“Τέχνη και μόνο τέχνη” λέει ο Νίτσε, “για να μην πεθάνουμε από την αλήθεια”. Τις τελευταίες μέρες οι δυναμικές κινητοποιήσεις των καλλιτεχνών ενάντια στο προεδρικό διάταγμα 85/2022 που εξισώνει τα διπλώματα των καλλιτεχνικών σχολών με απολυτήρια λυκείου, φέρνει στο προσκήνιο την προβληματική περί τέχνης. Η συζήτηση δεν είναι θεωρητική. Είναι άμεσα πρακτική και αφορά την ίδια τη ζωή, όπως ακριβώς διακηρύσσει ο νιτσεϊκός αφορισμός.
Στην εποχή του ακραίου καπιταλισμού, της νεοφιλελεύθερης κυνικότητας και της εκρηκτικής ανάδυσης της παγκόσμιας alt-right. Σε μια ελληνική κοινωνία που βιώνει εδώ και σχεδόν μια 15ετία την πολλαπλότητα των προσωπείων της κρίσης που στην πραγματικότητα είναι μία. Σε μια καθημερινότητα και μια ζωή λειψή για μεγάλα τμήματα του κοινωνικού σώματος. Στο γκρίζο φόντο της εργασιακής και οικονομικής ανασφάλειας. Στο διαρκές των καταστάσεων εξαίρεσης και βιοπολιτικής επιτήρησης, των προσωπικών αδιεξόδων, των ναρκισσιστικών πρακτικών και της αδυναμίας συλλογικής επικοινωνίας. Το καλλιτεχνικό όραμα προτάσσει, όπως έκανε πάντα στους σκοτεινούς καιρούς της ανθρώπινης ιστορίας, την επιστροφή στη ζωή.
Η τέχνη και μόνο αυτή είναι η πραγματική πολιτική δυνατότητα. Μας το δείχνουν άλλωστε όλες οι ιστορικές περιπτώσεις των μεγάλων ανατροπών και των κρίσιμων υπερβάσεων. Δεν είναι τέχνη ένα επιμέρους των ανθρώπινων πρακτικών που τελεί υπό την γραφειοκρατική μέριμνα του εκάστοτε υπουργείου “πολιτισμού”, αρμόδιου για τις αξιολογήσεις, τις χρηματοδοτήσεις και τις πάσης φύσεως πιστοποιήσεις και εγκρίσεις… Είναι πυρηνικό στοιχείο της ανθρώπινης συνθήκης, των ερωτημάτων της και των οραμάτων της. Η καλλιτεχνική πράξη και η πολιτική πράξη δεν μπορούν να νοηθούν ανεξάρτητα η μία από την άλλη για όσους & όσες οραματίζονται μια κοινωνική οργάνωση βασιζόμενη στην ελευθερία της υπευθυνότητας και της συμμετοχής. Μια κοινωνική οργάνωση που θα εξασφαλίζει αβίαστα του όρους συλλογικής, οριζόντιας και δημοκρατικής καλλιτεχνικής και πολιτικής δημιουργίας, καθώς κι εκείνους της πραγματικής επικοινωνίας και της ανιδιοτελούς συνδιαλλαγής.
Είναι γι’ αυτό που είναι σημαντικός ο αγώνας των καλλιτεχνών, ο νικηφόρος ορίζοντας του οποίου διαγράφεται πλέον ορατός. Γιατί από την προοπτική που επιτρέπει η σκοπιά τους η κοινωνία μπορεί να διακρίνει καθαρότερα τη δυνατότητα ριζικά διαφορετικών πραγματικοτήτων από τον σημερινό δυστοπικό-καθεστωτικό ζόφο που συρρικνώνει τη ζωή. Προϋπόθεση, η κοινωνία να επιχειρήσει τη θέαση. Το αν η κοινωνία, αλλά και οι ίδιοι οι καλλιτέχνες θα το πράξουν είναι ερώτημα ανοιχτό που αναζητά επιτακτικά την πολιτική του απάντηση. Μια απάντηση ζωτικής σημασίας.
Κάθε πολιτική δύναμη που διακηρύσσει την κοινωνική δικαιοσύνη και την ενδυνάμωση της δημοκρατίας, τη συμμετοχή και τη συμπερίληψη, δεν μπορεί παρά να αγκαλιάσει τον αγώνα αυτόν και να εργαστεί για τη σύνδεσή του με τις μάχες και σε άλλα κοινωνικά πεδία. Να αλληλεπιδράσει με τον λόγο και τις πρακτικές που γεννούν οι κινηματικές μορφές του και να εφεύρει νέους τρόπους άσκησης της πολιτικής και (-γιατί όχι;) νέες πολιτικές θεσμίσεις. Επανεφεύροντας στην ουσία την ίδια την πολιτική ως τέχνη, δημιουργία και όραμα και δημιουργώντας ταυτόχρονα τους όρους ώστε όλες, όλοι, όλ@ να καταστούμε φορείς πραγμάτωσης όλων εκείνων των σημαντικών που δεν χωρούν στη θλιβερή επαναληψιμότητα του αλγόριθμου…
Για μια πολιτική και καλλιτεχνική συνδημιουργία στον αντίποδα της εξουσιαστικής καταπίεσης, του κέρδους και του οικονομικού υπολογισμού, τέχνη και μόνο τέχνη…
* Φυσικός – μέλος του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ
