Ο πανδαμάτωρ

Ο χρόνος που τα έτη μετρά μέτρο των ημερών μας δεν είναι

Saint John Perse

Σ’ ένα εξαιρετικό κείμενο που προορίζεται για φοιτητές του ΕΚΠΑ, διάβαζα τις προάλλες μια πολυδιάστατη μελέτη για τον χρόνο. Ηταν η σύνθεση των διάφορων φιλοσοφικών, φυσικών και κοινωνιολογικών αντιλήψεων για την έννοια του χρόνου, με την ουσία του βιωμένου χρόνου να τις αναιρεί και να τις περιγελάει.

Γιατί, βέβαια, εμείς οι κοινοί θνητοί δεν ξέρουμε τι λένε οι φυσικοί και οι φιλόσοφοι.

Το μόνο που ξέρουμε είναι πώς κυλάνε οι μέρες μας, πώς περνούν τα χρόνια μας, ποιος μας χαρίζει ζωή και ποιος μας κλέβει τη ζωή μας. Οι συγγραφείς μοίρασαν τον χώρο τους (τις σελίδες του κειμένου τους) ισότιμα ανάμεσα στην επιστημονική γνώση και την αλήθεια της καθημερινότητας, σε αντίθεση με το μεγάλο σώμα των θεωρητικών που θεωρούν την καθημερινότητα δεύτερης κατηγορίας θέμα, με το οποίο δεν αξίζει να απασχολούν τη διάνοιά τους, κάτι σαν «πενταροδεκάρες» δηλαδή.

Θα σταθώ σε μια λεπτομέρεια του κειμένου, η οποία φαίνεται σαν να γράφτηκε σχεδόν παρεμπιπτόντως: η μελέτη των συγγραφέων πραγματοποιήθηκε στη διάρκεια ενός ακαδημαϊκού εξαμήνου (δώδεκα εβδομάδες).

Στο διάστημα αυτό κατάφεραν να χωρέσουν την παρουσίαση των θεωριών για τον χρόνο, τη μελέτη και την εμπειρική επεξεργασία του θέματος από τους φοιτητές που είχαν χωριστεί σε ομάδες, την παρουσίαση των εργασιών των φοιτητών, τη συζήτηση με όλους τους εμπλεκόμενους, τη συγκέντρωση και επεξεργασία των στοιχείων, τη συναγωγή συμπερασμάτων και τη συζήτηση με τους φοιτητές για τα συμπεράσματα αυτά.

Οπως επισημαίνεται, πέρα από τα δώδεκα τρίωρα μαθήματα, διδάσκοντες και φοιτητές επένδυσαν πολύ ιδιωτικό χρόνο στη δουλειά αυτήν, χρόνο που δεν μπορεί να υπολογιστεί.

Χρόνο για να μελετήσουν, να σκεφτούν, να συζητήσουν μεταξύ τους, να καταστήσουν τις ομάδες λειτουργικές, να γράψουν, να σβήσουν, να ξαναγράψουν.

Αυτός ο ανυπολόγιστος επιπλέον χρόνος, όμως, δεν είναι λεπτομέρεια αλλά η ουσία.

Το θαυμάσιο αυτό εγχείρημα, που πραγματοποιήθηκε στη σχολή και περιγράφεται στο κείμενο, απεικονίζει ένα Πανεπιστήμιο όπως θα έπρεπε να είναι όλα τα Πανεπιστήμια, με τους διδάσκοντες και τους φοιτητές σε διαρκή συνεργασία, με τη διδασκαλία να μη δίνει απαντήσεις, αλλά να θέτει ερωτήματα, με τον χρόνο να μη μετριέται: ο φοιτητής είναι φοιτητής μέρα και νύχτα, ο δάσκαλος το ίδιο.

Ο ανυπολόγιστος επιπλέον χρόνος είναι φυσικά «απλήρωτος».

Οι δάσκαλοι δεν αμείβονται γι’ αυτόν με χρήματα, οι φοιτητές δεν αμείβονται με επιπλέον διδακτικές μονάδες, που θα οδηγούσαν σε ταχύτερη απόκτηση του πτυχίου τους. Κέρδος τους είναι ότι οικοδομούν μια γνώση που διαφορετικά θα έπρεπε να τη «μάθουν», απομνημονεύοντας ιδέες άλλων με διαφορετικούς κάθε φορά στόχους, επιθυμίες, ιδεολογίες.

Από αυτή την ειδυλλιακή εικόνα του κερδισμένου χρόνου μας έβγαλαν βίαια τα αστραπόβροντα το πρωί της Πέμπτης: ένα κατοικημένο παράπηγμα παρασύρεται από τα νερά, ένα παιδάκι παραλίγο να πνιγεί στη μέση της διαδρομής από το σπίτι στο σχολείο.

Ο χρόνος γίνεται καιρός – άλλωστε οι Γάλλοι, που έχουν την τιμητική τους αυτό το διήμερο, την ίδια λέξη χρησιμοποιούν για τις δύο έννοιες.

Ο καιρός, βροχές και καταιγίδες το πρωί, γύρισε σε έναν λαμπρό ήλιο το απόγευμα της Πέμπτης, για να υποδεχτεί τον Γάλλο πρόεδρο, ψάλλοντας το παλιό σύνθημα «Ελλάς – Γαλλία, συμμαχία» που τραγουδάνε μόνο ο καιρός και ο κυβερνώντες, πάντως όχι εμείς.

Εμείς γυρνάμε σαράντα χρόνια πριν, στη συνάντηση του Εθνάρχη με τον Στρατάρχη, με αποτέλεσμα την ένταξή μας στην ευρωπαϊκή κοινότητα – και να πού φτάσαμε.

Να προσπαθούμε να δούμε σαράντα χρόνια μπροστά, αλλά σ’ ένα από τα απρόβλεπτα γυρίσματά του ο καιρός να έχει συννεφιάσει ξανά, με πυκνά απειλητικά σύννεφα, χωρίς χαραμάδες ήλιου.

Στο σκοτάδι, ο χρόνος πανδαμάτωρ τρίβει χαιρέκακα τα χέρια του.