Πολλοί είναι οι Αμερικανοί που ασπάζονται τις ιδέες και τις αξίες του χριστιανικού εθνικισμού. Μερικοί θεωρούν τους εαυτούς τους ως χριστιανούς εθνικιστές απλώς επειδή είναι χριστιανοί και πατριώτες˙ άλλοι ισχυρίζονται ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι δικαιωματικά ένα χριστιανικό έθνος που θα πρέπει να κυβερνάται από χριστιανούς ηγέτες, ηθική και νόμους. Ωστόσο, ο χριστιανικός εθνικισμός βασίζεται συχνά σε μια επιλεκτική και διαστρεβλωμένη άποψη για την Ιστορία. Ο όρος πάντως, αν και μπορεί να σημαίνει διαφορετικά πράγματα για διαφορετικούς ανθρώπους, καλύπτει μια μακρά χρονική περίοδο, περίπου χιλιετία, ανάμεσα στο 500 μ.Χ. (πτώση της Ρώμης) και την αρχή της σύγχρονης εποχής γύρω στο 1500. Ο Μεσαίωνας ήταν μια εποχή που οι βασιλιάδες κυβερνούσαν στο όνομα του Χριστού, οι πάπες της Ρώμης απαιτούσαν υπακοή από τους πιστούς σε όλη την Ευρώπη και τα μοναστήρια έπαιζαν κρίσιμο ρόλο στη διαμόρφωση των αξιών και της εκπαίδευσης.
Τα τελευταία χρόνια, η έννοια του χριστιανισμού έχει αρχίσει να εμφανίζεται κατά τρόπο αινιγματικό και ανιστόρητο σε ορισμένες πτυχές της συντηρητικής πολιτικής σκέψης: πρόκειται για μια εποχή χριστιανικής κυριαρχίας όπου η θρησκεία και η πολιτική βαίνουν -υποτίθεται- ορθώς ευθυγραμμισμένες. Αυτό όμως είναι προβληματικό, από ιστορική άποψη, καθότι στα μεσαιωνικά βασίλεια αφενός επικρατούσε χριστιανική πλειοψηφία, αφετέρου η Ευρώπη φιλοξενούσε τόσο εβραϊκές όσο και μουσουλμανικές κοινότητες. Επίσης, οι χριστιανοί του Μεσαίωνα δεν κατέληξαν ποτέ σε συναίνεση σχετικά με τη σωστή σχέση μεταξύ κοσμικών και πνευματικών δυνάμεων, δηλαδή μεταξύ εκκλησίας και κράτους. Ο πρώτος ιστορικός της εκκλησίας, ο Ευσέβιος Καισαρείας, εγκωμίασε τον 4ο αιώνα μ.Χ. την επικράτηση του χριστιανισμού χάρη στον πρώτο χριστιανό Ρωμαίο αυτοκράτορα, τον Κωνσταντίνο. Εκτοτε, οι υποστηρικτές της χριστιανικής μοναρχίας έβλεπαν την κοσμική δύναμη ως εκπρόσωπο της ουράνιας δύναμης του Χριστού, του «Βασιλιά των βασιλιάδων»: στην πραγματικότητα, πρόκειται για ένα είδος χριστιανικού εθνικισμού πριν από την άνοδο των σύγχρονων εθνών.
Τον 5ο αιώνα μ.Χ., ο ιερός Αυγουστίνος, ένας μεσαιωνικός χριστιανός στοχαστής, υποστήριξε το δικαίωμα των ηγεμόνων να διεξάγουν «δίκαιους πολέμους» και να χρησιμοποιούν βία προκειμένου να διατηρούν τη δημόσια τάξη. Παρ’ όλα αυτά, ο επίσκοπος αυτός έβαλε φρένο στον αχαλίνωτο ενθουσιασμό για τον θεϊκά διορισμένο ρόλο των γήινων αυτοκρατοριών και βασιλείων, ακόμη και αν οι ηγεμόνες τους ήταν χριστιανοί. Βιώνοντας τις συνέπειες της λεηλασίας της Ρώμης το 410 από τους Βησιγότθους, ο Αυγουστίνος διαπίστωσε ότι οι αυτοκρατορίες έρχονται και παρέρχονται, ότι η αληθινή ευτυχία για τους χριστιανούς ηγεμόνες δεν προέρχεται από την επιδίωξη των προσωπικών τους σκοπών, μα από το να θέτουν τη δύναμή τους στην υπηρεσία του ελέους του Θεού και του γενικότερου καλού. Στο εκπληκτικό βιβλίο του με τίτλο «Η Πολιτεία του Θεού» γράφει ότι αν αφαιρέσουμε τη δικαιοσύνη «τα βασίλεια δεν είναι παρά συμμορίες εγκληματιών σε μεγάλη κλίμακα»! Κατά την άποψη του Αυγουστίνου, η οποία επηρέασε βαθιά θεολόγους και πολιτικούς, αυτός ο κόσμος είναι η παροδική «Πόλη του Ανθρώπου», γεμάτη με αγάπη για τον εαυτό και επιθυμία για κυριαρχία, αντίθετα, αυτό που πραγματικά έχει σημασία είναι η αιώνια «Πόλη του Θεού». Δεν υπήρχε τίποτα κακό με τα χριστιανικά βασίλεια, τις αυτοκρατορίες και τα έθνη, σκεφτόταν, μα ούτε και τίποτα ιδιαίτερα ευλογημένο σε αυτά.
Επομένως, δεν υπήρξε ποτέ μια ενιαία χριστιανική προοπτική για τη σχέση μεταξύ πίστης, εξουσίας και πολιτικών ταυτοτήτων˙ σίγουρα δεν υπήρχε στον κόσμο της μεσαιωνικής χριστιανοσύνης. Το να λέμε το αντίθετο αποτελεί μια φαντασίωση που διαστρεβλώνει την πολυπλοκότητα της χριστιανικής πολιτικής σκέψης, όχι μόνο για τον Μεσαίωνα αλλά και για το παρόν. Fiunt, non nascuntur Christiani, δηλαδή, χριστιανός γίνεσαι, δεν γεννιέσαι, υποστήριζε ο Τερτυλλιανός. Καιρός να αναρωτηθούμε λοιπόν.
* Βιολόγος
