Το υπουργείο Υγείας (Υ.Υ.) ανάρτησε πρόσφατα προς δημόσια διαβούλευση ένα οκταετές Εθνικό Σχέδιο Δράσης (ΕΣΔ) για την Ψυχική Υγεία, στο οποίο η ηγεσία του επιχειρεί να δώσει δημοσιότητα με αναφορές απολογισμού του έργου της όσο και μελλοντικού σχεδιασμού.
Ο απολογισμός δεν είναι κολακευτικός για τα πεπραγμένα της, ενώ είναι σημαντικά ελλειμματικός ως προς το σύνολο των αναγκών. Aναγγέλλει την επανεκκίνηση της βαλτωμένης Ψυχιατρικής Μεταρρύθμισης μέσα από το συγκεκριμένο ΕΣΔ και αυτό στο τέλος της θητείας της.
Μια προσεκτική ανάγνωση του σχεδίου αναδεικνύει τις πολλές αντιφάσεις και ασάφειες ανάμεσα στις διαπιστώσεις και τις προτάσεις που διατυπώνει. Αν, μάλιστα, συνυπολογιστούν και τα ελάχιστα πεπραγμένα κατά την κυβερνητική τετραετία, καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι ο κεντρικός άξονας της πολιτικής που προτείνει είναι η εγκατάλειψη του δημόσιου τομέα στο σύστημα υπηρεσιών ψυχικής υγείας, η επιλεκτική διανομή μονάδων αποκλειστικά σε ΝΠΙΔ, η πριμοδότηση -όπου είναι δυνατόν- του κερδοσκοπικού τομέα (ιδιωτικές ψυχιατρικές κλινικές) και η αόριστη δέσμευση για βελτίωση της συγκεντρωτικής και γραφειοκρατικής διοίκησης του συστήματος.
● Στο ΕΣΔ διατυπώνεται, με αόριστο τρόπο, η πρόταση για ενσωμάτωση της Ψυχικής Υγείας στο ελλιπέστατο σήμερα σύστημα Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας (ΠΦΥ), με την προσθήκη 5 επαγγελματιών ψυχικής υγείας στα Κέντρα Υγείας, προτείνοντας έτσι έμμεσα την υποβάθμιση των Κέντρων Ψυχικής Υγείας (ΚΨΥ). Αυτή η πρόταση μαζί με την πρόταση για λειτουργία κλινών στα ΚΨΥ απειλεί την ταυτότητα και την αποτελεσματικότητα της κοινοτικής τους λειτουργίας σε τομείς όπως η πρόληψη, οι ψυχοθεραπείες, η ολόπλευρη κοινοτική στήριξη.
● Επαναφέρει τον αόριστο στόχο για το κλείσιμο των εναπομεινάντων ψυχιατρικών νοσοκομείων με ανάπτυξη ισοδύναμων κλινών σε Γενικά Νοσοκομεία, την ίδια στιγμή που καταγράφονται σε αυτή την τετραετία μόνο προβλήματα στη λειτουργία των Ψυχιατρικών Κλινικών στα Γενικά Νοσοκομεία και καμία νέα μονάδα.
● Ενα ακόμα δείγμα αντιφατικότητας αποτελεί η πρόταση για τη λειτουργία περίσσειας κλινών «μέσης ασφάλειας» για τους ψυχικά ασθενείς με μη καταλογισμό, ενώ η ουσία του νέου σχετικού νόμου 4509/2017 ήταν να ενισχύσει τη θεραπευτική λογική γι’ αυτούς τους ασθενείς, ενσωματώνοντας τη διαβάθμιση και ηπιότερων μορφών φροντίδας.
● Στο κεφάλαιο για τα παιδιά και τους εφήβους δεν φαίνεται να αναγνωρίζει ότι η φροντίδα της ψυχικής τους υγείας έχει καθολική σημασία για το σύνολο της ζωής του ανθρώπου, όπως ρητά προκύπτει από την εισαγωγική παράγραφο του ΕΣΔ. Ενώ επισημαίνει την έλλειψη αντικειμενικών επιδημιολογικών δεδομένων, που αποτελούν προϋπόθεση για τη χάραξη οποιασδήποτε πολιτικής, στη συνέχεια την αγνοεί στους σχεδιασμούς του! Ταυτόχρονα, επαφίεται για την ανάπτυξη της ψυχικής υγείας σε ανεπαρκέστατες προτάσεις, χρηματοδοτούμενες σημαντικά από ιδιωτικές δωρεές, όπως συμβαίνει και με άλλες νευραλγικές παιδιατρικές υπηρεσίες (Θεαγένειο, ογκολογικό του Ν. «Αγία Σοφία»). Η κατάργηση της παιδοψυχιατρικής κλινικής του Τζανείου, για να λειτουργήσει η μονάδα που εγκαινιάστηκε στην «Αγία Βαρβάρα», είναι άλλο ένα δείγμα προχειρότητας.
Τον Απρίλιο του 2021 και τον Δεκέμβριο του 2022, το Τμήμα Υγείας του ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ. παρουσίασε τις προγραμματικές του θέσεις για την ψυχική υγεία. Η δέσμευσή μας αφορούσε την αύξηση της χρηματοδότησης (5% επί αυξημένου προϋπολογισμού για Υγεία), την ενίσχυση με προσλήψεις σε διάφορες κατηγορίες προσωπικού, την ίδρυση νέων και νέου τύπου μονάδων, την υλοποίηση του Ν. 4461/2017 για τις περιφερειακές διοικήσεις των τομέων ψυχικής υγείας, τον επανασχεδιασμό της λειτουργίας των Τομεακών Επιστημονικών Επιτροπών, τις οποίες το ΕΣΔ της κ. Ράπτη καταργεί.
