Το γέμισμα του στομαχιού προηγείται της ψυχής. Τζωρτζ Όργουελ
Ο κάθε τόπος στην Κρήτη έχει τις δικές του ξεχωριστές και ιδιαίτερες διατροφικές συνήθειες, Υπάρχουν όμως πάρα πολλά αγαπημένα στους κρητικούς προϊόντα όπως: Μυζήθρα, κεφαλοτύρι, ανθότυρος, στάκα, απάκι, σίγλινα, ελιές, λάδι, μυζηθροπιτάκια, χορτοπιτάκια, πιταράκια, άγρια χόρτα πάρα πολλών και σπάνιων ειδών, ασκουρδουλάκοι, χοχλιοί, ξυνόχοντρος, γαμοπίλαφο, ντολμάδες με κολοκυθανθούς, καλιτσούνια, ντάκοι παξιμάδια σταρένια, κρίθινα, μιγαδένια, κρασί, τσικουδιά.. Υπάρχει και η αγάπη στο κρέας, κυρίως στο κατσικίσιο. Ιδιαίτερος είναι και ο τρόπος ψησίματος του κρέατος: βραστό, τσιγαριαστό, αντικριστό..
Από τα εκατό και πλέον βρώσιμα είδη χόρτων ξεχωρίζουν πολλά είδη ραδικιών όπως το νόστιμο θαλασσινό ραδίκι ή σταμναγκάθι, οι τσόχοι( ζοχοί}, οι ασκόλυμπροι, οι γαλατσίδες, τα αλιβάρβαρα, τα σπαράγγια, οι αβρονιές, βρούβες πολλών ειδών, μάραθα, σταφυλίνακες, κουτσουνάδες, αρχατζίκοι, καυκαλίδες κάρδαμα.. και τα καλοκαιρινά: κρίταμο, αρμύρα, γλιστρίδα, βλίτα, στίφνος..
Η Κρήτη προσέλκυσε το ενδιαφέρον των διατροφολόγων από τα τέλη της δεκαετίας του 1940. Διαπιστώθηκε επιστημονικά ότι η νόστιμη διατροφή των κρητικών ήταν λιτή μεν αλλά επαρκέστατη.
Ένα από τα συμπεράσματα διατυπώθηκε από τους ειδικούς ως εξής:
«Στο σύνολό τους, οι διατροφικές συνήθειες των Κρητικών είναι άριστα προσαρμοσμένες στις φυσικές και οικονομικές συνθήκες της περιοχής, καθώς και στις ανάγκες των κατοίκων της».
Ο όρος «Μεσογειακή Διατροφή», εισήχθη από τους ειδικούς διατροφολόγους για να περιγράψει τη δίαιτα της Κρήτης, αλλά και τις δίαιτες άλλων περιοχών της Μεσογείου οι οποίες παρουσίαζαν κοινά χαρακτηριστικά με την κρητική διατροφή, κατά τις δεκαετίες του 1950 και 1960, πριν την εισβολή της κακής συνήθειας του fast food (γρήγορο φαγητό). Μια άλλη ολέθρια εισβολή, σε παγκόσμιο επίπεδο, είναι η επέλαση των αμαθών ή ημιμαθών «σεφ» που αυτά που «μαθαίνουν» τη μια μέρα για ένα φαγητό, ή μία συνταγή τα «διδάσκουν» ως σούπερ ειδικοί, στην τηλεόραση ή σε άλλα Μ.Μ.Ε και στα Μ.Κ.Δ.
Πολλές φορές λέμε: «Πες μου τι τρως, να σου πω ποιος είσαι».(Savarin) και «τρώγοντας έρχεται η όρεξη». (Rabelais) ή καμιά φορά θυμόμαστε το ‘κινέζικο’: Τρώγε λίγο απολαμβάνοντας πολύ.
-Ο Ευριπίδης στο σατυρικό δράμα «Κύκλωψ» μας λέει: Αγώ ούτινι θύω πλην εμοί, θεοίσι δ’ ου, και τη μεγίστη, γαστρί τήδε, δαιμόνων. Εγώ δεν θυσιάζω σε κανέναν θεό εκτός από τον εαυτό μου και τη μεγαλύτερη από όλους θεά, την κοιλιά μου.
