Ενα από τα αγαπημένα μου συνθήματα, απ’ όλες τις γλώσσες και όλες τις εποχές, είναι το λατινοαμερικάνικο «El Pueblo Unido, Jamas Sera Vencido» – Λαός ενωμένος, ποτέ νικημένος, στα ελληνικά.
Δυστυχώς όμως, όσο ισχύει το παραπάνω σλόγκαν, άλλο τόσο κι ακόμη περισσότερο ισχύει και το αντίστροφό του – το λαός διχασμένος, πάντα νικημένος… Και δεν χρειάζεται να πάμε ώς τη Λατινική Αμερική για να το διαπιστώσουμε: η ελληνική Ιστορία, από τη βαθιά αρχαιότητα ώς και σήμερα, φτάνει και περισσεύει για του λόγου το αληθές.
Οποιος έχει διαβάσει τον παππού Θουκυδίδη, άλλωστε, ξέρει καλά τους μηχανισμούς του διχασμού και της εκμετάλλευσής του από τους εκάστοτε ισχυρούς «προστάτες»: ιδίως στην εκπληκτική μετάφραση του Βενιζέλου, που τη δούλεψε ο αυτοεξόριστος εθνάρχης ακριβώς σε μια (ακόμη) τέτοια ιστορική στιγμή αδελφοκτόνου διχασμού, με τον ελληνικό στρατό καθ’ οδόν προς την Αγκυρα, τον βασιλιά και τους αυλικούς του στρατηγούς σε ρόλο Μεγαλέξανδρων, τους διάφορους ξένους προστάτες να βυσσοδομούν υπογείως με τον Κεμάλ, και με τη Μικρασιατική Καταστροφή να ελλοχεύει στη γωνία…
Τα θυμήθηκα όλα αυτά, με αφορμή τα όσα τρομερά συμβαίνουν στο Ιρακινό Κουρδιστάν, όπου το προαιώνιο όνειρο αυτοδιάθεσης ενός μόνιμα προδομένου λαού, του κουρδικού, πνίγεται αυτές τις μέρες ξανά στον βούρκο της εσωτερικής φαγωμάρας δύο ισχυρών προσωποπαγών πολιτικών φατριών.
Χωρίς αμφιβολία, βέβαια, ο κύριος υπεύθυνος για την κατάρρευση του οράματος της κουρδικής ανεξαρτησίας είναι και πάλι η τυφλή πίστη των Κούρδων, και ιδιαίτερα του προέδρου τους Μεσούντ Μπαρζανί, στη στήριξη της υπόθεσής τους από την Αμερική – μια στήριξη που βέβαια αποδείχτηκε πλασματική και νεφελώδης, όταν «τέζαρε ο κόμπος» της Ιστορίας, με τους Ιρακινούς να εισβάλλουν στο Κιρκούκ και να καταλαμβάνουν τις πολύτιμες πετρελαιοπηγές του, χωρίς ουσιαστικά να πέσει τουφεκιά από τους μπαρουτοκαπνισμένους Κούρδους πεσμεργκά.
Οσο όμως περνούν οι μέρες και μαθαίνουμε περισσότερα για το σκιώδες παρασκήνιο και τα μυστικά «στιλ» των αντίπαλων κουρδικών κομμάτων και φατριών με τους εχθρούς, τόσο περισσότερο επαληθεύεται το απαισιόδοξο αλλά ακριβές σλόγκαν του προλόγου μας.
Οπως εξήγησε προ ημερών ο εκλεκτός Βρετανός ανταποκριτής στη Μέση Ανατολή και βαθύς γνώστης της περιοχής, Πάτρικ Κόκμπερν, «το κίνημα για την κουρδική ανεξαρτησία υπέστη καταστροφική ήττα με την χωρίς αντίσταση ανακατάληψη του Κιρκούκ. […] Τα όνειρα ενός αληθινά ανεξάρτητου Κουρδιστάν στηρίζονταν στον έλεγχο του πετρελαϊκού πλούτου του Κιρκούκ, που τώρα μοιάζει να χάθηκε, ίσως για πάντα. […] Ακόμη και η περιορισμένη αυτονομία που απολάμβαναν ώς τώρα οι Κουρδοι θα ελαχιστοποιηθεί, με την επικείμενη παράδοση από την Τουρκία του κύριου μεθοριακού περάσματος στις ιρακινές δυνάμεις. Κούρδοι αξιωματούχοι [του Δημοκρατικού Κόμματος KDP, του Μπαρζανί] καταγγέλλουν τις δυνάμεις που ανήκουν στην Πατριωτική Κίνηση Κουρδιστάν [η PUK, της φατρίας του πρόσφατα εκλιπόντος Τζελάλ Ταλαμπανί] για “προδοσία”… καθώς οι πεσμεργκά εγκατέλειψαν τις θέσεις τους σε μια εμφανώς προσυνεννοημένη αποχώρηση… παρά το γεγονός ότι οι διοικητές τους είχαν ορκιστεί να υπερασπιστούν το Κιρκούκ μέχρι τελευταίας ρανίδος».
