Στήν «Eφημερίδα τῶν Συντακτῶν» τῆς 9/4/2021, δημοσιεύσατε κείμενο τοῦ κ. Γιώργου Οἰκονόμου, διδάκτορος Φιλοσοφίας, μὲ τίτλο «21 αἰῶνες δουλεία». Ὁ συγγραφεὺς θεωρεῖ πὼς ἀπὸ τὸ 338 π.Χ. μέχρι τὸ 1830, περίπου, οἱ Ἕλληνες ἦσαν ὑπόδουλοι: «μὲ τὴν κυριαρχία τῶν Μακεδόνων τὸ 338 π.Χ, καὶ τὴν ἧττα τῶν ἑλληνικῶν πόλεων, αὐτὲς ἔχασαν τὴν ἐλευθερία καὶ τὴν ἀνεξαρτησία τους καὶ ἦταν ὑπόδουλες… καὶ τὸ 1453 ὑποδουλώθηκαν στοὺς Ὀθωμανοὺς».
Α] Τὸ πρόβλημα τοῦ καθορισμοῦ τῶν πολιτευμάτων εἶναι δυσχερὲς λόγω τῆς πολυπλοκότητός τους. Σύμφωνα πάντως μὲ τοὺς κανόνες τῆς πολιτικῆς ἐπιστήμης ἐλέγχονται τὰ κάτωθι τοῦ συγγραφέως «21 αἰῶνες ὑποταγῆς καὶ δουλείας. Οὐδὲν στοιχεῖο πραγματικὴς ἐλευθερίας…». Κατὰ τὴν πολιτικὴ ἐπιστημολογία, οἱ ὅροι αὐτοὶ τοῦ συγγραφέως εἶναι ἀκατανόητοι διότι ἀσαφεῖς, ἑπομένως ἄκυροι.
Ἡ ἔρευνα ἔχει ἀποδείξει ὅτι στοὺς «21 αἰῶνες δουλείας», πλήν Τουρκοκρατίας, τά πρόσωπα ἐντὸς κοινωνιῶν, ἔχουν πλήρη δικαιοπρακτικὴ ἱκανότητα, ἄρα ἔχουν ἰδιοκτησία ἀστική, γεωργική, ναυτική, ἐμπορική, ἄρα καὶ ἀγοράζουν, πωλοῦν, ἐμπορεύουν, κληροδοτοῦν, κληρονομοῦν. Ἑπομένως στὴν Ρωμανία- Βυζάντιο, καθ’ ὅλη τὴν διάρκεια τῶν χιλίων ἐτῶν καὶ γιὰ τὸ ὁποῖο συμφωνοῦν ὅλοι οἱ Βυζαντινολόγοι καὶ πολιτειολόγοι (Βασίλιεφ, Beck, Lemerle, Ὀστρογκόρσκυ, Ἀνδρεάδης, Χριστοφιλοπούλου, Ζέπος, Βρυώνης κ.ά.), ὑπῆρξε συνεχῶς γιὰ τοὺς ἐγχωρίους πολίτες, πλήρης δικαιοπρακτικὴ ἱκανότης. Πλήν τῶν δούλων πού καταργοῦνται ἐπὶ Ἰσαύρων, κυρίως μὲ τὸν γεωργικὸ νόμο ἀλλὰ καὶ μὲ τὰ Βασιλικά, καὶ μὲ τὶς 113 «Νεαρὰς» τοῦ Λέοντος τοῦ Σοφοῦ). Ὅθεν δουλεία, σημαίνει τὰ ἑξῆς καὶ μόνον τὰ ἑξῆς, στὴν πολιτικὴ θεωρία:
Πρῶτον, τὰ πρόσωπα πρέπει νὰ μὴν ἔχουν τὴν ἰδιοκτησία τοῦ σώματός τους (habeas corpus).
Δεύτερον, ὡς πράγματα (res) νὰ μποροῦν νὰ πωλοῦνται καὶ νὰ ἀγοράζονται, νὰ μὴν κληροδοτοῦν, νὰ μὴν κληρονομοῦν, καὶ νὰ μὴν ἔχουν τὴν ὁποιαδήποτε δραστηριότητα ἀμειβομένη (τεχνική, ἐμπορική, γεωργική κ.λπ.). Καθ’ ὅλη ὅμως τὴν διάρκεια τῆς κατὰ Beck «Βυζαντινῆς χιλιετίας», ἐξαιρέσει τοῦ μικροῦ ἀριθμοῦ τῶν δούλων, ὅλα τὰ ἄλλα πρόσωπα, στὴν Ρωμανία, ἔχουν πλήρη τὴν δικαιοπρακτική τους ἱκανότητα. Ὁ Βασιλεὺς καὶ οἱ ἀξιωματοῦχοι δὲν εἶναι ἰδιοκτῆτες τῶν ὑπηκόων. Δὲν μποροῦν νὰ τούς πουλήσουν καὶ νὰ ἀγοράσουν , δὲν μποροῦν νὰ τοὺς κληρονομήσουν, δὲν τοὺς δικάζουν. Πανεπιστημόνως ἀναγνωρίζεται ὅτι οἱ δύο Νεαρὲς, Περὶ Προτιμήσεως (928) καὶ ἡ Νεαρὰ, Περὶ κωλυομένων προσώπων (934), ἀποτελοῦν μεγίστη συμβολὴ στὴν διαμόρφωση, παγκοσμίως, πολιτευμάτων δημοκρατικῶν. Ἡ ἔκφραση στὴν Περὶ Προτιμήσεως «Νεαρὰ», εἶναι χαρακτηριστική: «Oἱ μὲν ἐπιφανεῖς, εὐώνως τὰς τῶν ἀτυχούντων πενήτων ἐξωνήσαντο κτήσεις».
