Συγχωρήστε την εμμονή μου για το ρεμπέτικο που ενίοτε κάνει μονότονη και επαναλαμβανόμενη τη στήλη, ωστόσο δεν μπορώ να μην αποτίσω την αρμόζουσα τιμή στο «μεγαλύτερο βιολί των Βαλκανίων», τον Δημήτρη Σέμση, γνωστότερο ως Σαλονικιό, που σαν σήμερα το 1950 αναχώρησε για τα επουράνια πεντάγραμμα. «Οταν έπαιζε, κατέβαιναν όλοι οι θεοί και τον παρακολουθούσαν, όταν έπαιζε, σου ’βγαζε τα σπλάχνα», λέει γι’ αυτόν ο Στελλάκης Περπινιάδης (Κώστας Χατζηδουλής, «Ρεμπέτικη Ιστορία 1», εκδ. Νεφέλη).
Είδε πρώτη φορά το φως περί το 1880 στη Στρώμνιτσα της σημερινής Βόρειας Μακεδονίας. Ο παππούς και ο πατέρας του Μιχελιός υπήρξαν κατασκευαστές βιολιών και αλεξηλίων. Ο Δημητρός έπιασε μικρός το δοξάρι. Εφηβος ακόμα ταξίδεψε με περιοδεύοντα θίασο ανά την τότε οθωμανική επικράτεια κι έφτασε αργότερα ώς το Ιράν, τις αραβικές χώρες, την Αίγυπτο και την Αιθιοπία. Ξεσηκώνει ρυθμούς και μελωδίες απ’ όλους τους τόπους που επισκέπτεται και εξελίσσεται σε βιρτουόζο του οργάνου.
Μαγεμένος απ’ το ταλέντο του, ο σουλτάνος Αμπντούλ Χαμίτ Β΄ τού χαρίζει ασημένια σουρντίνα και επιτρέπει στις χανούμισσες να τον ακούσουν χωρίς φερετζέδες. Εγκαθίσταται στην Αθήνα στις αρχές της δεκαετίας του 1920 και προσλαμβάνεται από τον περιβόητο Θεμιστοκλή Λαμπρόπουλο καλλιτεχνικός διευθυντής της «Columbia» και της «His Master’s Voice». Διορθώνει τα άσματα των αυτοδίδακτων συνθετών και τα γράφει στις «πάρτες».
Συνθέτει και ο ίδιος εκατοντάδες τραγούδια που ερμηνεύουν εμβληματικοί αοιδοί της εποχής και παίζει βιολί σε χιλιάδες. Η Δανή μουσικολόγος Λίσμπετ Τορπ, ερευνώντας τα αρχεία της Γενναδείου Βιβλιοθήκης, διαπιστώνει ότι οι περισσότερες παρτιτούρες είναι γραμμένες απ’ το δικό του χέρι και αναδεικνύει την καθοριστική συμβολή του στην ελληνική δισκογραφία με την έκδοση του Πανεπιστημίου της Κοπεγχάγης «Salonikios, the best violin of the Balkans».
Η παρακάτω επισήμανση του Στελλάκη είναι παραπάνω από εύγλωττη: «Είχαμε φωνοληψία σ’ ένα ξενοδοχείο στην Αθήνα. Πριν αρχίσουμε, πίναμε ούζα στο μπαλκόνι κι ο Σαλονικιός άρχισε να παίζει ό,τι του κατέβαινε. Σε λίγα λεπτά ήρθε κάποιος και ρώτησε ποιος έπαιζε βιολί. Του είπαμε κι απάντησε ο ξένος πως θέλει να τον δει ο πρέσβης της Αραβίας. Κι αυτό, γιατί δίπλα στο ξενοδοχείο ήταν η αραβική πρεσβεία και ο πρέσβης άκουγε τον Σαλονικιό που έπαιζε αράβικα και τρελάθηκε. Από τότε κάναμε πολλές επισκέψεις στην πρεσβεία όποτε είχαν τραπέζι, δεξίωση ή χορό».
Στα δεκαοχτώ του χρόνια πεθαίνει το 1948 ο μικρότερος γιος του Νίκος, επίσης ταλαντούχος βιολιστής. Δεν αντέχει το χτύπημα και τον ακολουθεί δύο χρόνια αργότερα. Ο πρωτότοκος, ο Μιχάλης, διατελεί επί δεκαετίες πρώτο βιολί στην Κρατική Ορχήστρα και τη Συμφωνική της ΕΡΤ. Αδαής ΕΣΑτζής, επί χούντας, επιμένει να ψάξει τη θήκη του οργάνου του πριν από συναυλία και αγανακτισμένος δηλώνει παραίτηση. Οι εγγονοί του, Δημήτρης και Στάμος, είναι διακεκριμένοι μουσικοί και τα παιδιά τους εντρυφούν στις δοξαριές. Οικογενειακή υπόθεση το βιολί με δυο λόγια.
