Ο μύθος της γερμανικής νοικοκυροσύνης και η κυβέρνηση της Ν.Δ.

Η κυβέρνηση ξεκαθαρίζει τις προθέσεις της για το μοντέλο διακυβέρνησης που έχει κατά νου: λιγότερο κοινωνικό κράτος, χαμηλό κόστος εργασίας και άνευ όρων και προϋποθέσεων ενίσχυση των μεγάλων επιχειρήσεων. Προφανής στόχος της είναι μέχρι να ολοκληρωθεί η τετραετία να μην έχει μείνει στη χώρα ούτε ένα πετραδάκι από τα συντρίμμια του κοινωνικού κράτους, που η κατεδάφισή του ξεκίνησε δέκα χρόνια πριν.

Με το επιχείρημα ότι μόνο έτσι θα έλθει η άσπρη μέρα, κατεβάζει ΜΑΤ στην Τήνο για να αντιμετωπίσει φιλήσυχους νησιώτες, κατασκευάζει μείζον στεγαστικό πρόβλημα με την κατάργηση της προστασίας στην πρώτη κατοικία και -προς το παρόν- ανοίγει τις τρύπες για τα φουρνέλα που θα κατεδαφίσουν ό,τι έχει απομείνει από το λαβωμένο κοινωνικό κράτος της και τη δημόσια συμμετοχή στην υγεία, πρόνοια παιδεία.

Για να δικαιολογήσει τις επιλογές αυτές, ο κ. Μητσοτάκης προβάλλει ως επιχείρημα την «Ατζέντα 2010». Δηλαδή το οικονομικό πρόγραμμα του Γκέρχαρντ Σρέντερ, το οποίο στο όνομα της «μεταρρύθμισης» πετσόκοψε κοινωνικές παροχές, επανακαθόρισε την εργασία και επέβαλε «όρους και προϋποθέσεις» στην προστασία των ευάλωτων. Αυτό που είναι γνωστό και ως «Μεταρρυθμίσεις Χαρτς».

Οσοι γνωρίζουν τα αποτελέσματα των «μεταρρυθμίσεων» του Σρέντερ, ακόμα και το άκουσμα του επιχειρήματος αυτού φτάνει για να τους περιλούσει κρύος ιδρώτας καθώς αντιλαμβάνονται ότι όσα γίνονται τώρα είναι χάδια μπροστά σε όσα ακολουθούν. Γνωρίζουν ακόμα ότι η περίφημη «Ατζέντα 2010» είναι μια υπερτιμημένη ιστορία.

Η αποτελεσματικότητά της αμφισβητείται και οι επικριτές της επισημαίνουν ότι η γερμανική κυριαρχία στην Ευρώπη δεν θα είχε συμβεί αν δεν υπήρχε το πανίσχυρο βιομηχανικό οικοδόμημα και ο εξαγωγικός χαρακτήρας της οικονομίας. Απλώς, υποστηρίζουν, συνέπεσε η ολοκλήρωση της «Ατζέντας» με μια αξιοσημείωτη άνοδο της παγκόσμιας ζήτησης.

Από αυτές τις συμπτώσεις προέκυψαν μύθοι που αναμασούν οι Ευρωπαίοι Μητσοτάκηδες για να χτίσουν το πολιτικό τους αφήγημα. Είναι μύθος ότι οι «Μεταρρυθμίσεις Χαρτς» μετέτρεψαν την ευρωπαϊκή Γερμανία σε γερμανική Ευρώπη. Είναι μύθος ότι η φιλοσοφία του Συμφώνου Σταθερότητας εξασφαλίζει στους αδύνατους Ευρωπαίους τόσα πλεονεκτήματα, ώστε να δικαιολογείται η εκχώρηση της κυριαρχίας τους.

Είναι μύθος ότι η ευρωπαϊκή Δεξιά έδωσε απάντηση στην κρίση της ευρωζώνης επιβάλλοντας ένα δόγμα, σύμφωνα με το οποίο το αντίτιμο της ανάπτυξης είναι η ανεργία, οι χαμηλοί μισθοί και το καχεκτικό κράτος.

Τί περιλάμβανε η «Ατζέντα 2010» και ποια ήταν η πραγματική απόδοσή της; Το κυρίαρχο χαρακτηριστικό της είναι οι παρεμβάσεις στην αγορά εργασίας. Τα προγράμματα κοινωνικής πρόνοιας και βοήθειας για την ανεργία ενοποιήθηκαν σε ένα ενιαίο σύστημα, ενώ επιταχύνθηκε η απελευθέρωση της αγοράς εργασίας με την προσωρινή και περιθωριακή απασχόληση. Οι επιπτώσεις της εργασιακής αποσάθρωσης; Το ποσοστό της ανεργίας μειώθηκε κατά 1,5 ποσοστιαία μονάδα.

