Η πολιτική χωρίς λέξεις

Ολα μπορούν να ψεύδονται εκτός από το σώμα. Το σώμα έχει τον τρόπο του να εκφράζει αδιαμεσολάβητη την αλήθεια. Στην πρόσφατη πολύκροτη συνάντηση του Τούρκου προέδρου με την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, η άνεση με την οποία ο Σαρλ Μισέλ παραμένει καθιστός, ενώ η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν στέκεται παράμερα όρθια και ψελλίζει το επιφώνημα «Αχμ…», μένοντας μετέωρη στην εκ προοιμίου στημένη και υπονομευτική για αυτήν σκηνοθεσία των συνομιλιών, δεν αποτελεί προϊόν σκέψης.

Το στρογγυλοκαθισμένο σώμα του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου αποτυπώνει με ωμή απλότητα τα αυτονόητα αιώνων. Διότι, τι να σου κάνουν εκατό χρόνια γυναικείου κινήματος μπροστά στην εμπεδωμένη πατριαρχία της μεγάλης διάρκειας; Εκ των υστέρων μπορεί να το εκλογικεύει ο ίδιος και να αποδίδει στην αδράνειά του την πρόθεσή του να μη συγκρουστεί με τον οικοδεσπότη και να εστιάσει στην ουσία της πολιτικής συζήτησης. Το σώμα όμως μιλάει άλλη γλώσσα, έχει άλλους αυτοματισμούς, που μαρτυρούν τις βαθιές εγγραφές, αυτές που πλάθουν τα εκάστοτε αυτονόητα και μη αυτονόητα.

Κι όμως, ο Σαρλ Μισέλ δεν ήταν ανάγκη να παραχωρήσει τη θέση του στην Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, όπως σχολιάστηκε επικριτικά. Το μόνο που χρειαζόταν να κάνει ήταν να σηκωθεί σιωπηλά από την καρέκλα δίπλα στον Τούρκο πρόεδρο και να πάει να κάτσει στον καναπέ, δίπλα στην πρόεδρο της Κομισιόν. Τόσο απλά. Από τη συνάντηση αυτή θα έμενε ένα φωτογραφικό ντοκουμέντο με τον οικοδεσπότη μόνο του, δίπλα σε μια κενή καρέκλα και τους επικεφαλής δύο κορυφαίων ευρωπαϊκών θεσμών μαζί, απέναντί του. Θα έμενε, δηλαδή, μια εικόνα που θα αφηγείτο μια άρδην διαφορετική ιστορία από τη θλιβερή φωτογραφία με την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν στη γωνία.

Οι δυο Ευρωπαίοι αξιωματούχοι δεν θέλησαν να κάνουν θέμα τη χωροταξία στο σαλόνι του τουρκικού προεδρικού μεγάρου. Προτίμησαν, είπαν, να παρακάμψουν το ζήτημα με αυτοσυγκράτηση για να δώσουν έμφαση στην ουσία των συνομιλιών, όπως το θέμα της αποχώρησης της Τουρκίας από τη Συνθήκη της Κωνσταντινούπολης σχετικά με τα δικαιώματα και την προστασία των γυναικών. Δεν συνειδητοποίησαν ότι η σκηνική αποτύπωση της συνάντησης συνόψιζε και προοικονομούσε την ίδια την πολιτική συζήτηση πριν καν αυτή διεξαχθεί. Γιατί τι νόημα έχει να μιλάς για γυναικεία δικαιώματα όταν δέχεσαι ως γυναίκα πρόεδρος της Κομισιόν να εκφωνήσεις τον προσεκτικά προετοιμασμένο σου σχετικό λόγο κυριολεκτικά από τη γωνία; Εχεις απαξιωθεί κι εσύ και το επιχείρημά σου πριν καν ανοίξεις το στόμα σου.

Οι Ευρωπαίοι, τέκνα του Διαφωτισμού, τείνουν να αποδίδουν περισσότερη σημασία στη λεκτική επικοινωνία από την εξωλεκτική, συμβολική γλώσσα της χειρονομίας. Υπακούοντας στη σκηνοθεσία που καθόλου τυχαία έστησε ο Τούρκος πρόεδρος, οι δυο επικεφαλής των ευρωπαϊκών θεσμών υπονόμευσαν το κύρος τους όχι ως ατομικότητες αλλά ως φορείς των θεσμών που εκπροσωπούν και εξ αυτού χάθηκε και το κύρος του πολιτικού τους λόγου. Η πολιτική δεν ασκείται μόνο με λέξεις.

* καλλιτέχνιδα, ακτιβίστρια