Η βαρβαρότητα των πολεμικών επιχειρήσεων στο έδαφος της Ουκρανίας συνεχίζεται αμείωτη. Το αυταρχικό και απολυταρχικό καθεστώς του Πούτιν έχει απομονωθεί στο πλαίσιο της διεθνούς κοινωνίας και όπως φαίνεται, είναι ζήτημα χρόνου η κατάρρευσή του μαζί με τη χρεοκοπία της ρωσικής οικονομίας. Από την άλλη η δυτική συμμαχία (Αμερική και Ευρώπη) επιδεικνύει την ύψιστη πολιτική αρετή, η οποία δεν είναι άλλη από την αριστοτελική «φρόνηση», στον βαθμό που δεν καταφεύγει στη μέθοδο του παλιού τύπου πολέμου των χερσαίων και των αεροπορικών συγκρούσεων.
Μπροστά σ’ αυτά τα δεδομένα, μπορούμε να επεξεργαστούμε κάποιες ιδέες, να διατυπώσουμε ορισμένες σκέψεις σχετικά με την υφιστάμενη πολιτική κρίση και να εξαγάγουμε χρήσιμα συμπεράσματα για το μέλλον της ανθρωπότητας. Και όλα αυτά, ιδέες, σκέψεις και συμπεράσματα, θα μπορούσαν να κωδικοποιηθούν με τον όρο: πολιτικά διδάγματα. Και αυτά τα διδάγματα αναφέρονται σε τρεις τομείς της παγκόσμιας πολιτικής και ταυτόχρονα σε τρία πεδία του διεθνούς κοινωνικού βιόκοσμου, δηλαδή της καθημερινής ζωής των ανθρώπων στο πλανητικό Σύμπαν. Οι τρεις αυτοί τομείς (τα τρία αυτά επίπεδα ή σφαίρες) είναι: πρώτον, ο μηχανισμός επίλυσης των διαφορών στη σύγχρονη παγκόσμια κοινωνία, δεύτερον, το «πράγμα» που ονομάζεται δημοκρατία και δημοκρατική οργάνωση της πολιτικής και τρίτον, η υπόθεση της ειρήνης όχι ως αφηρημένης ιδέας αλλά ως πραγματολογικής πρακτικής προϋπόθεσης για το «ευ ζην» των ανθρώπων στο πλανητικό Σύμπαν.
Ας επιχειρήσουμε τώρα μια αναλυτική προσέγγιση σ’ όλα αυτά τα ζητήματα που θέσαμε προς διερεύνηση. Οπως διαπιστώνουμε με αφορμή την ουκρανική κρίση, η ανθρωπότητα ζει σε μια νέα εποχή όσον αφορά τους μηχανισμούς, τις μεθόδους και τους τρόπους με τους οποίους επιλύονται οι διαφορές μεταξύ εθνικών κρατών, αλλά και όλες οι άλλες επιμέρους διαφορές αντίπαλων μερών. Εάν εξετάσουμε την ουκρανική κρίση από τη σκοπιά αυτού του ερμηνευτικού πνεύματος στο οποίο αναφέρομαι, διαπιστώνουμε τα εξής: Η «φρόνηση» της Δύσης να μην απαντήσει με τον κλασικό τύπο πολέμου στον επιθετικό πόλεμο του Πούτιν συνιστά μείζονα πολιτική και πολιτισμική κατάκτηση του σύγχρονου κόσμου μας. Είχα επισημάνει και σε προηγούμενο κείμενό μου στην «Εφ.Συν.» (1 Μαρτίου) ότι η ουκρανική κρίση ανέδειξε την αντιπαράθεση δύο τύπων πολέμου: του κλασικού πολέμου (με χερσαίες, ναυτικές και αεροπορικές επιχειρήσεις) και του σύγχρονου οικονομικού πολέμου. Η διαφοροποίηση αυτή συνδέεται άρρηκτα με την «επικοινωνιακή μεταμόρφωση» του κόσμου μας σήμερα σε πλανητικό επίπεδο. Στην επικοινωνιακο-κριτική πολιτική φιλοσοφία τονίζουμε ότι έχει συντελεστεί μια ριζική τομή σχετικά με τους μηχανισμούς επίλυσης των διαφορών. Τα προβλήματα δεν λύνονται στα πεδία των μαχών, αλλά στις επικοινωνιακές διαδικασίες συνεννόησης. Δυστυχώς για ολόκληρη την ανθρωπότητα αυτό δεν το έχει καταλάβει ο Πούτιν, ο οποίος αποφάσισε να εισβάλει στο έδαφος της Ουκρανίας. Η μέθοδός του είναι απαρχαιωμένη. Θα νικήσει το νέο επικοινωνιακό μοντέλο του οικονομικού πολέμου στην εποχή μας.
Τώρα θα ήθελα να απαντήσω στο ερώτημα: Γιατί το επικοινωνιακό πνεύμα της σύγχρονης παγκόσμια πολιτικής κοινωνίας στην εποχή της παγκοσμιοποίησης δεν άγγιξε τη Ρωσία του Πούτιν; Η απάντηση είναι απλή: Η Ρωσία του Πούτιν δεν είναι δημοκρατία. Είναι απολυταρχικό και αυταρχικό καθεστώς. Με άλλα λόγια λέω το εξής: Οι δημοκρατίες στην εποχή μας δεν κάνουν πολέμους. Η Δύση (Αμερική και Ευρώπη) έχει θεσμοθετήσει δημοκρατικά συστήματα διαχείρισης της πολιτικής εξουσίας. Επιπλέον μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο έχει κάνει ιστορικά βήματα για να εντάξει στο δημοκρατικό σύστημα το επικοινωνιακό πνεύμα. Δεν θέλω να προχωρήσω παραπέρα και να υποστηρίξω ότι η απόσταση ανάμεσα στη Δύση και τη Ρωσία με αφορμή την ουκρανική κρίση γίνεται αγεφύρωτη.
Τέλος, στον τομέα της ειρήνης ως συνθήκης της καθημερινής ζωής μας θα πρέπει να τονιστεί ότι ανθρωπιστικά συστήματα κοινωνικής βοήθειας και πολιτικής αλληλεγγύης λειτουργούν αποτελεσματικά στην ουκρανική κρίση. Κάτι ανάλογο δεν συνέβη ούτε και συμβαίνει με το ξερίζωμα άλλων πληθυσμών κατά τα τελευταία χρόνια!
Το τελικό συμπέρασμα των αναλύσεών μου, οι οποίες φιλοδοξούν να κωδικοποιηθούν σε πολιτικά διδάγματα, διατυπώνεται ως εξής: Εάν θέλουμε την καντιανή «αιώνια ειρήνη» ως συνθήκη της οικονομικής δημιουργίας και του «ευ ζην» της καθημερινής ζωής μας, οφείλουμε να «μεταμορφώσουμε» την οικουμένη σε μια απέραντη δημοκρατία και μεσοπρόθεσμα να θεσμοθετήσουμε τον οικονομικό πόλεμο ως το μοναδικό όπλο που κατέχουν οι δημοκρατίες για να επικοινωνούν με τα αυταρχικά καθεστώτα και να επιλύουν τις διαφορές τους.
* καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης
