Μεγάλη συζήτηση γίνεται στις μέρες μας γύρω από την τύχη της Αριστεράς. Κατά έναν εντελώς προφανή λόγο αφορά τα διάφορα πολιτικά σχήματα, κόμματα ή ομάδες που υπάρχουν ή που πρόκειται να ιδρυθούν και που αυτοπροσδιορίζονται στο φάσμα των αριστερών πολιτικών δυνάμεων. Ωστόσο πριν δούμε τα πολιτικά κόμματα, θα πρέπει να προσεγγίσουμε την έννοια της Αριστεράς περισσότερο ως διαχρονικό κοινωνικό-πολιτικό φαινόμενο.
Αριστερά δεν είναι απλά τα πολιτικά κόμματα, είναι ένα φάσμα αξιών και ιδεών που έχουν αναφορά στην ιστορική διαδρομή της ανθρωπότητας, αλλά και στα σύγχρονα ρεύματα και στα οράματα. Με άλλα λόγια, το κοινωνικοπολιτικό φαινόμενο «Αριστερά» υπερβαίνει πολιτικούς σχηματισμούς. Συχνά μάλιστα η κοινωνία των πολιτών προβάλλει νέες ανάγκες, αξίες και αιτήματα καλώντας τις πολιτικές δυνάμεις να ανταποκριθούν και να τις ενσωματώσουν στο πολιτικό τους σχέδιο.
Μπορούσαμε να καταγράψουμε διάφορα ρεύματα που κατατάσσονται στην Αριστερά. Οι έννοιες της ειρήνης, της δημοκρατίας, της εθνικής ανεξαρτησίας, της οικολογίας, του φεμινισμού, του αντιρατσισμού, η διασφάλιση των δικαιωμάτων μειονοτικών, ομάδων, η αντίθεση στις κοινωνικές ανισότητες, το δικαίωμα αυτοπροσδιορισμού, η διασφάλιση των λεγομένων κοινών αγαθών (Common Goods) κ.λπ., αποτελούν χαρακτηριστικά αριστερών αντιλήψεων.
Ο τρόπος που κάθε πολιτική κίνηση ή κόμμα ενσωματώνει αυτά τα φαινόμενα στο πολιτικό του πρόγραμμα δεν είναι ενιαίος, εξαρτάται από το ιδιαίτερο βάρος που δίνει κάθε κόμμα ή κάθε πολιτική ομάδα μέσα στον πολιτικό τους σχεδιασμό.
Αυτή πρακτική δεν αποτελεί μία ιστορική ιδιομορφία της ελληνικής Αριστεράς, αποτελεί φαινόμενο παγκόσμιο.
Είναι αυτό που η κλασική μαρξιστική ανάλυση αποκαλεί κυρίαρχες αντιθέσεις. Αυτές προσλαμβάνονται με διαφορετικό τρόπο, ανάλογα με την ιστορική περίοδο και τις ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής διεθνώς, αλλά και τις ιδιαιτερότητες στο εσωτερικό κάθε χώρας.
Αρα η «Αριστερά» ως κοινωνικοπολιτικό φαινόμενο προσδιορίζεται από όλα αυτά μαζί, αλλά και από το κάθε ένα ξεχωριστά.
Στο πολιτικό επίπεδο ο όρος «πληθυντική Αριστερά» αποδίδει με μεγαλύτερη επάρκεια την πραγματικότητα.
Το ερώτημα που προκύπτει είναι αν μπορεί να συγκροτήσουν όλες αυτές οι υπαρκτές ιδιαιτερότητες πολιτικό υποκείμενο που να διεκδικήσει την εξουσία και να καθιερώσει αυτές τις αξίες ως θεμελιώδη χαρακτηριστικά της κοινωνίας.
Ολες μαζί δύσκολο, σίγουρα όμως όποιες από τις δυνάμεις βρίσκονται πιο κοντά στις αναλύσεις τους, βεβαίως και μπορούν. Θα πρόσθετα ακόμα ότι επιβάλλεται. Είναι παράδοξο φαινόμενα που είναι πλειοψηφικά στην κοινωνία ή εν δυνάμει πλειοψηφικά, να μην μπορούν να βρουν πολιτική έκφραση. Βέβαια χρειάζεται σωφροσύνη και αποδοχή της πραγματικότητας που λέει ότι η πολιτική Αριστερά έχει περισσότερες από μία εκδοχές και ότι η κοινωνία που ευαγγελίζεται είναι πλουραλιστική.
Η μονολιθική κοινωνία, η μονολιθική πολιτεία, το μονοκομματικό κράτος δεν είναι το όραμα της Αριστεράς. Η ελευθερία, η δημοκρατία και ο απόλυτος σεβασμός στην ιδιαιτερότητα των συνανθρώπων μας αποτελούν θεμελιώδεις αρχές της κοινωνίας που οραματίζεται η πληθυντική Αριστερά.
