Στις αίθουσες της κινηματογραφικής βιομηχανίας οι θεατές εκστασιάζονται μπροστά στις βουλήσεις και τις πράξεις του «Σούπερμαν». Από την άλλη, όσοι διαβάζουν τις αναλύσεις του Νίτσε για τον «Υπεράνθρωπο» (Ubermensch γερμανιστί) αισθάνονται και αυτοί ότι μετέχουν σ’ ένα «παιχνίδι του κόσμου» (κατά τον Αξελό).
Τι θέλω να πω με τις συγκρίσεις αυτές; Υποστηρίζω ότι ο κινηματογραφικός «Σούπερμαν» και ο φιλοσοφικός «Υπεράνθρωπος» είναι ο ίδιος τύπος ανθρώπου που «κατασκεύασε» ο πολιτικός Διαφωτισμός της εποχής μας. Ο άνθρωπος σήμερα, και ως άτομο και ως εκπρόσωπος του είδους (σ’ ένα συλλογικό κοινωνικό σύμπαν), μπορεί να διαμορφώσει τις πραγματολογικές συνθήκες για έναν ανθρώπινο κόσμο αλληλεγγύης. Πώς μπορεί να γίνει εφικτό κάτι τέτοιο; Υπάρχουν πολλοί τρόποι και πολλές μέθοδοι. Η πολιτισμική και η φιλοσοφική παράδοση της Δύσης μάς δείχνει τον δρόμο: Κατά τον Νίτσε, ο άνθρωπος ως Υπεράνθρωπος μπορεί να δημιουργήσει τον νέο κόσμο της πολιτικής αλληλεγγύης. Αρκεί να κάνει δύο πράγματα: να υπερβεί τις εσωτερικές ψυχικές συγκρούσεις του και να συμφιλιωθεί με τη φύση. Τότε δεν δημιουργείται ο «μετα-άνθρωπος» (αυτό το απάνθρωπο τέρας!), αλλά ο κινηματογραφικός «Σούπερμαν» της καλοσύνης, της συναισθηματικής εγγύτητας και της πολιτικής αλληλεγγύης.
Διαπιστώνω ότι ο κινηματογραφικός «Σούπερμαν» έχει γίνει λαϊκός ήρωας. Το ίδιο συμβαίνει και με τον νιτσεϊκό «Υπεράνθρωπο». Οι αναγνώστες του Νίτσε, ιδιαίτερα οι έφηβοι, αναπτύσσουν «εκλεκτικές συγγένειες» με τον «Υπεράνθρωπο». Ηταν για μένα προσωπικά το δικό μου βίωμα της εφηβείας μου. Αργότερα στα χρόνια της Φρανκφούρτης, στις ατέρμονες συζητήσεις μου με τον Richard Rorty (Αμερικανός φιλόσοφος και προσωπικός φίλος μου) κατανόησα πώς και γιατί αυτός ο φιλόσοφος επέμενε με πάθος στη διαπίστωση: η ανθρώπινη γνώση έχει φτάσει στα όριά της, ενώ η ανθρώπινη αλληλεγγύη μόλις τώρα «ανοίγει τα φτερά» της. Ως ανθρωπότητα οφείλουμε να απονείμουμε τα «πρωτεία» στην ηθική και πολιτική αλληλεγγύη έναντι της γνώσης.
Σε ποιο σημείο λοιπόν συναντώνται ο «Σούπερμαν» με τον «Υπεράνθρωπο»; Στο απέραντο πεδίο της κοινωνικής δικαιοσύνης και της πολιτικής αλληλεγγύης. Αυτός είναι ο τόπος συνάντησης των ανθρώπων στο μέλλον. Και η επιβίωση και η απελευθέρωση των ανθρώπων εξαρτώνται από τον τρόπο και τη μέθοδο να γίνουμε όλοι μας «Σούπερμαν» και «Υπεράνθρωποι».
* Πολιτικός φιλόσοφος
