Προσφάτως, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε το σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας της χώρας. Ετσι μια ιστορική ευκαιρία για την αναδόμηση της οικονομίας, τον μετασχηματισμό του παραγωγικού μοντέλου της χώρας και την αντιμετώπιση σειράς διαχρονικών δομικών παθογενειών ορθώνεται μπροστά μας. Ενα κρίσιμο σκέλος, στο οποίο οι πόροι του αποκαλούμενου «Ταμείου Ανάκαμψης» που αναμένουν πολλοί να επιδράσουν θετικά είναι η σταδιακή άμβλυνση των περιφερειακών κοινωνικο-οικονομικών ανισοτήτων.
Σε αυτό το πλαίσιο, τόσο το Σχέδιο Ανάπτυξης της Ελληνικής Οικονομίας(1) και ακολούθως το Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας(2) εντοπίζουν τις περιφερειακές ανισότητες που αντανακλώνται σε συγκεκριμένους δείκτες, όπως είναι η ανεργία και ο κίνδυνος φτώχειας ή και κοινωνικού αποκλεισμού. Μάλιστα, όπως επισημαίνεται, η αντιμετώπισή τους αποτελεί «πρόκληση εθνικού χαρακτήρα». Ταυτόχρονα, στο πλαίσιο του Μεσοπρόθεσμου Πλαισίου Δημοσιονομικής Στρατηγικής 2022–2025, πραγματοποιείται μνεία ακόμη και για τις ελέω κρίσης ενταθείσες ενδοπεριφερειακές ανισότητες(3).
Πριν από λίγες ημέρες, η ΕΛΣΤΑΤ(4) κατέγραψε τα ποσοστά του πληθυσμού που βρίσκεται σε κίνδυνο φτώχειας, τόσο σε επίπεδο Περιφερειών όσο και σε επίπεδο επικράτειας, υπερτονίζοντας υφιστάμενες διαφοροποιήσεις (π.χ. το ποσοστό των κατοίκων σε κίνδυνο φτώχειας στην Περ. Ιονίων Νήσων καταγράφεται σε 11,2%, ενώ αυτό της Δυτικής Ελλάδας σε 27,4%), που ακολουθούν, βέβαια, μια πτωτική τάση του ποσοστού του ευρισκόμενου σε κίνδυνο φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού πληθυσμού της τάξεως του 28,9% το 2020 (ήταν 36% το 2014).
Αντίστοιχα, το συνολικό ποσοστό ανεργίας για το 1ο τρίμηνο του 2021 κατεγράφη στο 17,1%, εμφανίζοντας την Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας στην πρώτη θέση με 22,7% την ώρα που η Περιφέρεια Αττικής βρίσκεται στη χαμηλότερη θέση με 13%(5). Τα παραπάνω, ενδεικτικώς εκτιθέμενα, αποτελούν στοιχεία που επιβεβαιώνουν τα περιεχόμενα στις προαναφερθείσες εκθέσεις και δίνουν την απάντηση στο γιατί η επερχόμενη οικονομική υποστήριξη θα έπρεπε να κατανεμηθεί αναλογικά και υπό το πρίσμα μιας διεξοδικότερης περιφερειακής αντίληψης.
Ενα πρόσθετο παράδειγμα του λόγου που αυτό οφείλει να πραγματοποιηθεί είναι η μοναδική στην Ε.Ε. και τοις πάσι γνωστή ιδιαιτερότητα της Στερεάς Ελλάδας σε σχέση με το κατά κεφαλήν ΑΕΠ, γεγονός το οποίο καταγράφεται και σε αρκετά πρόσφατη μελέτη του ΟΟΣΑ. Προσεγγίζοντας ευρύτερα την κοινωνική διάσταση του προφίλ της περιοχής, σύμφωνα με την ίδια μελέτη, σχεδόν στο 6% του πληθυσμού της εν λόγω Περιφέρειας σημειώνεται έλλειψη πρόσβασης σε υπηρεσίες υγείας, ενώ 74,3% των ανθρώπων χωρίς εργασία είναι μακροχρόνια άνεργοι. Τέλος, ένα 18,9% του πληθυσμού 15-24 ετών βρίσκεται εκτός εκπαίδευσης και εργασίας, ενώ σε 31,1% υπολογίζεται το ποσοστό εκείνων που βρίσκονται σε κίνδυνο φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού(6).
Μια ολιστική προσέγγιση των ειδικών κοινωνικών και περιφερειακών αναγκών πιθανότατα να διασφαλιζόταν καλύτερα μέσα από μια διευρυμένη και χρονικά οριοθετημένη διαδικασία διαβούλευσης σε περιφερειακό επίπεδο –πριν από την υποβολή του σχεδίου της χώρας προς τους ευρωπαϊκούς θεσμούς, την 28η Απριλίου 2021(7)– παρά μέσω μιας διαδικασίας, που εμπεριείχε τη συνεισφορά 24 οργάνων συνολικά, όπως η από 17 Ιουνίου 2021 ανάλυση του σχεδίου αναφέρει(7) ή/και τη συμβολή 45 ηλεκτρονικών παρεμβάσεων και 8 εγγράφων, όπως επισημαίνεται στην αναλυτική περιγραφής δράσεων του σχεδίου(8).
Οι παραπάνω μεθοδολογικοί χειρισμοί ήδη προξενούν εύλογες απορίες. Η εύρυθμη υλοποίηση της πρόσθετης διαδικασίας διαβούλευσης ανάμεσα στα μέρη που πρόκειται να εμπλακούν σε αυτήν κατά το στάδιο εφαρμογής του προγράμματος, απαιτεί υψηλό αίσθημα ευθύνης, ενότητα και συλλογική δράση, προκειμένου έτσι να ενδυναμωθεί η ιδιοκτησία του, ενώ οι διαφαινόμενες σήμερα ως μονοσήμαντες προσεγγίσεις οφείλουν να πείσουν ότι διαθέτουν την απαιτούμενη περιφερειακή εστίαση. Ειδάλλως, ένα εκ των πολλών ερωτημάτων θα συνεχίζει να υφίσταται – «Είναι σχέδιο που καταρτίστηκε για όλους τους πολίτες;».
* Πρώην πρόεδρος του Κέντρου Κοινωνικής Πρόνοιας Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας, υποψήφιος διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας
