Γιατί μέσα στην οικονομική κρίση ανέβηκαν ιλιγγιωδώς οι τιμές, αλλά και οι πωλήσεις, των έργων τέχνης;
Κάθε έργο έχει τον αγοραστή του.
Ο στόχος της τέχνης δεν είναι ο πλουτισμός, αλλά η θεραπεία της κουρασμένης και άρρωστης ψυχής.
«Ο μοναδικός έπαινος που πρέπει να κάνουν σε έναν καλλιτέχνη, είναι να αγοράζουν τα έργα του. Αυτό το σχέδιο το έκανα σε πέντε λεπτά, αλλά μου πήρε εξήντα χρόνια για να φτάσω σ’ αυτό το σημείο». Πιερ-Ωγκίστ Ρενουάρ
«Κάθομαι και κυττάζω έτσι πολλήν ώρα.
Και μες στην τέχνη πάλι,
ξεκουράζομαι απ’ την δούλεψη της». Κ.Π.ΚΑΒΑΦΗΣ, Ζωγραφισμένα.
Πολλά δισεκατομμύρια ευρώ και δολάρια ξοδεύονται κάθε χρόνο στην αγορά έργων τέχνης. Τα τελευταία χρόνια, μέσα στην οικονομική κρίση, πουλήθηκαν σε διεθνείς δημοπρασίες, και έκαναν ρεκόρ τιμών, χιλιάδες έργα.
Τα 10 πιο ακριβοπληρωμένα έργα τέχνης μέχρι σήμερα:
1. Τιμή: 470 εκατομμύρια δολάρια. Έτος πώλησης: 2017. Καλλιτέχνης: Leonardo Da Vinci. Τίτλος έργου και έτος δημιουργίας: Salvador Mundi, c. 1500.
2. Τιμή: 324 εκατομμύρια δολάρια. Έτος πώλησης: 2015. Καλλιτέχνης: Willem De Kooning. Τίτλος έργου και έτος δημιουργίας: Interchange, 1955.
3. Τιμή: 284 εκατομμύρια δολάρια. Έτος πώλησης: 2011. Καλλιτέχνης: Paul Cezanne. Τίτλος έργου και έτος δημιουργίας: The Card Players, 1892-93.
4. Τιμή: 227 εκατομμύρια δολάρια. Έτος πώλησης: 2014. Καλλιτέχνης: Paul Gauguin. Τίτλος έργου και έτος δημιουργίας: When will you Marry?, 1892.
5. Τιμή: 216 εκατομμύρια δολάρια. Έτος πώλησης: 2015. Καλλιτέχνης: Jackson Pollock. Τίτλος έργου και έτος δημιουργίας: Number 17A, 1948.
6. Τιμή: 201.7 εκατομμύρια δολάρια. Έτος πώλησης: 2013. Καλλιτέχνης: Gustav Klimt. Τίτλος έργου και έτος δημιουργίας: Wasserschlangen II, 1904-07.
7. Τιμή: 201 εκατομμύρια δολάρια. Έτος πώλησης: 2014. Καλλιτέχνης: Mark Rothko. Τίτλος έργου και έτος δημιουργίας: No 6 (Violet, Green and Red), 1951.
8. Τιμή: 194 εκατομμύρια δολάρια. Έτος πώλησης: 2015. Καλλιτέχνης: Rembrandt. Τίτλος έργου και έτος δημιουργίας: Pendant Portraits of Maerten Soolmans and Oopjen Coppit, 1634.
9. Τιμή: 193.5 εκατομμύρια δολάρια. Έτος πώλησης: 2015. Καλλιτέχνης: Pablo Picasso. Τίτλος έργου και έτος δημιουργίας: Les Femmes d’ Alger (“Version O”), 1955.
10. Τιμή: 183.8 εκατομμύρια δολάρια. Έτος πώλησης: 2015. Καλλιτέχνης: Amedeo Modigliani. Τίτλος έργου και έτος δημιουργίας: Nu Couche, 1917-18.
Ακολουθεί μια επιλογή άλλων έργων που πουλήθηκαν σε πολύ υψηλές τιμές:
-120 εκατ. δολάρια: Edvard Munch, Η κραυγή, έργο του 1895.
-106 εκατ. δολάρια: Pablo Picasso, Green leaves and Bust, έργο του1932.
-105 εκατ. δολάρια: Alberto Giacometti, L’ homme qui marche, έργο (γλυπτό) του 1961.
-104 εκατ. δολάρια: Pablo Picasso, Boy with a pipe, έργο του 1905.
-Σε τιμή πάνω από 80 εκατ. δολάρια πουλήθηκαν έργα των Gustav Klimt, Francis Bacon, Pablo Picasso, Vincent van Gogh καθώς και ένα κινέζικο βάζο πορσελάνης της δυναστείας Qianlong του 18ου αιώνα.
-66 εκατ. δολάρια: Claude Monet, Le basin aux Nymphets, έργο του 1919.