Στο πρόγραμμά μας αναφέρουμε προτάσεις για τον μετασχηματισμό των ψυχιατρικών νοσοκομείων σε πολυδύναμες νοσηλευτικές μονάδες, τη σύνδεση της κοινοτικής ψυχιατρικής φροντίδας με την Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας με επιτελικό τον ρόλο του ΚΨΥ, αξιολόγηση του συστήματος και όλων των μονάδων, ειδικά προγράμματα και μονάδες για τον αυτισμό, την ψυχογηριατρική, τις διαταραχές πρόσληψης τροφής, όπως και τις μονάδες πρώιμης παρέμβασης στην ψύχωση.
Η κεντρική μας πρόταση αφορά ένα ολοκληρωμένο και τομεοποιημένο δίκτυο κοινοτικών υπηρεσιών φροντίδας ψυχικής υγείας ενηλίκων, παιδιών και εφήβων, με κεντρικό άξονα τις δημόσιες δομές, στελεχωμένες επαρκώς και διασυνδεδεμένες μεταξύ τους και με την ΠΦΥ. Δείκτης επιτυχίας του προγράμματος στους ενήλικους θα είναι η μείωση του ποσοστού των ακούσιων και των επαναλαμβανόμενων νοσηλειών (με τη λειτουργία κοινοτικών ομάδων παρέμβασης στην κρίση).
Τα πεπραγμένα της τετραετίας 2015-2019 αποσιωπώνται στον δημόσιο λόγο του υπουργείου συστηματικά: νέες κλινικές σε δημόσια νοσοκομεία, 400 προκηρύξεις θέσεων εργασίας, μετασχηματισμός του ΨΝ Τρίπολης, νέες στεγαστικές δομές, εκσυγχρονιστικές θεσμικές παρεμβάσεις, 5ετής τομεοποιημένος σχεδιασμός, παρεμβάσεις για τα δικαιώματα των ασθενών. Οπως αποσιωπάται ότι, κατά την τετραετία της παρούσας διακυβέρνησης, χωρίς μνημονιακές δεσμεύσεις, προκήρυξε 25 θέσεις ψυχιάτρων ενηλίκων και παιδιών-εφήβων και πρόσφατα προεκλογικά άλλες 50, που είναι ανεπαρκέστατες για τις ακάλυπτες ανάγκες του συστήματος (για τους ιατρούς είναι τουλάχιστον 170) και τις οποίες επιμελώς αποφεύγει να προσδιορίσει. Ανάλογα κενά υπάρχουν και για τα άλλα επαγγέλματα της ψυχικής υγείας.
Επίσης, αποσιωπώνται, κατά το διάστημα 2019-2023, το κλείσιμο ή υπολειτουργία δημόσιων ψυχιατρικών κλινικών (π.χ. Ιπποκράτειο Θεσσαλονίκης, κλινικές Αργους, Καρδίτσας, Καλαμάτας, ΓΟΝΚ, Παιδοψυχιατρική Κλινική Ασκληπιείου, ΠΑΓΝΗ κ.ά.), η απουσία αξιοποίησης του τομεοποιημένου σχεδιασμού που παρέλαβε το 2019 για τις ακάλυπτες ανάγκες ανά Τομέα σε προσωπικό και μονάδες, η απουσία προσαρμογής του Ν. 4461/2017, ώστε να ενεργοποιηθεί σε επίπεδο Τομέα και ΥΠΕ η αποκεντρωμένη διοίκηση του συστήματος. Οι επιτροπές δικαιωμάτων των ασθενών ανά ΥΠΕ ουδέποτε συγκροτήθηκαν και η Ειδική Επιτροπή Δικαιωμάτων των ασθενών, από την άνοιξη του 2022, ουσιαστικά δεν λειτουργεί.
Δεσμευόμαστε να φέρουμε σύντομα προτάσεις για τις απαραίτητες εγγυήσεις σε σχέση με τη διαδικασία της ακούσιας νοσηλείας αλλά και της δικαστικής συμπαράστασης.
Το αφήγημα της επιτυχίας του υπουργείου στηρίζεται μόνο:
● σε τηλεφωνικές γραμμές βοήθειας και παρεμβάσεις σε καταστροφές (Εύβοια, Τέμπη)
● στην αδειοδότηση 66 νέων Μονάδων αποκλειστικά από ΝΠΙΔ, μόνο με εξειδικευμένα αντικείμενα δράσεων και χωρίς κανένα σκεπτικό βελτίωσης της γενικότερης κάλυψης των αναγκών.
Το υπουργείο όψιμα και με πενιχρά τα πεπραγμένα της τετραετίας του υπόσχεται επανεκκίνηση της Ψυχιατρικής Μεταρρύθμισης, που θα στηριχτεί στον μη κερδοσκοπικό αλλά και κερδοσκοπικό ιδιωτικό τομέα, μέσα από κοινοτικές χρηματοδοτήσεις για επιλεκτικές δράσεις, χωρίς παρεμβάσεις βελτίωσης του κατακερματισμού του συστήματος παροχής φροντίδας, χωρίς επαρκείς εγγυήσεις για την προστασία των δικαιωμάτων των ψυχικά ασθενών, χωρίς δέσμευση για δωρεάν πρόσβαση όλων των χρηστών ψυχιατρικών υπηρεσιών.
Το Τμήμα Υγείας του ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ. στις 25.4.23 θα παρουσιάσει δημόσια τις προγραμματικές του θέσεις και προτάσεις για τις εξαρτήσεις.
