Aπό τη «Θεσσαλία AE» στη βιώσιμη ανάπτυξη της Θεσσαλίας

Τις μέρες αυτές συζητείται στη Βουλή η σύσταση του Οργανισμού Διαχείρισης Υδάτων Θεσσαλίας (ΟΔΥΘ) με τη μορφή Ανώνυμης Εταιρείας (ΑΕ). Το βασικό ερώτημα είναι κατά πόσο ο ΟΔΥΘ ΑΕ είναι το καταλληλότερο οργανωτικό και νομικό σχήμα διαχειριστικού φορέα, ικανού να επιλύσει τα προβλήματα που δημιούργησε ο τυφώνας ΝΤΑΝΙΕΛ στη Θεσσαλία, να θωρακίσει την υδρολογική ενότητα της Θεσσαλίας σε μελλοντικούς κινδύνους πλημμύρας υπό συνθήκες κλιματικής αλλαγής και να αποτελέσει υπόδειγμα για τη διαχείριση των υδάτων στα υπόλοιπα υδρολογικά διαμερίσματα της χώρας.

Σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Ενωσιακό νομικό καθεστώς που ισχύει σήμερα στη χώρα μας, η διαχείριση των υδάτων και της πλημμυρικής επικινδυνότητας στην κλίμακα Λεκανών Απορροής Ποταμών (ΛΑΠ) έχει ανατεθεί με το ν.3199/2003 στις Δ/σεις Υδάτων της Αποκεντρωμένης Διοίκησης, δηλ. τις πρώην Κρατικές Περιφέρειες. Ο δημόσιος χαρακτήρας αυτών των φορέων διαχείρισης των υδάτων είναι αναγκαία συνθήκη για την ασφάλεια της ποσότητας και ποιότητας του νερού ως βασικού φυσικού αγαθού, απαραίτητου για την ανθρώπινη ζωή και την επιβίωση των φυτικών και ζωικών οικοσυστημάτων στον πλανήτη.

Στο συμπέρασμα αυτό έχουν καταλήξει επανειλημμένες Διεθνείς Διασκέψεις των Ηνωμένων Εθνών για το νερό, όπως αυτές του Δουβλίνου 1992, Μαρακές 1997, Χάγης 2000, Κιότο 2003 και Μεξικού 2006. Έχοντας υπόψη τα συμπεράσματα των παραπάνω Παγκόσμιων Διασκέψεων, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εξέδωσε ψήφισμα το 2006, με το οποίο «το νερό είναι ανθρώπινο δικαίωμα και όχι εμπορεύσιμο προϊόν που υπόκειται στους κανόνες της αγοράς».

Η διεθνής εμπειρία δείχνει σε πολλές περιπτώσεις ότι η διαχείριση των υδάτων με βάση τους κανόνες της αγοράς ενεργεί εις βάρος του δημοσίου συμφέροντος ιδίως ως προς την υψηλή τιμολόγηση του νερού. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η περίπτωση της Βολιβίας στη Νότια Αμερική και αυτό της πόλης των Παρισίων. Το 1999 η κυβέρνηση της Βολιβίας ιδιωτικοποίησε την ύδρευση της Cochabamba, πόλης 800.000 κατοίκων με συνέπεια η τιμή του νερού να τριπλασιασθεί σε διάστημα λίγων εβδομάδων. Το 2008 το Δημοτικό Συμβούλιο των Παρισίων, ακολουθώντας ένα γενικότερο κοινωνικό ρεύμα, αποφάσισε για λόγους καλής ποιότητας νερού με προσιτή τιμή, να επαναφέρει στην τοπική αυτοδιοίκηση τη διαχείριση του νερού, που από το 1984 γινόταν από τις ιδιωτικές εταιρείες Veolia και Suez.

Με τον προτεινόμενο νόμο, η κυβέρνηση αντί να ενδυναμώσει, εκσυγχρονίσει και εξοπλίσει τις αποκεντρωμένες δημόσιες Δ/σεις Υδάτων, εκχωρεί τη διαχείριση του υπέρτατου φυσικού αγαθού που είναι το νερό στον ΟΔΥΘ ΑΕ. Φαίνεται ότι η επιλογή των ιδιωτικοποιήσεων στον τομέα του νερού συνεχίζει από να είναι η προτεραιότητα του νεοφιλελεύθερου μοντέλου της ΝΔ, Κατά την περίοδο 2014-15, η κυβέρνηση συνεργασίας ΝΔ-ΠΑΣΟΚ σχεδίαζε την ιδιωτικοποίηση των δικτύων ύδρευσης και αποχέτευσης, υδροηλεκτρικών μονάδων και υπόγειων υδάτων μέσω εξαγοράς δικαιωμάτων χρήσης του νερού. Ήταν η εποχή των σκληρών μνημονίων και πιέσεων των δανειστών με την απειλή απαγορευτικών αιρεσιμοτήτων στην απορρόφηση κοινοτικών κονδυλίων.

Το συζητούμενο νομοθέτημα υστερεί στην εφαρμογή της βιώσιμη διαχείρισης των υδάτων στη Θεσσαλία για τους εξής λόγους:

1. διέπεται από τεχνοκρατική αντίληψη χωρίς αναφορές σε έργα πολλαπλών χρήσεων, όπως αυτά της αντιπλημμυρικής προστασίας σε συνδυασμό με την άρδευση, ύδρευση και παραγωγή ενέργειας,
2. προβλέπει τομεακό σχεδιασμό των έργων από διαφορετικά αρμόδια Υπουργεία με διαχωρισμό των αντιπλημμυρικών, υδρευτικών, εγγειοβελτιωτικών και υδραυλικών έργων εις βάρος της ολοκληρωμένης διαχείρισης,
3. αγνοεί βασικές δράσεις και κοινωνικές συμπεριφορές των τοπικών κοινωνιών, όπως η διαχείριση της ζήτησης και της εξοικονόμησης νερού, επαναφέροντας στο προσκήνιο την προβληματική νομικά και υδρολογικά εκτροπή του Αχελώου,
4. δεν αναφέρεται στον τρόπο διαχείρισης των υπόγειων νερών και της επαναφόρτισης του υπόγειου υδροφορέα, που είναι επιτακτική ανάγκη για τη Θεσσαλία και
5. πλην των οικονομικών πόρων του ΟΔΥΘ ΑΕ, δεν περιγράφει τους στόχους και τη δομή ενός μοντέλου βιώσιμης ανάπτυξης της Θεσσαλίας που θα προσαρμόσει το πλέγμα ύδατα-ενέργεια-γεωργία στις ειδικές συνθήκες που δημιούργησε ο ΝΤΑΝΙΕΛ και στην κλιματική αλλαγή.

*Ομ. Καθηγητής ΑΠΘ, Δ/της της Έδρας UNESCO για τη βιώσιμη διαχείριση των υδάτων