Οι επιρροές της πολυπολικότητας

Το πρόβλημα με τα μικρά κείμενα είναι ότι φωτίζουν μερικές πλευρές αυτών στα οποία αναφέρονται, ενώ ο κάθε αναγνώστης/στρια έχει στη διάθεσή του/της όλο το διαδίκτυο -αρκεί να ψάξει- ώστε να βρει πολύ περισσότερες πληροφορίες και λεπτομέρειες. Μόνο οι δογματικοί, οι μικρονοϊκοί και οι οπαδοί της μασημένης τροφής (που ευτυχώς ολοένα και λιγοστεύουν) έχουν μείνει να περιμένουν πολλά περισσότερα από ολιγόλογα κείμενα.

Οι ΗΠΑ και η ΕΣΣΔ αποτελούσαν το δίπολο ενός διπολικού κόσμου, που κατέρρευσε με την αποσύνθεση της δεύτερης, το 1999. Από τότε μέχρι σχεδόν τις μέρες μας η ανθρωπότητα διαβίωνε σε έναν μονοπολικό κόσμο, όπου οι ΗΠΑ αποτελούσαν τον μοναδικό πόλο ισχύος. Οι ΗΠΑ έδωσαν έμφαση στην (αμφισβητούμενη) έννοια της εξαιρετικότητας (exceptionalism), που αποτελεί την αντίληψη ή την πίστη (;) ότι ένα είδος χώρας, κοινωνίας, θεσμών, ατόμων ή χρονικής περιόδου είναι «εξαιρετική» (χωρίς να αναφέρονται τα οποιαδήποτε κριτήρια, παρά μόνο να υπονοούνται έμμεσα – δηλαδή αόριστα). Ο όρος συνεπάγεται ότι αυτός στον οποίο αναφέρεται είναι εξαιρετικός σε σχέση με τους (οποιουσδήποτε) άλλους. Η εξαιρετικότητα δημιούργησε πλήθος αντιφάσεων και προσδοκιών από τα ακροατήρια στα οποία απευθυνόταν αυτός ο όρος, που δεν επαληθεύτηκαν με κανέναν τρόπο.

Οι αλλαγές στην παγκόσμια κατανομή ισχύος με την ανάδυση χωρών της Ασίας δημιούργησαν ρωγμές στη κυρίαρχη λογική της Δύσης (=ΗΠΑ+Ευρώπη, σχηματικά) και την ταυτόχρονη παρακμή της μονοπολικότητας, που εκφράζεται κατ’ εξοχήν από το παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος (ή ο νικητής τα παίρνει όλα), δηλαδή το zero-sum game. Το σύστημα των πολλών πόλων -η πολυπολικότητα- διατείνεται ότι οι πόλοι που κυριαρχούν στον κόσμο είναι περισσότεροι από έναν, και προφανώς αποτελεί ιδιαίτερα σημαντική πρόκληση για τις ρητορικές των «αξιών» (βλέπε την εκτυλισσόμενη αποικιοκρατία των εμβολίων για τον ιό σε βάρος των αδύναμων χωρών που συμβαίνει μπροστά στα μάτια όλων) ή των «ανθρωπίνων δικαιωμάτων» (βλέπε τη φυλάκιση του Ασάνζ ). Οι εντεινόμενες ρωγμές που δημιουργούνται από τέτοιες ρητορικές απλά επιταχύνουν διαδικασίες διάβρωσης και αποσύνθεσης μιας ισχύος που είχε αποκτηθεί από συγκεκριμένες χώρες (βλέπε Δύση) τα προηγούμενα 300-500 χρόνια.

Για να δώσω ένα παράδειγμα: τα τελευταία 30 χρόνια οι ΗΠΑ είχαν εμπλακεί σε σειρά (ατέλειωτων) πολέμων (βλέπε Βιετνάμ, Αφγανιστάν). Την ίδια χρονική περίοδο η Κίνα δεν είχε εμπλακεί σε κανέναν πόλεμο και κατάφερε να βγάλει από την απόλυτη φτώχεια τουλάχιστον 800 εκατομμύρια κατοίκους της. Μάλιστα τους εναπομείναντες απόλυτα φτωχούς (50 εκατομμύρια) κατάφερε να τους βγάλει πρόσφατα. Αυτό είναι ένα γεγονός (factum στα λατινικά) που πολύ δύσκολα καταπίνεται από τα κάθε μορφής παπαγαλάκια της Δύσης, γι’ αυτό και έχει εξαφανιστεί σαν είδηση από οπουδήποτε γίνεται αναφορά για τις περιώνυμες «αξίες» και τα «ανθρώπινα δικαιώματα». Αυτό λέγεται προϊούσα σανοφαγία και αποτελεί το κυρίαρχο πλέον χαρακτηριστικό αρκετών χωρών. Ο νοών νοείτω!

* oμότιμος καθηγητής Τμήματος ΕΜΜΕ Πανεπιστημίου Αθηνών