Πρώτοι στην αγορά τέχνης είναι οι Ευρωπαίοι και ακολουθούν οι Αμερικανοί. Μετά τις δεκαετίες του ΄90 και του 2000 προστίθενται νέοι αγοραστές, κυρίως Κινέζοι, Ρώσοι, Ινδοί, Λατινοαμερικάνοι.
Ποια έργα τέχνης επηρεάζονται περισσότερο από την οικονομική κρίση ;
Η τρέχουσα οικονομική κρίση αύξησε τη ζήτηση των αριστουργημάτων και σπάνιων έργων δημιουργώντας συνεχώς νέα ρεκόρ τιμών στις αγοραπωλησίες. Αυτά τα έργα αναζητούν όλο και εντονότερα Κροίσοι συλλέκτες. Αντίθετα στα έργα με χαμηλές τιμές η ζήτηση περιορίστηκε.
«Οι κρίσεις γεννάνε Κροίσους», Αριστοτέλης Ωνάσης.
Ποια έργα και ποιες περίοδοι έχουν τα πρωτεία στις τιμές;
Ένα πρώτο χρονικό πλαίσιο που ορίζει την περίοδο με τα πιο ακριβά έργα είναι το διάστημα 1850-1970 και ένα ευρύτερο 1800-2020. Στατιστικά στην πρώτη χρονική περίοδο βρίσκεται το 80-90% των περιζήτητων και υπερτιμημένων έργων. Πρόκειται για δημιουργίες ιμπρεσιονιστών, εξπρεσιονιστών, φωβιστών, κυβιστών, σουρρεαλιστών αλλά και μεταπολεμικών Αμερικανών και Ευρωπαίων καλλιτεχνών.
Ποια έργα εισέρχονται δυναμικά στο χώρο της αγοράς τέχνης μέσα στην κρίση;
Πρόκειται για έργα τέχνης από την Ασία, την Αφρική, την Ωκεανία και τη Λατινική Αμερική. Τα έργα αυτά σταδιακά αυξάνουν την παρουσία τους, χρόνο με το χρόνο, στην αγορά έργων και αντικειμένων τέχνης.
Η φωτογραφία επίσης έχει σημειώσει μεγάλη και δυναμική πρόοδο με συνεχώς αυξανόμενη ζήτηση σπάνιων και ιδιαίτερων φωτογραφιών.
Γιατί το Παρίσι έχασε σταδιακά την πρωτιά στο εμπόριο έργων τέχνης; Ποια είναι τα νέα κέντρα για την αγορά τέχνης;
Πριν από 40 με 45 χρόνια το Παρίσι και γενικά η Γαλλία, κατείχαν την πρώτη θέση σε κάθε τομέα της τέχνης. Εκεί βρίσκονταν οι περισσότεροι καλλιτέχνες μαζεμένοι απ’ όλον τον κόσμο, εκεί υπήρχε η πλέον έντονη καλλιτεχνική δημιουργία, εκεί γεννιόντουσαν τα νέα ρεύματα (ρεαλισμός, ρομαντισμός, υπαιθρισμός, νατουραλισμός, ιμπρεσιονισμός, μεταϊμπρεσιονισμός, νεοκλασικισμός, συμβολισμός, αρ νουβό, φοβισμός, κυβισμός, φουτουρισμός, αρ ντεκό, ντανταϊσμός, σουρεαλισμός…). Εκεί ακόμα υπήρχαν τα καλύτερα και εγκυρότερα περιοδικά τέχνης, οι πιο γνωστοί έμποροι και ιδιοκτήτες αιθουσών για εκθέσεις καθώς και μεγάλοι οίκοι δημοπρασιών.
Μετά το 1970 το Παρίσι σταδιακά χάνει την πρωτιά. Στον χώρο της τέχνης προηγείται η Νέα Υόρκη, το Λονδίνο και εσχάτως το Χονγκ-Κονγκ. Αυτά είναι τα νέα κέντρα γύρω από την αγορά τέχνης που, μαζί με το Παρίσι, αποτελούν την κορυφή της πυραμίδας διακίνησης και εμπορίας έργων τέχνης. Ο λόγος που το Παρίσι έχασε αυτή την πρωτιά έχει να κάνει με τον σκεπτικισμό και τον δισταγμό των Γάλλων σχετικά με θέματα παγκοσμιοποίησης.
Τι είδους έργα αγοράζουν οι νέοι αγοραστές, όπως οι Κινέζοι;
Οι Κινέζοι τα τελευταία χρόνια ενδιαφέρονται όλο και περισσότερο για αγορά έργων και αντικειμένων τέχνης που αφορούν κυρίως τον πολιτισμό και την ιστορία τους, όπως κινεζικά αγγεία (πιο γνωστά ως κινεζικά βάζα), έργα και αντικείμενα της εποχής της αυτοκρατορίας, σφραγίδες, χειρόγραφα, χαρακτικά κ.ά. Είναι βέβαιο ότι σύντομα θα στραφούν και σε δυτικά έργα τέχνης αλλά και σε ασιατικά, αφρικάνικα, έργα από την Ωκεανία κ.ά.