-Ο «πατέρας της ιατρικής» Ιπποκράτης, μας ενημερώνει με σοφία; Εν τροφή φαρμακείη άριστον, εν τροφή φαρμακείη φλαύρον, φλαύρον και άριστον προς τι. Στην τροφή υπάρχει το καλύτερο φάρμακο και στην τροφή πάλι υπάρχει το πιο βλαβερό φαρμάκι. Καλό και κακό ενυπάρχουν στην τροφή.
Το γεύμα
Ο τόπος που έλαβε χώρα το γεύμα στις ζεστές μέρες του Ιουλίου 2023, είναι το αρχοντικό χωριό Μέρωνας στη επαρχία Αμαρίου του νομού Ρεθύμνης Κρήτης. Το σπίτι, είναι πάνω από φάμπρικα( λιοτρίβι) του περασμένου αιώνα. Είναι πετρόχτιστο, ψηλοτάβανο και έχει θέα τον Ψηλορείτη και τον Κέδρο. Όριο και ορόσημο του σπιτιού είναι ένας αιωνόβιος πλάτανος με κορμό διαμέτρου ~ 1.40 μ. Από τον τεράστιο αυτό κορμό ανεβαίνουν δύο μεγάλα κλαδιά, καμπύλα, που με τον κορμό θυμίζουν αρχαία λύρα. Ο πλάτανος είναι σε απόσταση 4 μ. από μια συστάδα 3 κρουνών που τρέχουν ασταμάτητα όλο το 24ωρο, ολοχρονής του χρόνου. Τα πουλιά στον πλάτανο «κουρντίζουν» το κελάηδημα τους με το κελάρυσμα των νερών.
Η χλωρίδα και η πανίδα είναι πολύ πλούσιες. « Τ` αηδόνια δε σ` αφήνουν να κοιμηθείς» ενώ άρκαλοι, ζουρίδες, σκλόπες, αλεπούδες μοιράζονται τις μυρωδάτες νύχτες. Τρεχούμενα κρύα νερά ρέουν παντού στο χωριό.
Η Παναγιά η Μερωνιανή, βυζαντινή, παλαιολόγειας εποχής, σεπτή εκκλησία στέκεται απέναντι στις δυτικές κλιτείς του Ψηλορείτη. Στην εκκλησία υπάρχει η περίφημη βυζαντινή φορητή εικόνα, η Παναγιά Οδηγήτρια( η λεγόμενη «Τζοκόντα της Ανατολής» ή Παναγιά Μερωνιανή.
Το τραπέζι
Το κυρίως πιάτο ήταν ένα τεράστιο σφουγγάτο με σπαράγγια και ανθότυρο τριμμένο. Τα αυγά από τις όρνιθες του Μανόλη και ο ανθότυρος από το μιτάτο του Κουνάλη στη Νίδα. Το ψωμί ζυμωτό της Πόπης ψημένο στον ξυλόφουρνο της αυλής της. Συνοδευτικά, όλα από το περιβόλι της Πόπης, ντομάτες, ξυλάγγουρα, ασκουρδουλάκοι πολύ πολύ νόστιμοι και μικροί σαν ρεβίθι. Ένα μεγάλο πιάτο, πανοκούμουλο από χοχλιούς μπουμπουριστούς με αρισμαρί. Σκληρός, μεγάλος ντάκος, λίγο βρεγμένος για να μαλακώσει λίγο και ραντισμένος με λάδι, τριμμένη ντομάτα, γλιστρίδα, ρίγανη και μικρά κομμάτια κεφαλοτύρι. Στο τέλος τα πολύ νόστιμα, γλυκά και μυρωδάτα φρούτα: βερύκοκα, μπουρνέλες, απίδια, και λίγα σύκα που τώρα πρωτοβγαίνουν. Μέρωνας, Ιούλιος 2023.
1*. Αρχιτέκτων. Ιστορικός Αρχιτεκτονικής. Ιστορικός Τέχνης.
2*. Στον Μπάμπη, ιδανικό οικοδεσπότη, γιατρό του τόπου και φροντιστή του αιωνόβιου λυρόσχημου πλάτανου και των κρουνών που ρέουν ασταμάτητα τραγουδώντας.