Ο δεύτερος πυλώνας αφορούσε την κοινωνική ασφάλιση και την πρόνοια. Κατάργησε τα κίνητρα για πρόωρη συνταξιοδότηση και περιόρισε τις παροχές ανεργίας πριν από την ηλικία συνταξιοδότησης. Ως αποτέλεσμα το ποσοστό απασχόλησης των εργαζομένων ηλικίας 55-64 ετών αυξήθηκε δραματικά σε σχεδόν 70% σήμερα από 40% στις αρχές της δεκαετίας του 2000.

Ο τρίτος πυλώνας στόχευσε στα επιδόματα ανεργίας. Πλέον στους ανέργους προσφέρεται προσωρινή προστασία για περίπου 12 μήνες και μετά οι όποιες παροχές συνδυάζονται με αυστηρούς ελέγχους και κυρώσεις σε όσους αρνούνται να αναλάβουν εργασία. Το αποτέλεσμα είναι αμφιλεγόμενο, καθώς μελέτες δείχνουν ότι σημειώθηκε μια περιορισμένη επίδραση στην αναζήτηση εργασίας.

Ο τέταρτος πυλώνας αφορά τον περιορισμό των μισθών. Οι περισσότεροι συνδυάζουν τη μείωση του κόστους εργασίας με την «Ατζέντα». Μύθος. Από τα μέσα της δεκαετίας του ’90 τα συνδικάτα και τα εργατικά σωματεία είχαν ήδη εφαρμόσει τη συγκράτηση των μισθών, με αντάλλαγμα τη διατήρηση θέσεων εργασίας. Η «Ατζέντα 2010» συμπίεσε τον κατώτατο μισθό.

Οι «μεταρρυθμίσεις» δεν έφεραν την οικονομική επιτυχία. Στην πραγματικότητα τέσσερις άλλοι παράγοντες αποδείχτηκαν πιο σημαντικοί:

■ Η μακρά πτώση του γερμανικού κατασκευαστικού τομέα. Μεταξύ του 1994 και του 2005 η παραγωγή στις κατασκευές μειώθηκε από σχεδόν 8% του ΑΕΠ σε περίπου 4%. Μετά το 2005 παρέμεινε περίπου στο επίπεδο του 4%, χωρίς πλέον να αφαιρεί από την οικονομική ανάπτυξη.

■ Οι γερμανικές επιχειρήσεις είχαν ήδη προσαρμοστεί στις απαιτήσεις της παγκοσμιοποίησης αλλάζοντας τρόπους διαχείρισης, αναθέτοντας μη βασικές δουλειές σε τρίτους και δημιουργώντας αλυσίδες εφοδιασμού στην Γερμανία και την Ευρώπη -με στόχο τη μείωση του κόστους.

■ Κατά την εισαγωγή των μεταρρυθμίσεων τα συνδικάτα και τα εργατικά σωματεία είχαν ήδη εφαρμόσει συναινετικά τη συγκράτηση των μισθών.

■ Την περίοδο αυτή υπήρξε παγκόσμια οικονομική άνοδος, ιδίως στις αναδυόμενες αγορές που χρειάζονταν επενδυτικά αγαθά υψηλού επιπέδου. Αυτό προκάλεσε τη ζήτηση για γερμανικά προϊόντα και υπηρεσίες.

Γιατί κανείς δεν μιλά για αυτά; Ο κ. Μητσοτάκης και οι Ευρωπαίοι ομοϊδεάτες του διότι με την απόκρυψη μπορούν να ισχυρίζονται ότι οι απελευθερωμένες αγορές, τα αυστηρά οικονομικά κίνητρα και τα στενά όρια για τα κοινωνικά επιδόματα είναι τελικά ο καλύτερος συνδυασμός οικονομικής πολιτικής ακόμα και για τους εργαζόμενους.

Η κ. Γεννηματά και οι Ευρωπαίοι σοσιαλδημοκράτες διότι αν έλεγαν οτιδήποτε θα ήταν σαν να αυτοκαταργούνται. Τουλάχιστον τώρα τους έχει απομείνει η αίγλη του μεταρρυθμιστή που δεν υπολογίζει πολιτικό κόστος.

Η κυβερνώσα Αριστερά προτιμά να ξεκινά συζητήσεις για το θέμα, κρίνοντας ότι ο «μπαμπούλας» είναι πιο βολικός από την αναζήτηση, την αμφισβήτηση και την ανατροπή της γνώσης. Ετσι συντηρώντας έναν «μύθο» μπορεί να διακινήσει τους δικούς της «μύθους» για να δικαιολογήσει τις επιλογές της. Οι ολιγάρχες διότι είναι ο μοναδικός τρόπος να απενοχοποιηθούν, να εμφανιστούν ως συνετοί και να βαφτίσουν την ασυδοσία «κοινωνική ευθύνη».

Και οι υπόλοιποι, ζαλισμένοι από τα ψέματα, περιμένουν καρτερικά τη σειρά τους να γίνουν βορά των θηρίων της αγοράς που με τόση φροντίδα εκτρέφουν οι πολιτικοί με μύθους και παραποιημένες αλήθειες.

*Δημοσιογράφος, συγγραφέας