιν εξελίχθηκε σε μια υπέρτατη εξουσία ξεπερνώντας την πρωταρχική δομή της.
Αν παρατηρήσουμε ακόμα και τη δημοκρατία της κλασικής Ελλάδας, εκεί ακριβώς χαράσσονταν οι ορίζοντές της. Δηλαδή στον ανοιχτό χώρο. Η δημοκρατία στην κλασική Ελλάδα κράτησε αυτή τη συνθήκη της κοινωνικής ζωής ως κέντρο πηγής έμπνευσης και προσανατολισμού. Η έκθεση στον χώρο σαφώς έχει να κάνει ακόμα και με εκείνο που ο Εντουαρντ Χολ ονόμαζε στο έργο του «Η κρυφή διάσταση» κοινό «χώρο ζωής».
Και το ερώτημα που αναπότρεπτα τίθεται είναι μπορούμε να επιστρέψουμε τουλάχιστον ως προς την πολιτική σ’ έναν ανοιχτό χώρο, δηλαδή εκεί όπου δεν μεταμορφώνονται όλα κάτω από τις νομιναλιστικές προϋποθέσεις; Εδώ ο Τόνι Νέγκρι έχει δώσει μια σχετική απάντηση λέγοντας ότι η σύγχρονη αντίληψη της πολιτικής δεν μπορεί να κάνει καμιά επιστροφή, γιατί βρισκόμαστε σε μια εποχή όπου το πρόβλημα της ζωής, το πρόβλημα της εξουσίας και το πρόβλημα της πολιτικής έχουν όλα γίνει αδιαχώριστα. Και αν από κάπου πρέπει να ξεκινήσουμε, θα πρέπει να ξεκινήσουμε από εκεί.
* Καθηγητής Πολιτικής και Κοινωνικής Φιλοσοφίας
