Οι χρυσαμοιβοί τής σήμερον

[…] ο χρυσαμοιβός δ´ Αρης σωμάτων
και ταλαντούχος εν μάχῃ δορός […]
Αισχύλου, Αγαμέμνων

Στις φετινές ευχές κυριάρχησε το «υγεία» και το «ειρήνη» σαν ένας μικρός οδηγός επιβίωσης για αδιάβαστους. Δεν σημαίνει ότι όσοι εύχονταν το «Ειρήνη στον κόσμο» είχαν την ελαφρότητα της Σάντρα Μπούλοκ στην ταινία «Miss… με το ζόρι». Εκεί, η Μπούλοκ, υποδυόμενη μια μυστική πράκτορα του FBI, συμμετείχε σε διαγωνισμό καλλιστείων για την ανάδειξη της Miss ΗΠΑ και στο τέλος της κάθε δημόσιας δήλωσής της προσέθετε και ένα άσχετο, πλην χαριτωμένο, «Ειρήνη στον κόσμο». Η ειρωνεία της υπόθεσης είναι ότι ενώ στην ταινία του 2000 υπήρξε το σχετικό «happy end», ο 21ος αιώνας εγκαινιαζόταν με την 11η Σεπτεμβρίου 2001 και την τρομοκρατική επίθεση στους Δίδυμους Πύργους του Παγκόσμιου Κέντρου Εμπορίου στη Νέα Υόρκη και στο Πεντάγωνο στην Ουάσινγκτον. Εκτοτε, ο κόσμος άλλαξε προς το χειρότερο.

Με ολοκληρωμένο το πρώτο τέταρτο του 21ου αιώνα, εάν το καλοσκεφτούμε είναι σαν να ευχόμαστε τον τερματισμό του πολέμου (στην Ουκρανία ή στη Γάζα, στον Λίβανο, στη Συρία κ.λπ.) με «έναν πιθανό πόλεμο που θα τελειώσει τον πόλεμο». Αυτή ήταν η ιδέα των ανθρώπων στον Μεσοπόλεμο. Δεν ήθελαν τον πόλεμο, αλλά δεν έβλεπαν και κάποιον άλλο τρόπο για την εμπέδωση της ειρήνης. Και δεν απογοητεύτηκαν, γιατί άφησαν τα πράγματα να τους οδηγήσουν στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Με τελείως διαφορετικούς όρους, είμαστε εδώ, περίπου στο ίδιο σημείο εκκίνησης. Με τις ειδήσεις από τα μέτωπα να μην είναι ευοίωνες και με έντονο το στοιχείο του proxy war (του πολέμου δι’ αντιπροσώπων). Αλλά το χειρότερο στοιχείο της ακατανοησίας της κατάστασης στην Ευρώπη είναι ότι παρακολουθούμε νυχθημερόν τις «φρυκτωρίες» που θα αναγγείλουν κάποια στιγμή τον τερματισμό των πολέμων, όπως γινόταν και με τον πόλεμο στην Τροία. Περιμένουμε τον τερματισμό του πολέμου σαν τον υπηρέτη-φύλακα στο παλάτι του Αγαμέμνονα στο Αργος. Αλλά οι «φρυκτωρίες» (οι ειδήσεις) για τον πόλεμο στην Ουκρανία ή στη Γάζα δείχνουν συνέχιση του πολέμου μέχρι να επικρατήσει η ειρήνη.

Και ο πόλεμος σήμερα δεν γίνεται σώμα με σώμα, ούτε με κάποια θεϊκή ζυγαριά του Δία ή του θεού Αρη, που θα αποφασίσει ποιος θα ζήσει και ποιος θα πεθάνει. Ο πόλεμος γίνεται από πολέμαρχους θεσμικούς αλλά και λιγότερο ή καθόλου θεσμικούς. Ο πόλεμος γίνεται από μιλίτσιες που χρησιμοποιούν τα σώματα των αμάχων άλλοτε σαν ασπίδες και άλλοτε σαν διαπραγματευτικό όπλο. Και ανεξάρτητα από τις προθέσεις και τους στόχους, παράγουν αποτελέσματα.

Για παράδειγμα, ένα αποτέλεσμα του πολέμου αφορά τις διαφορές ανάμεσα στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ. Οι ΗΠΑ και τα επιτελεία τους, είτε στρατιωτικά είτε διπλωματικά, κινούνται στη σφαίρα της μονομέρειας επειδή, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, έχουν τη δύναμη να δρουν μόνα τους. Οι Ευρωπαίοι κινούνται στη σφαίρα της προσήλωσης στις διεθνείς συνθήκες, στην ιδέα του διεθνούς δικαίου, στην ιδέα της πολυμέρειας και της αμοιβαιότητας από αδυναμία και από υπερπαραγωγή ευσεβών πόθων. Αλλά η υπερπαραγωγή ευσεβών πόθων δεν προστατεύει τους αδύνατους. Τους αφήνει στο έλεος εκείνων που κρατούν μόνο ένα σφυρί. Κι όταν κρατάς μόνο ένα σφυρί, γύρω σου βλέπεις μόνο καρφιά.

Ενα άλλο παράγωγο αποτέλεσμα της διαφοράς ΗΠΑ – Ευρώπης είναι ότι όσο μεγαλύτερη δύναμη έχει κάποιος τόσο μεγαλύτερα είναι τα λάθη που κάνει και τόσο πιο δύσκολο είναι να τα αναγνωρίσει και να τα περιορίσει. Οσο για την Ευρώπη, ανακαλύπτει αίφνης τα συμφέροντά της και τα παραδίδει σε αυτούς που κρατάνε μόνο το σφυρί. Κι αυτοί είναι η Ακροδεξιά.

Οι χρυσαμοιβοί σήμερα, οι «ψυχαμοιβοί» όπως επικράτησε να μεταφράζονται από τη σοφία των παλιότερων κειμένων, είναι αυτοί που κάνουν εμπόριο κορμιών, όπως έκαναν οι θεοί του πολέμου. Με αντάλλαγμα τη στάχτη τους, έπαιρναν χρυσάφι. Εξαργύρωναν σώματα και ψυχές.

Οσο γι’ αυτόν τον φαύλο κύκλο, δύναμη-λάθη-αδυναμία αναγνώρισης κ.ο.κ., επιβεβαιώνεται καθημερινά, προς όφελος μόνο των «χρυσαμοιβών-ψυχαμοιβών» του πολέμου και κανενός άλλου.

Αλλά, σκεφτείτε λίγο τι είχε συμβεί το 1938 στην Αμερική στην εκπομπή του Ορσον Γουέλς όταν έκανε ραδιοφωνική αναμετάδοση του «Πολέμου των Κόσμων» του Χ. Τζ. Γουέλς. Οι Αμερικανοί του Νιου Τζέρσι ένιωσαν την απειλή και έτρεχαν για να γλιτώσουν από τους Αρειανούς εισβολείς. Αλλά δεν έβλεπαν την πραγματική απειλή που ερχόταν και που αιματοκύλησε, στη συνέχεια, τον κόσμο. Θα μου πείτε, ούτε ο πρωθυπουργός της Αγγλίας, ο Αρθουρ Νέβιλ Τσάμπερλεν, είχε καταλάβει κάτι επιλήψιμο όταν υπέγραφε με τον Χίτλερ το 1938 τη Συμφωνία του Μονάχου. Ευχόταν μόνο, σαν την Μπούλοκ, το «Peace for our time» (Ειρήνη στην εποχή μας). Και, αμέσως, ξέσπασε ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος. Αλλά τι να λέμε, οι ευχές είναι ευχές.