Τὸ ἐπίρρημα εὐώνως καὶ τὸ ρῆμα ἐξωνήσαντο, δὲν ἐπιτρέπει παρανοήσεις. Οἱ «πένητες» ἦταν ἰδιοκτῆτες ποὺ πτώχευσαν (ὅπως συμβαίνει σήμερα μὲ τὰ «κόκκινα» δάνεια) καὶ οἱ ἐπιφανεῖς ἐξωνήσαντο, δηλ. ἐξαγόρασαν. Η Ρωμανία-Βυζάντιο στὴν Νεαρὰ τοῦ 934μ.Χ. «Περὶ κωλυομένων προσώπων κατὰ πρᾶσιν ἢ δωρεὰν ἢ κληρονομίαν ἢ ἄλλῳ τινὶ τρόπῳ κτήσασθαι τινα δεσποτείαν ἐν ἀγρῷ ἢ χωρίω» ὁρίζει ὅτι οἱ «κωλυόμενοι» νὰ ἐκμεταλλευτοῦν τὴν φτώχεια, εἶναι οἱ περιφανεῖς, οἱ μάγιστροι, οἱ συγκλητικοὶ, οἱ πατρίκιοι, οἱ ἀρχιερεῖς καὶ τὰ μοναστήρια.
Ὅσα δὲ ἐξαγοράστηκαν, πρέπει νὰ ἐπιστραφοῦν στοὺς κατόχους ἢ τοὺς συγγενεῖς, ἄνευ ἀποζημιώσεως. Λείπει ἀπὸ τοὺς «κοινωνούς», τότε, μόνον τὸ σημερινὸ ἐκλεκτορικὸ δικαίωμα. Ἐπιπλέον, στὸ κλασικὸ τοῦ ἐκ τῶν ἐγκυροτέρων Σπύρου Βρυώνη: «Byzantine Δημοκρατία and the Guilds in the 11th century», (Dumbarton Oaks Papers, Vol. 17 (1963), διαπιστώνεται, πὼς οἱ συντεχνίες (τὰ σημερινὰ ἐπιμελητήρια), διαδραματίζουν ἐνεργὸ καὶ παρεμβατικὸ ἔργο στὴν διαμόρφωση τῶν πολιτικοκοινωνικῶν θεσμῶν της Ρωμανίας.
Β] Ὡς πρὸς τὴν παιδεία, στὴν Ρωμανία-Βυζάντιο: γιὰ τὰ παιδιὰ ἀπὸ τεσσάρων ἕως ἑπτὰ ἐτῶν ἡ παιδεία εἶναι ἀμιγῶς ἑλληνική! (μόλις ὁ παῖς τέταρτον ἐκδράμη χρόνον), ἢτοι διδάσκονται, τὰ ἑξῆς: Ἀπὸ τοὺς χαμαιδιδασκάλους ἢ παιδοτρίβας ἢ στοιχευτὰς, 1) ἑλληνικὴ Μυθολογία, 2) ἀπὸ τὴν «θύραθεν», γραμματεία, πέραν τῆς ἐκκλησιαστικῆς, διδάσκονται, Ὁμήρου Ἰλιὰδα στὸ πρωτότυπον, Ὀδύσσεια, ἐπίσης εἰς τὸ πρωτότυπον, καθὼς καὶ Ἡσίοδο, Πίνδαρο καὶ Ἀρχίλοχο , Ἐπίχαρμο, Ἀριστοφάνη καὶ λοιπούς. Στὴν δὲ «Γραμματική» σχολή, ὅλοι οἱ τραγικοὶ (δηλαδὴ οἱ Ἕλληνες) στὸ πρωτότυπον. Γιὰ δὲ τὴν ἀνωτάτη Παιδεία, λειτουργοῦν σχολὲς Φιλοσοφίας, Ἰατρικῆς, Φυσικῆς, Ζωολογίας, Φυτολογίας καὶ Μαθηματικῶν. Ἐπίσης οἱ ἐπαγγελματικὲς σχολὲς τῶν Ταβουλλαρίων, τῶν Ἀσηκρητῶν, καθὼς καὶ ἡ Νομικὴ σχολὴ τῆς Βηρυτοῦ.
Επομένως τὸ γραπτὸ τοῦ κ. Οἰκονόμου ἐλέγχεται, για τά «περὶ δουλείας καί ἀνυπαρξίας τῆς ἑλληνικῆς Παιδείας» στην Ρωμανία, ὡς ἐπιστημολογικῶς ἀνυπόστατο.
