Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ο φόβος της λαϊκής κυριαρχίας
EUROKINISSI/ΚΟΝΤΑΡΙΝΗΣ ΓΙΩΡΓΟΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ο φόβος της λαϊκής κυριαρχίας

  • A-
  • A+

Το πρωτοσέλιδο άρθρο της εφημερίδας «Εστία» (26/11/2019) αναφερόμενο στην έγκριση των αναθεωρητέων διατάξεων από την ελληνική Βουλή είναι ενδεικτικό της ιδεολογικής τομής που επιχειρούν κάποιοι στην ερμηνεία του Συντάγματος της Γ' Ελληνικής Δημοκρατίας και σίγουρα αυτή απέχει από το να θεωρηθεί ως η κλασική φιλελεύθερη αντίληψη του πολιτειακού προτύπου: «Από τον κυρίαρχο λαό στο Εθνος. Σύνταγμα υπέρ του έθνους των Ελλήνων κι όχι απλά υπέρ του λαού των Ελλήνων. Από τη λαϊκή κυριαρχία πάμε στην εθνική κυριαρχία» γράφει σχετικά με την καθιέρωση της ψήφου των αποδήμων.

Αλήθεια; Αυτή είναι λοιπόν η πρόθεση του «συνταγματικού νομοθέτη» ως προς το καταστατικό κείμενο της δημοκρατίας όπως διαμορφώθηκε με την ιστορική συναίνεση της μεταπολίτευσης; Επιχειρείται συνεπώς να αλλοιωθεί ουσιωδώς το νομιμοποιητικό υποκείμενο εκ του οποίου πηγάζει και για το οποίο ασκείται κάθε εξουσία, δηλαδή τον λαό.

Από την εποχή όμως της Γαλλικής Επανάστασης η έννοια αυτή ταυτίζεται με την έννοια της γενικής βούλησης, καθώς αποτελεί τον μοναδικό φορέα έκφρασής της. Ο Καντ θεωρεί ότι μόνο η συνενωμένη λαϊκή βούληση μπορεί να είναι νομοθετική, ενώ πρώτος ο Ρουσό είναι αυτός που αντιλαμβάνεται την ελευθερία ως αυτονομία του λαού, ως πρακτική αυτονομοθεσίας. Οπως σημειώνει χαρακτηριστικά ο Γ. Χάμπερμας: «Ο Ρουσό είχε ήδη σκεφτεί τη συγκρότηση του κυρίαρχου λαού ως ένα υπαρξιακό ενέργημα κοινωνικοποίησης διά του οποίου τα απομονωμένα υποκείμενα μεταμορφώνονται σε πολίτες ταγμένους στο κοινό καλό. Οι εν λόγω πολίτες αποτελούν τα μέλη ενός συλλογικού σώματος και είναι το υποκείμενο μιας νομοθετικής πρακτικής αποσπασμένης από τα επιμέρους συμφέροντα των απλών υποταγμένων στον νόμο ιδιωτών». Με άλλα λόγια η έκφραση της γενικής βούλησης ως «λαϊκής κυριαρχίας» δεν είναι μια αφηρημένη επίκληση ούτε μιας μεταφυσικής βούλησης ούτε ενός αθροίσματος ιδιωτών, αλλά η θεσμοποιημένη έκφραση του τρόπου με τον οποίο οργανώνεται η πολιτική κοινωνία.

