Σονέτο XXXIV

Ρικάρντο Ελιέσερ Νεφταλί Ρέγες Μπασοάλτο. Σαν σήμερα πέθανε, στις 23 του Σεπτέμβρη του 1973. Από καρκίνο ήταν η επίσημη εκδοχή, αν και πλέον ερευνάται το ενδεχόμενο να δολοφονήθηκε, ύπουλα, με δηλητήριο ή με την εισαγωγή ενέσιμα στον εξασθενημένο από την αρρώστια οργανισμό του του βακτηριδίου του σταφυλόκοκκου, από το καθεστώς Πινοτσέτ.

Ηταν ο μόνος τρόπος για να τον κάνουν να σωπάσει, να μη φύγει από τη Χιλή και να μην ενημερώσει τον κόσμο για τα εγκλήματα της χιλιανής δικτατορίας, μίας από τις τόσες που «άνθησαν» στη Λατινική Αμερική εκείνης της εποχής και που τις συνέπειές τους με τον έναν ή τον άλλο τρόπο ακόμη βιώνουν οι λαοί της.

Ναι, σωστά καταλάβατε, ο Ρικάρντο Ελιέσερ Νεφταλί Ρέγες Μπασοάλτο δεν ήταν άλλος από τον Πάμπλο Νερούδα, τον ποιητή που διάλεξε το όνομά του από τον Τσέχο ποιητή Γιαν Νερούδα. Φοβούμενος την αντίδραση του πατέρα του αποφάσισε να δημοσιεύει το έργο του με ψευδώνυμο. Διαλέγω να μη μιλήσω για την πολιτική του υπόσταση, είναι τόσο σημαντική που μάλλον οι 600 λέξεις αυτού του κειμένου θα την αδικήσουν.

Θα τολμήσω να αγγίξω απαλά το ποιητικό του έργο. Αυτό το οποίο οι περισσότεροι ανακαλύψαμε χάρη στον Μίκη Θεοδωράκη και το «Canto General» και που ακόμη και σήμερα τραγουδάμε σαν να είναι δικό μας –είναι και δικό μας κι ας μιλάει για άλλους λαούς, μακρινούς μόνο λόγω γεωγραφίας. Μουσική και ποίηση και πολιτική και τραγούδι –όλα αυτά ενωμένα σε μια τέλεια σύνθεση, τόσο τέλεια και τόσο δυνατή όσο η ανθρωπότητα και η ζωή και η ιστορία.

Αλλά απόψε, αυτήν τη βραδιά του Σεπτεμβρίου, ολοστρόγγυλα 44 χρόνια μετά, ίσως αξίζει να θυμηθούμε την άλλη όψη του ποιητή που, αν και διπλωμάτης και πολιτικός, ήταν την ίδια στιγμή άνθρωπος βαθιά συναισθηματικός, ερωτικός ώς το κόκαλο. Κυρίως εκείνα τα 100 σονέτα που έγραψε εμπνεόμενος από την τρίτη σύζυγό του και μούσα του Ματίλντε Ουρούτια, εκείνη που έμεινε μαζί του έως το τέλος.

Εχω μια δίγλωσση έκδοσή τους* χρόνια τώρα στο κομοδίνο μου –μερικές φορές, όταν το παραφορτώνω με άλλα βιβλία τη βάζω και κάτω από αυτό– κι ας μην την ανοίγω συχνά.

Για κάποιο λόγο την έχω σαν παρηγοριά –όπως άλλοι έχουν μια θρησκευτική βίβλο ή ένα προσευχητάρι. Ανατρέχω στις σελίδες της –από τότε που μπορώ να διαβάζω το πρωτότυπο νομίζω ότι το κάνω πιο συχνά– όταν χρειάζομαι λίγη ομορφιά, μια αναπνοή από όσα με κουράζουν.

Ανοίγω τις σελίδες στην τύχη, χωρίς να ξέρω πού θα πέσω, ποιο ποίημα κρύβεται στη σελίδα 25 ή στη σελίδα 88, και διαβάζω. Είναι αλήθεια ότι το χέρι μου συχνά έχει διαλέξει το ίδιο σονέτο –δεν θα πω ποιο.

Αλλά σήμερα, ένεκα της επετείου, θα σας χαρίσω ένα. Στην τύχη –δεν θα πρόδιδα τόσο εύκολα την προτίμησή μου.

Είσαι κόρη της θάλασσας, της ρίγανης ξαδέλφη, /κολυμβήτρα, απ’ αγνό νερό είναι το κορμί σου, /μαγείρισσα, είν’ το αίμα σου γη γεμάτη ζωντάνια /κι είν’ οι συνήθειές σου γήινες και λουλουδάτες.

Στο νερό πάν’ τα μάτια σου και το κύμα σηκώνουν, /στη γη πάνε τα χέρια σου κι αναπηδάν οι σπόροι, /έχεις σε γη και σε νερό περιουσίες βαθιές /που σμίγουν μέσα σου όπως του χώματος οι νόμοι.

Ναϊάδα, κόβει το κορμί σου ο περουζές** /κι ύστερα αναστημένο μες στην κουζίνα ανθίζει /με τρόπο που φορτώνεσαι ό,τι υπάρχει–

τέλος κοιμάσαι μέσα στα μπράτσα μου που παίρνουν /απ’ τον κατάθλιβο ίσκιο, για να σε ξεκουράσουν, /λάχανα, φύκια, χόρτα: του ονείρου σου την άφρη.

*«Εκατό Ερωτικά Σονέτα», Πάμπλο Νερούδα, μετάφραση Ηλίας Ματθαίου, εκδόσεις Γνώση

** Περουτζές είναι ο πολύτιμος λίθος κάλλαϊς (τιρκουάζ)