Προφανώς αυτά τα χαρακτηριστικά πρέπει να αναδύονται από τον χαρακτήρα και την καθημερινή δράση όλων των πολιτικών υποκειμένων της Αριστεράς. Είναι τα χαρακτηριστικά τα οποία έχουν αποδώσει στην Αριστερά το λεγόμενο ηθικό πλεονέκτημα.
Το ηθικό πλεονέκτημα δεν είναι απλά το γεγονός ότι οι αριστεροί είναι τίμιοι. Είναι ότι καθημερινά υπερασπίζονται ένα σύστημα αξιών που αποβλέπει σε μια δικαιότερη κοινωνία. Δικαιοσύνη, Ελευθερία, Δημοκρατία δεν είναι παραθετικές αξίες, ανεξάρτητες η μια από την άλλη, αλλά ενιαίο και αδιαίρετο αξιακό σύστημα.
Τα κόμματα της Αριστεράς εντέλλονται να ενσωματώνουν αυτές τις αξίες τόσο στην καθημερινή τους δράση όσο και στην εσωτερική τους λειτουργία.
Αναζήτησα μέσα από την τεχνητή νοημοσύνη έναν ορισμό για το κόμμα. Μου απάντησε ως εξής: «Κόμμα είναι μια οργανωμένη ομάδα ατόμων που μοιράζονται κοινές πολιτικές ιδέες, αξίες και στόχους και επιδιώκουν να ασκήσουν ή να επηρεάσουν την πολιτική εξουσία μέσα από θεσμικές διαδικασίες, κυρίως μέσω εκλογών».
Ασφαλώς, ο ορισμός αυτός δεν μπορεί να μας ικανοποιεί. Επισημαίνει τη συλλογικότητα, όμως προσδιορίζει το κόμμα απλά ως εργαλείο για την επίτευξη του στόχου. Το κόμμα για την Αριστερά είναι πολύ περισσότερο από ένα εργαλείο. Είναι ο συλλογικός διανοούμενος, θεμέλιο της δημοκρατικής λειτουργίας του πολιτεύματος, που, επιδιώκοντας την εξουσία, μέσα από την καθημερινή του δράση, μεταλαμπαδεύει αξίες οι οποίες επιδιώκει να είναι κυρίαρχες στη σημερινή και στη μελλοντική κοινωνία. Ως θεμελιώδης θεσμός της δημοκρατίας, αποτελεί θεσμό λαϊκής διαμεσολάβησης. Που σημαίνει ότι τα μέλη του συλλογικά, με θεσμούς εσωτερικής δημοκρατίας, συμμετέχουν και ασχολούνται με τα ειδικότερα και γενικότερα πολιτικά και κοινωνικά προβλήματα, καθορίζουν τον τρόπο της δράσης τους, διεκδικούν και μεταδίδουν δημοκρατικό πολιτικό πολιτισμό.
Αυτό είναι θεμελιώδες χαρακτηριστικό διότι διαφοροποιεί την αντίληψη της Αριστεράς από την αντίληψη της Δεξιάς η οποία διαχειρίζεται τη δημοκρατία ως εργαλείο και ως τεχνική της εξουσίας. Τη διαφοροποιεί επίσης από προσωποπαγείς πολιτικές συσπειρώσεις και από πολιτικές ομάδες που λειτουργούν χωρίς δημοκρατικές καταστατικές αρχές και χωρίς εσωκομματική δημοκρατία.
Ομως οι αντιλήψεις που αντιλαμβάνονται το κόμμα ως εργαλείο, υποβαθμίζουν και αφυδατώνουν τη δημοκρατία στη λειτουργία των κομμάτων, αναδεικνύοντας τον στόχο ως υπέρτερη και συχνά ως αποκλειστική αξία, τον οποίο επιδιώκουν με κάθε μέσο. Ο αυταρχισμός τότε δεν ελλοχεύει απλά, γίνεται κανόνας.
Αυτές τις πρακτικές οφείλει η Αριστερά να τις αποτρέπει, διότι η εσωκομματική δημοκρατία δεν είναι απλά ένα εσωτερικό πρόβλημα κάθε κόμματος ή κάθε πολιτικής ομάδας, αλλά συμβάλλει στη δημιουργία ελλείμματος δημοκρατίας σε ένα πολιτικό σύστημα που θέλει να αυτοπροσδιορίζεται δημοκρατικό.
Οσο η εσωκομματική δημοκρατία των κομμάτων και των πολιτικών ομάδων υποχωρεί τόσο τραυματίζεται συνολικά η δημοκρατία και μετατρέπεται σε ανάπηρη δημοκρατία.
*Μέλος της Επιτροπής Δεοντολογίας του ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ.