Και συνεχίζει:
«Ο κ. Μπαρζανί πυροδότησε την τρέχουσα κρίση με το δημοψήφισμα για την ανεξαρτησία, που έγινε δεκτό με ενθουσιασμό από τους Κούρδους του Ιράκ, αλλά αντιμετωπίστηκε αμέσως με αδιάλλακτη εχθρότητα από την ιρακινή κυβέρνηση, το Ιράν, την Τουρκία, αλλά και παραδοσιακούς συμμάχους των Κούρδων σαν τις ΗΠΑ και την Ευρώπη, αφήνοντας τον Μπαρζανί σε απόλυτη απομόνωση.
Πολλοί βλέπουν πλέον τη διεξαγωγή του δημοψηφίσματος ως μια καταστροφική απόφαση – ορισμένοι τη συγκρίνουν με την απόφαση του Σαντάμ να εισβάλει στο Ιράν το 1980 και στο Ιράκ το 1990.
Ομως η χωρίς αντίσταση αποχώρηση των κουρδικών δυνάμεων είναι τελικά μια αντανάκλαση του βαθύτατου, παραδοσιακού διχασμού ανάμεσα στους δύο ισχυρότερους Κούρδους ηγέτες και τα κόμματά τους […] που ανέκαθεν είχαν χωριστές ένοπλες δυνάμεις και δικά τους συστήματα συλλογής πληροφοριών και πολιτικής διαχείρισης […] φτάνοντας μέχρι και τη διεξαγωγή ενός αιματηρού εμφυλίου στη δεκαετία του 1990.
Το KDP είναι πανίσχυρο στο δυτικό Κουρδιστάν, αλλά το Κιρκούκ θεωρείται «οχυρό» της PUK, που διαθέτει παραδοσιακά τη στήριξη του Ιράν.
Η πρόσφατη μονομερής αποχώρηση του Τραμπ από τη συμφωνία με το Ιράν ίσως τελικά έπεισε την Τεχεράνη να υποστηρίξει την ιρακινή έφοδο στο Κιρκούκ: οι Ιρανοί ανέκαθεν ανησυχούσαν πως το Ιρακινό Κουρδιστάν θα εξελιχθεί σε βάση των Αμερικανών για μια επίθεση εναντίον τους.
Αλλά η απλούστερη εξήγηση για τα όσα συνέβησαν είναι πως η κουρδική ηγεσία αποδείχτηκε πολύ πιο διχασμένη απ’ ό,τι αναμενόταν και ότι ο κ. Μπαρζανί αποξένωσε τους παραδοσιακούς συμμάχους του – και τώρα είναι πολύ αργά».
Πολύ διδακτικά όλα αυτά, αλλά σε τελική ανάλυση όχι απρόσμενα – ιδίως για συχνά προδομένους και ακόμη συχνότερα διαιρεμένους λαούς όπως οι Κούρδοι (οι άγριοι αρχαίοι Καρδούχοι του Ξενοφώντα) κι εμείς οι «ανάδελφοι» Ελληνες, που καταφέραμε να μετατρέψουμε ακόμη και την παλλαϊκή εθνεγερσία του ‘21 σε αδελφοκτόνο εμφύλιο, και ακόμα ραγιάδες θα ήμασταν, αν δεν γινόταν το πολυεθνικό «ατύχημα» στο Ναυαρίνο.
Και που ακόμη και σήμερα, ύστερα από τρισχιλιετή εμπειρία κατακτήσεων και ηττών, ανατριχιάζουμε σαν κουτάβια όταν μας χαϊδεύουν το κεφάλι και μας πετάνε ξεροκόμματα -με αντάλλαγμα κάθε φορά κι άλλες λίβρες από τη σάρκα μας- οι εκάστοτε προστάτες μας, διχασμένοι ανάμεσα στους τρέχοντες ηγεμόνες μας, τον Τραμπ και τη Μέρκελ…
