Θανάσης Ρεντζής: ο σκηνοθέτης-δημιουργός άνευ προϋποθέσεων

Ο Θανάσης Ρεντζής (1947-2025) πέθανε τον Δεκαπενταύγουστο. Με τον θάνατό του εκείνες τις μέρες μας υπενθύμισε ότι ο ύψιστος και απόλυτος συμβολισμός της ζωής του ανθρώπου είναι ο θάνατος. Αλλά ας αφήσουμε στην άκρη τέτοιου τύπου συλλογισμούς και ας εξετάσουμε τη δημιουργική ζωή του σκηνοθέτη.

Ο Ρεντζής από τα πρώτα βήματά του ήταν ο δημιουργός που δεν δεχόταν να ενταχθεί το έργο του σε ζυγαριά. Για τον ίδιο το μοναδικό μέτρο ζωής και καλλιτεχνικής δημιουργίας ήταν το δημιούργημα, το έργο τέχνης. Οι ομότεχνοί του τον έχουν χαρακτηρίσει ασυμβίβαστο καλλιτέχνη. Δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία ότι το έργο τέχνης που είναι αποτέλεσμα μετρήσεων και συμβιβασμών δεν υπάρχει. Αυτό είναι το credo (το «πιστεύω») του Ρεντζή.

Σε νεαρή ηλικία είδα την ταινία του «Ηλεκτρικός άγγελος» (1981) και έζησα την απόλυτη κινηματογραφική αισθητική εμπειρία. Βρισκόμουν εκείνα τα χρόνια στη Φρανκφούρτη και επεδίωξα να τον συναντήσω. Πράγμα που δεν έγινε. Από τότε ξεκινήσαμε ατελείωτες συζητήσεις για τη δημιουργία, για τη σκέψη, για τον στοχασμό. Αυτές οι συζητήσεις επί σαράντα χρόνια δεν θα τελειώσουν ποτέ. Θυμάμαι χαρακτηριστικά μία από τις τελευταίες συναντήσεις μας (πριν από μια δεκαετία περίπου) ύστερα από ένα σεμινάριο που έκανε στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών. Το καλοκαίρι εκείνο φούντωσε μέσα μας η φλόγα της αναζήτησης για τα νέα μονοπάτια της κινηματογραφικής τέχνης.

Μετά, δεν θα ξεχάσω ποτέ όταν, σε μια θυελλώδη συζήτησή μας για το πώς μπορεί να «κατασκευαστεί» το βαγκνερικό ολιστικό έργο τέχνης, με κοίταξε στα μάτια και μου είπε: «Οι κοινωνικές συνθήκες και οι δομές διοίκησης καθορίζουν το πνεύμα της δημιουργίας»!

Ο Θανάσης Ρεντζής πάλεψε με τα διοικητικά θηρία και στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης και στη Δημόσια Τηλεόραση. Και το απόσταγμα της εμπειρίας του ήταν οι φράσεις που μου είπε: «Εγώ προσωπικά αποφεύγω κάθε εμπλοκή μου στους διοικητικούς μηχανισμούς. Είναι δομές που αλλοιώνουν τη δημιουργική συνθήκη της απελευθέρωσης του ανθρώπου». Κάτι που το έζησε ο Ρεντζής στο πετσί του!

Κατά την άποψή μου δύο είναι οι πραγματολογικές συνθήκες που ορίζουν το δημιουργικό έργο του Ρεντζή. Η πρώτη, αναφέρεται στην πρωταρχή που λέει ότι η ρίζα της δημιουργίας είναι η έρευνα. Ο πειραματικός εικαστικός κινηματογράφος του είναι αισθητική εφαρμογή αυτής της πρωταρχής. Η δεύτερη συνθήκη έχει να κάνει με τις εξωτερικές συνθήκες ακύρωσης του δημιουργικού πνεύματος. Οταν η βιομηχανία του κινηματογράφου και οι εκάστοτε διοικητικές δομές αποκτούν τα «πρωτεία», ο δημιουργός αποσύρεται στη μοναξιά του. Αυτές οι δύο πραγματολογικές συνθήκες που καθόρισαν τη ζωή και το έργο του Ρεντζή είναι τελικά και οι δύο αρχές που καταγράφονται στην παρακαταθήκη που μας άφησε.

*Πολιτικός φιλόσοφος