Παραθέτω μερικά ακόμα ερωτήματα που απασχολούν τους φιλότεχνους:
-Είναι ενιαία η αγορά τέχνης;
-Είναι η αγορά έργων τέχνης ασφαλής επένδυση σε περιόδους οικονομικής κρίσης;
-Είναι πιθανή η έκρηξη φούσκας στο χώρο της αγοράς τέχνης όπως στο χρηματιστήριο;
-Πώς ρυθμίζονται οι φόροι, δεδομένης της «ευκινησίας» στον χώρο; Ένα έργο αγοράζεται σε μια χώρα, πωλείται σε άλλη, επαναδημοπρατείται σε μια τρίτη κ.ο.κ.
-Η αγορά τέχνης στοχεύει όλο και σε πλουσιότερους αγοραστές;
-Η οικονομική κρίση περιορίζει την δημιουργία έργων τέχνης;
-Οι καλλιτέχνες αντιστέκονται στην κρίση;
-Ο κόσμος που πλήττεται από την κρίση ενδιαφέρεται για την τέχνη;
-Πώς εξηγείται εδώ στην πατρίδα μας το μαζικό, έντονο και εντυπωσιακά αυξανόμενο ενδιαφέρον για κάθε μορφή τέχνης μέσα σ’ αυτά τα δύσκολα και πικρά χρόνια της άδικης και απάνθρωπης οικονομικής τιμωρίας μας;
-Είναι γεγονός ότι με την πανδημία του covid-19 η αγορά τέχνης περιορίστηκε πάρα πολύ;
Σημειώσεις
-Όλα τα ρεκόρ τιμών έργων τέχνης έγιναν μέσα στην οικονομική κρίση.
-Ο Jeff Koons κατέχει το ρεκόρ του πιο ακριβοπληρωμένου καλλιτέχνη εν ζωή. Ποτέ κανείς καλλιτέχνης, όσο ζούσε, δεν εισέπραξε τόσα χρήματα από ένα έργο του. Τα έργο του Jeff Koons, Rabbit πωλήθηκε για 91, 82 εκατ. δολάρια το 2019.
-Η ζωγράφος Georgia O΄ Keeffe με το έργο της Jimson Weed/white flower No 1, του 1932, κατέχει το ρεκόρ των γυναικών ζωγράφων. Το 2014 το συγκεκριμένο έργο πωλήθηκε για 44.4 εκατ. δολάρια.
-Πολλά έργα που βρίσκονται σε μουσεία έχουν πολύ υψηλή οικονομική αξία. Τα μουσεία όμως δεν πουλάνε συχνά και έτσι η αξία των έργων ανεβαίνει με ξέφρενους ρυθμούς. Πολλά έργα διάσημων καλλιτεχνών έχουν αστρονομικές τιμές. Όμως, κάθε έργο έχει τον αγοραστή του.
-Η Μόνα Λίζα (Τζοκόντα) του Λεονάρντο ντα Βίντσι είχε την υψηλότερη ασφαλιστική αξία, που ήταν 100 εκατ. δολάρια στις 14 Δεκεμβρίου 1962. Λαμβάνοντας υπόψη τον πληθωρισμό, η τιμή αυτή του 1962 αντιστοιχεί περίπου σε 850 εκατομμύρια δολάρια το 2020.
– Οι Vincent van Gogh, Pablo Picasso και Andy Warhol είναι οι καλλιτέχνες με τα ακριβότερα έργα. Ωστόσο, ενώ ο Πικάσο και ο Γουόρχολ έγιναν πλούσιοι όσο ζούσαν, πουλώντας έργα τους, ο Βαν Γκογκ πούλησε μόνο έναν πίνακα όσο ζούσε: το The red vineyard (το κόκκινο αμπέλι), έργο του1888, στην τιμή των 400 φράγκων, που αντιστοιχούν περίπου σε 2.000 δολάρια.
«Η τέχνη ξεπλένει από την ψυχή τη σκόνη της καθημερινότητας». Πάμπλο Πικάσσο
«Η Τέχνη υπάρχει για να δίνει παρηγοριά σε όσους έχει τσακίσει η ζωή». Βίνσεντ Βαν Γκογκ
«Τέχνη είναι να κάνεις κάτι από το τίποτα και να το πουλάς». Frank Zappa, (Αμερικανός μουσικός)
«Οι τέχνες είναι καλύτερο βαρόμετρο για το τι συμβαίνει στον κόσμο μας, σε σύγκριση με το χρηματιστήριο και τους καβγάδες στο κογκρέσο». Hendrik Willem van Loon, (Αμερικανο-Ολλανδός ιστορικός)
*Αρχιτέκτων. Ιστορικός Αρχιτεκτονικής. Ιστορικός Τέχνης.
**Αφιερώνεται στον αδελφικό φίλο, πρωτοπόρο στοχαστή και διακεκριμένο καρδιολόγο, Γιώργο Αθανασόπουλο. Για την «τιμή» και την «αξία» της Τέχνης προβληματιζόμαστε και συζητάμε, εδώ και πολλά χρόνια.
