Τα κέρδη των λίγων, η ακρίβεια των πολλών

Η ακρίβεια στα σούπερ μάρκετ δεν είναι ούτε συγκυριακή ούτε αναπόφευκτη. Είναι αποτέλεσμα ενός στρεβλού συστήματος αγοράς, όπου οι λίγοι καθορίζουν τις τιμές και οι πολλοί πληρώνουν το τίμημα.

Την ώρα που τα νοικοκυριά μειώνουν τις αγορές τους, οι μεγάλες αλυσίδες και οι πολυεθνικές διατηρούν ιστορικά υψηλά περιθώρια κέρδους, ενώ η πολιτεία παρακολουθεί παθητικά.

Η Ελλάδα είναι σήμερα από τις πιο ακριβές χώρες στην Ευρώπη στα βασικά αγαθά, παρότι έχει από τους χαμηλότερους μισθούς. Αυτή η ανισορροπία δεν είναι φυσικό φαινόμενο· είναι πολιτική και θεσμική αδυναμία. Χρειάζονται κανόνες, έλεγχος και βούληση για δικαιοσύνη.

Η ακρίβεια ως κοινωνική αδικία

Η ακρίβεια δεν πλήττει όλους το ίδιο. Πλήττει τους πιο αδύναμους, αυτούς που βλέπουν τον μισθό να τελειώνει πριν από το τέλος του μήνα.

Σύμφωνα με τα στοιχεία, το μέσο καλάθι νοικοκυριού έχει αυξηθεί πάνω από 30% τα τελευταία τρία χρόνια. Αυτή η πίεση δεν είναι απλώς οικονομική· είναι δημοκρατική παθογένεια. Ενα κράτος που επιτρέπει στους ισχυρούς να καθορίζουν ανεξέλεγκτα τις τιμές, εις βάρος της μεγάλης κοινωνικής πλειοψηφίας, χάνει τον ρόλο του ως εγγυητής κοινωνικής συνοχής.

1. Μείωση ΦΠΑ σε βασικά αγαθά

Η άμεση ελάφρυνση πρέπει να ξεκινήσει από τη μείωση του ΦΠΑ στα βασικά προϊόντα διατροφής και πρώτης ανάγκης.

Η Ισπανία και η Πορτογαλία απέδειξαν ότι μια τέτοια στοχευμένη πολιτική μειώνει τις τιμές στο ράφι χωρίς δημοσιονομικό εκτροχιασμό.

Το ΠΑΣΟΚ προτείνει στοχευμένη μείωση του ΦΠΑ, με ρήτρα διαφάνειας και έλεγχο: οι επιχειρήσεις να υποχρεούνται να αποδεικνύουν ότι η μείωση φτάνει στον καταναλωτή και βεβαίως θα ελέγχονται για αυτό. Δεν μπορεί η ελάφρυνση να μετατρέπεται σε νέα κερδοφορία για τους ισχυρούς. Η μείωση πρέπει να υπηρετεί τον πολίτη, όχι το ταμείο των αλυσίδων.

2. Ενίσχυση της Επιτροπής Ανταγωνισμού

Η Επιτροπή Ανταγωνισμού είναι ο θεσμός που μπορεί να σπάσει τη δύναμη των «καρτέλ», αλλά χρειάζεται ουσιαστικά εργαλεία και ανεξαρτησία.

Προτείνουμε:

Αύξηση του προσωπικού και των πόρων για ελέγχους σε όλη την αλυσίδα παραγωγής και διανομής.

Ψηφιακό παρατηρητήριο τιμών σε πραγματικό χρόνο, συνδεδεμένο με την ΑΑΔΕ και τα λογιστικά στοιχεία των επιχειρήσεων.

Αυτεπάγγελτη δυνατότητα ελέγχου σε περιπτώσεις ταυτόχρονων αυξήσεων τιμών ή συντονισμένων πρακτικών.

Μόνο ένας ισχυρός, πραγματικά ανεξάρτητος θεσμός μπορεί να επιβάλει διαφάνεια σε μια αγορά που έχει μάθει να λειτουργεί χωρίς φραγμούς.

