Ο Αύγουστος του 2020 είναι πιο γρήγορος από τους προηγούμενους∙ παραδόξως, πιο άπραγος σε σχέση με τον γρήγορο ρυθμό, ζεστός το δίχως άλλο και, στο περίπου, μασκοφόρος. Ο κόσμος παρακολουθεί εκστατικός τον κόσμο. Τις πληρότητες των πλοίων, των ξενοδοχείων, τον Ερντογάν και τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, την κατεστραμμένη Βηρυτό στον χρεοκοπημένο Λίβανο, τον Τραμπ να γεμίζει τα social media με εμπρηστικά περιεχόμενα, να αρνείται τον κορονοϊό και τους μαύρους, να ζητάει αναβολή των προεδρικών εκλογών, τον δρα Αντονι Φάουτσι –τον κορυφαίο Aμερικανό ανοσολόγο– να εκτιμάει ότι, μέχρι να έχουμε εμβόλιο, η πανδημία θα έχει στοιχίσει τη ζωή σε πάνω από 700.000 ανθρώπους, και ούτω καθεξής.
Υπάρχουν βέβαια και εκείνοι που, ως συνήθως, κάνουν τις πτήσεις τους. Δηλαδή, ό,τι κάνουν κάθε μέρα: να κρύβουν την αδιαφορία τους διά της συστάσεως επιτροπών. Και το πρώτο πράγμα που πρέπει να διασφαλίζουν είναι ότι αυτή η δουλειά τους θα πρέπει να έχει κάποιο βαθμό νομιμοποίησης. Αυτός ο βαθμός νομιμοποίησης καλύπτεται κατά κανόνα πίσω από μια παραδοχή-ομπρέλα: την ορθοδοξία.
Από τις ποικιλώνυμες «ορθοδοξίες» οι πιο σημαντικές είναι: πρώτον της οικονομίας, δεύτερον της κυβέρνησης, τρίτον της εκκλησίας και, τέλος, της επιστήμης. Δεν μιλάμε για ιδέες που κυβερνούν∙ μιλάμε για κυρίαρχες καταστάσεις που δεν διαπραγματεύονται γιατί είναι δογματικές και έχουν τους πιστούς τους. Γι’ αυτές τις επιδείξεις ορθοδοξίας ισχύει ο αφορισμός του Οργουελ: «Οπως και με τον χριστιανισμό, οι χειρότεροι διαφημιστές του σοσιαλισμού είναι οι πιστοί του». Γενικεύοντας την άποψη αυτή, εκ του αποτελέσματος, οι χειρότεροι διαφημιστές της οικονομικής ορθοδοξίας, του κυβερνητισμού ή της πολιτικής, της εκκλησίας και της επιστήμης, είναι οι θεράποντές τους.
Λόγου χάρη, η οικονομία υπηρετεί τη δική της ορθοδοξία ανάπτυξης και ευημερίας μέσω του πουριτανικού σχήματος της διαρκούς επανεπένδυσης, με φτωχά αποτελέσματα – οι ανισότητες και η φτώχεια αυξάνονται. Η κυβέρνηση, υπηρετώντας τη δική της ορθοδοξία της επιτυχίας (με κάθε τρόπο), αρνείται την κοινωνία και τις όψεις του πραγματικού κατασκευάζοντας τη δική της μιντιακή «υπερ-πραγματικότητα» επί της αρχής του Λάιμπνιτς, ότι «ζούμε στον καλύτερο δυνατό κόσμο που θα μπορούσε να υπάρχει» (αρκεί να κυβερνάμε εμείς) -μια ιδέα που θα έκανε τον Βολταίρο να κατουρηθεί από τα γέλια. Η εκκλησία έχει το δικό της βασίλειο που δεν ανήκει σε αυτόν τον κόσμο, αλλά σε εκείνον της μετά θάνατον ζωής. Τέλος, η επιστήμη -που συλλαμβάνεται και γεννιέται στη μοναξιά- είναι σαν να απονέμει το βραβείο της παγκόσμιας καλοσύνης και ορθότητας στις περγαμηνές, στους παπύρους και στα τεκμήρια που στοιβάζονται στα εργαστήρια, στις βιβλιοθήκες και στο διαδίκτυο. «Δεν φτάνει» είχε πει ο Λωτρεαμόν. «Το χέρι με την πένα δεν είναι καλύτερο από το χέρι με το αλέτρι!» είχε συμπληρώσει ο Ρεμπώ. «Η επιστήμη είναι φτιαγμένη από δεδομένα όπως ένα σπίτι είναι φτιαγμένο από τούβλα∙ αλλά μια συσσώρευση δεδομένων δεν είναι επιστήμη, όπως και ένας σωρός από τούβλα δεν είναι σπίτι» (Jules Henri Poincare, «Science and Hypothesis»).
Η κατάσταση, επομένως, έχει περίπου ως εξής με τις ως άνω ορθοδοξίες: «Νόμω και άρχοντι και τω σοφωτέρω είκειν κόσμιον» (στον νόμο, στον άρχοντα και στον σοφό είναι σωστό να υποχωρεί κανείς) είχε πει ο Δημόκριτος. Το ίδιο περίπου είχε πει -με άλλο τρόπο- ο Β. Σ. Νάιπολ (ο Βρετανός με καταγωγή από το Τρινιντάντ, νομπελίστας της λογοτεχνίας που πέθανε πριν από δύο χρόνια ακριβώς). «Ο κόσμος είναι αυτό που είναι», είχε πει στην αρχή του μυθιστορήματός του με τίτλο «A Bend in the River» (Μια καμπή στον ποταμό, 1979). Εκεί, έβαζε τον ήρωά του, τον νεαρό Σαλίμ, ο οποίος ζει στην ακτή μιας χώρας κάπου στην Αφρική και ο οποίος κατάγεται από μια οικογένεια Ινδών εμπόρων, να λέει ότι «Ο κόσμος είναι αυτό που είναι∙ και οι άνθρωποι που είναι ένα τίποτα, που επιτρέπουν στους εαυτούς τους να είναι ένα τίποτα, δεν έχουν καμία θέση σ’ αυτόν».
Σίγουρα δεν μιλάμε για αισιόδοξη ματιά αλλά για καμπανάκι προς τον κόσμο της αισιοδοξίας. Ωστόσο, αυτοί που θα έπρεπε αρνούνται να αναγνωρίσουν τον κόσμο όπως είναι. Βαφτίζουν «επιτυχία» τα πάντα εκτός από αυτό που θα άξιζε πραγματικά να ονομάζεται έτσι. Νομίζοντας ότι υπηρετούν τη δική τους ορθοδοξία, χάνουν τελικά τη θέση που νομίζουν ότι κατέχουν, αφού δεν προστάτευσαν κανέναν, ούτε καν τους εαυτούς τους, αρνούμενοι την πραγματικότητα. Γιατί κάτι άλλο «υπάρχει εκεί έξω» που βοά: ο κόσμος σε απορία και ανημπόρια. Κι αυτό δεν το ακούει καμία κυρίαρχη ορθοδοξία.
