Εντολές ΗΗΒ

Από τις επιλογές του Αλέξη Τσίπρα για την αναμόρφωση του πρωθυπουργικού γραφείου στο μέγαρο Μαξίμου, αξίζει να θαυμάσει κανείς τον πίνακα «Εντολές ΗΗΒ» του Κωνσταντίνου Ξενάκη. Αυξομειώνοντας την απόσταση από το έργο, που σχολιάζει τη μετάδοση της πληροφορίας, ο θεατής διαβάζει διαφορετικά κάθε φορά τον πίνακα, ενώ τα συναισθήματά του αλλάζουν ανάλογα.

Από μακριά, υπάρχει μια αίσθηση ισορροπίας. Οι δύο στήλες που στέκονται η μια δίπλα στην άλλη μοιάζουν να υψώνονται εναρμονισμένες. Ο θεατής εισπράττει μια αίσθηση σιγουριάς, που υποστηρίζεται από το ζεστό χρώμα και τον απαλό κυματισμό στη βάση των στηλών. Πλησιάζοντας, βλέπει κανείς ότι η πρώτη στήλη επιγράφεται «λογικά σύμβολα» και η δεύτερη «σύμβολα αγωγού μετάδοσης πληροφοριών». Η αρχική αίσθηση ασφάλειας του θεατή σταδιακά ανατρέπεται, καθώς παρατηρεί τον άναρχο τρόπο επεξεργασίας της ιδέας, της είδησης πια, στη δεύτερη στήλη, κυρίως όμως την αλλαγή της ίδιας της αρχικής ιδέας, την απλοποίηση, την επιπεδοποίηση και τελικά τη συρρίκνωσή της. Ή και δεν ανατρέπεται μεμιάς, γιατί μερικές φορές ο θεατής δεν θέλει να παρατηρήσει, επιδιώκει να επιστρέψει στην καθησυχαστική αγκαλιά της πρωτινής του ασφάλειας, καταδιώκεται όμως από ένα αχνό βουητό. Η χαοτική εικόνα παράγει ήχους ασαφείς και αδιευκρίνιστους που κατακλύζουν τη σκέψη του. Δεν ξέρει τι είδε ή τι άκουσε, δεν έχει συγκρατήσει καμιά πληροφορία για να επεξεργαστεί, όμως το τοπίο τώρα είναι συγκεχυμένο και ο ίδιος έχει μείνει χωρίς βεβαιότητες.

Είναι κοινός τόπος ότι ο όγκος των πληροφοριών είναι τόσο μεγάλος ώστε κανείς δεν μπορεί να έχει πρόσβαση σε όλες, παρά τα ταχύτατα πια μέσα μετάδοσής τους. Ετσι ο καθένας από μας φιλτράρει τις πληροφορίες, με κριτήρια που εξατομικεύονται: θεωρητικά επιλέγει τι τον ενδιαφέρει και τι όχι. Εξίσου φιλτράρονται οι πληροφορίες που θα μεταδοθούν. Από τον τεράστιο όγκο, ο καθένας, ο καθηγητής, για παράδειγμα, ή ο δημοσιογράφος, θα επιλέξει τις πληροφορίες που κρίνει ότι επιθυμεί να μεταδώσει. Για δικούς του λόγους πάντα. Αλλοτε γιατί έτσι του είπαν να κάνει, άλλοτε γιατί με ιδιοτέλεια επιλέγει το έδαφος που είναι σταθερό κάτω από τα πόδια του, δηλαδή μεταδίδει ό,τι καταλαβαίνει και παραβλέπει ό,τι άλλο. Στα τοιχώματα του αγωγού μετάδοσης αρχικά στριμώχνονται ίσως ηθικές αρχές, δεοντολογίες, ιδεολογίες και άλλες αναστολές, όμως ο αγωγός στενεύει σιγά σιγά, και όλα αυτά δεν έχουν χώρο για να περάσουν μέχρι τον τελικό αποδέκτη. Ετσι, η συρρίκνωση του όγκου των πληροφοριών, αλλά και η συρρίκνωση της ίδιας της πληροφορίας τη μετατρέπουν σε ένα εύπεπτο προϊόν, κατάλληλο για τον μαθητή, για παράδειγμα, ή για τον αναγνώστη των εφημερίδων ή για τον τηλεθεατή.

Οταν, για να δώσω ένα τυχαίο παράδειγμα, από όλη τη συνεδρίαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής η είδηση που επιλέγεται να κάνει τον γύρο του κόσμου, να μεταδίδεται και να σχολιάζεται ξανά και ξανά, είναι το αστειάκι ενός καλοζωισμένου μεσήλικα επιτρόπου (Ολλανδός, νομίζω), να βγάλουν οι άντρες τις γραβάτες, χαχαχά, αυτό μας μένει κι αυτό συζητάμε. Τι σκέφτηκε και συνομολόγησε αυτή η Επιτροπή για τον κόσμο που στενάζει δεν αναφέρεται πουθενά. Αλλωστε μεγάλο μέρος του κόσμου, στην Ευρώπη ολόκληρη, δεν ενδιαφέρεται καν να το αναζητήσει. Αρκείται να γελάσει με το αστειάκι για να καθησυχαστούν οι ανησυχίες του.

Χαίρομαι που ο πρωθυπουργός άνοιξε τα παράθυρα στο τεράστιο γραφείο του και μπήκε μέσα το φως. Ετσι με καθαρό μάτι θα βλέπει τον πίνακά του, που μιλάει για το ολισθηρό μονοπάτι της διαχείρισης των πληροφοριών.

Σημείωση: Ο πίνακας ανήκει στη συλλογή No way out που θα μπορούσε να μεταφραστεί εύκολα ως Αδιέξοδο, παραπέμπει όμως μάλλον στον Καβάφη: «Η πόλις θα σ’ ακολουθεί. Στους δρόμους θα γυρνάς τους ίδιους».