3. Ενιαία Αρχή Καταναλωτή

Σήμερα ο πολίτης που θέλει να καταγγείλει υπερτιμήσεις ή παραπλανητικές πρακτικές δεν ξέρει πού να απευθυνθεί.

Το ΠΑΣΟΚ προτείνει τη σύσταση Ενιαίας Αρχής Καταναλωτή, που θα συγκεντρώνει όλες τις αρμοδιότητες ελέγχου, ενημέρωσης και προστασίας.

Η νέα αρχή θα αξιοποιεί τεχνητή νοημοσύνη για να συγκρίνει τιμές και να εντοπίζει αυτόματα ύποπτες αυξήσεις ή παράλληλες ανατιμήσεις ανά περιοχή και αλυσίδα.

Ετσι, η εποπτεία θα γίνεται συστηματικά, όχι περιστασιακά. Ο καταναλωτής θα έχει επιτέλους έναν θεσμό που τον προστατεύει ουσιαστικά, όχι απλώς τον «ενημερώνει».

4. Ρύθμιση στις ενδοομιλικές συναλλαγές των πολυεθνικών

Ενα μεγάλο μέρος της ακρίβειας κρύβεται πίσω από ενδοομιλικές τιμολογήσεις. Πολυεθνικές εταιρείες μεταφέρουν κέρδη εκτός Ελλάδας μέσω τεχνητά αυξημένων τιμών μεταξύ θυγατρικών, αυξάνοντας έτσι τις λιανικές τιμές στη χώρα μας.

Προτείνουμε υποχρεωτική δημοσιοποίηση ενδοομιλικών συναλλαγών, την απαγόρευση καταχρηστικών ενδοομιλικών συναλλαγών που αποκρύπτουν κέρδη με λογιστικά τερτίπια και τακτικούς ελέγχους από την ΑΑΔΕ και την Επιτροπή Ανταγωνισμού.

Η φορολογική διαφάνεια δεν είναι μόνο ζήτημα εσόδων· είναι εργαλείο προστασίας του καταναλωτή. Οταν οι πολυεθνικές φορολογούνται δίκαια και διαφανώς, μειώνεται το κόστος για όλους.

5. Πληρωμή προμηθευτών εντός 120 ημερών

Η ανισορροπία ισχύος ανάμεσα στα σούπερ μάρκετ και τους μικρούς παραγωγούς οδηγεί σε οικονομική ομηρία τη μικρομεσαία παραγωγή.

Οι μεγάλες αλυσίδες πληρώνουν τους προμηθευτές μετά από δέκα ή και δώδεκα μήνες, κρατώντας τους σε εξάρτηση και στερώντας τους ρευστότητα. Ο προμηθευτής μετατρέπεται σε πηγή δανεισμού του σούπερ μάρκετ και έχει δύο επιλογές: είτε να κλείσει, είτε να αυξήσει την τιμή για να έχει ρευστότητα μεταξύ των, καθυστερημένων, πληρωμών.

Χρειάζεται να γίνει πράξη η ευρωπαϊκή οδηγία για ανώτατο όριο πληρωμής στις 120 ημέρες.

Ετσι διασφαλίζεται δίκαιη σχέση ανάμεσα στον παραγωγό και το εμπόριο και ενισχύεται η ελληνική παραγωγή. Η ανάπτυξη δεν μπορεί να βασίζεται στην ασφυξία των μικρών.

Η πολιτική της δικαιοσύνης απέναντι στην πολιτική της απάθειας

Η ακρίβεια δεν είναι φυσικό φαινόμενο· είναι πολιτική επιλογή όταν το κράτος δεν ρυθμίζει, δεν ελέγχει και δεν προστατεύει.

Η μείωση του ΦΠΑ, η ενίσχυση της Επιτροπής Ανταγωνισμού, η Ενιαία Αρχή Καταναλωτή, ο έλεγχος των πολυεθνικών και οι δίκαιοι όροι πληρωμών δεν είναι τεχνοκρατικές λεπτομέρειες. Είναι πυλώνες μιας νέας κοινωνικής συμφωνίας: μιας αγοράς που θα υπηρετεί και δεν θα καταδυναστεύει τον πολίτη.

*Επικεφαλής της Ομάδας Προγράμματος του ΠΑΣΟΚ και λέκτορας Πολιτικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Leiden