Η λαϊκή κυριαρχία συνεπώς αποτελεί πρωτίστως μια πολιτική διαδικασία η οποία διατυπώνει κανονιστικά προτάγματα, ενώ ταυτόχρονα αποτελεί εκείνη τη λειτουργία που διασφαλίζει τα ανθρώπινα δικαιώματα, καθώς επιτρέπει μόνο όσους διακανονισμούς εγγυώνται σε όλους τις ίδιες ελευθερίες, υποστηρίζει ο Γερμανός φιλόσοφος. Εχει δηλαδή χαρακτήρα συμπεριληπτικό και όχι αποκλεισμού που θα στερούσε από κάποιον το δικαίωμα του ανήκειν σε αυτή τη «συνενωμένη βούληση». Ως εκ τούτου αποτελεί ταυτόχρονα και την έκφραση της αρχής της ισότητας ανάμεσα στους πολίτες που οργανώνονται ως συλλογικότητα, που μπροστά στον φόβο της καταπάτησης των ατομικών δικαιωμάτων εν ονόματι της «γενικής βούλησης» πρέπει να προσδιορίζει τα όριά της. Ο φόβος του bourgeois ότι μπορεί να υπερσκελιστεί από τον citoyen άλλωστε χαρακτήρισε τη συγκρότηση της αστικής δημοκρατίας από τις απαρχές της. Η μόνη εγγύηση είναι η λειτουργία της λαϊκής κυριαρχίας ως δημοκρατικής διαδικασίας, ώστε να διασφαλίζονται τα δικαιώματα των μειοψηφιών.

Τα παραπάνω είναι σχεδόν στοιχειώδη για τη φιλελεύθερη αντίληψη που από την εποχή του Διαφωτισμού χαρακτηρίζει την οργάνωση των νεωτερικών δημοκρατικών κρατών. Τίθεται λοιπόν το ερώτημα γιατί επιχειρείται σήμερα αυτή η προσφυγή στη μάλλον αφηρημένη έννοια ενός φαντασιακού «έθνους» που προσδιορίζεται πέραν της λαϊκής κυριαρχίας και ποια είδους επανανοηματοδότηση επιχειρείται σε αντίστιξη μάλιστα με αυτήν. Μάλλον έχουμε την επίκληση εκείνης της καταγωγικής προ-πολιτικής, εθνοφυλετικής κοινότητας με στόχο τον καθορισμό των πολιτικών ταυτοποιήσεων στη σημερινή συγκυρία. Γιατί δεν επαρκεί πλέον ο «συνταγματικός πατριωτισμός» του πολιτικού έθνους;

Στο άρθρο επιχειρείται μια διασύνδεση με τα Συντάγματα της Ανεξαρτησίας προκειμένου να προσδώσει νομιμοποιητική αίγλη αντίστοιχη μιας θεσμικής επανίδρυσης του νεοελληνικού κράτους στη διαδικασία συνταγματικής αναθεώρησης. Ο Τζέραρντ Ντελάντι θεωρεί την ελληνική Επανάσταση του 1821 την πρώτη εκδήλωση ενός φιλελεύθερου εθνισμού, ταυτόσημου όμως με το πνεύμα ενός ρεπουμπλικανικού κοσμοπολιτισμού του 19ου αιώνα, αποτέλεσμα του οποίου υπήρξε η δημιουργία των εθνικών κρατών στην Ευρώπη. Εντάσσεται άραγε στο πνεύμα μιας τέτοιας επανανοηματοδότησης η διασύνδεση που επιχειρείται με τον Ελληνισμό της διασποράς ως παράγοντα εξωτερίκευσης ενός αντίστοιχου κοσμοπολιτισμού την εποχή της παγκοσμιοποίησης;

Αντίθετα, δείχνει ότι σχετίζεται μάλλον με την κατανόηση του Ελληνισμού, όχι στο πλαίσιο των πολυπολιτισμικών και οικουμενικών του εκφάνσεων, αλλά στη βάση μιας «πολιτικής ταυτοτήτων» και μιας νεοσυντηρητικής μετάλλαξης της έννοιας του έθνους από πολιτικο-οντολογική κατηγορία σε κάτι υπερβατικό. Οπως υποστηρίζει όμως ο Φουκουγιάμα: «Η τελική λειτουργία της εθνικής ταυτότητας είναι να κάνει δυνατή τη φιλελεύθερη δημοκρατία καθαυτή».

*υποψήφιος διδάκτορας Φιλοσοφίας

ΑΠΟΨΕΙΣ
Το μυθιστόρημα Πολυφίλητη του Νίκου Ψιλάκη και ο πίνακας Θύελλα του Giorgone
Η τομή που έφερε ο Giorgione στην ευρωπαϊκή ζωγραφική έγινε άμεσα αντιληπτή και από τους συγχρόνους του. Ο Vasari, τον «βάζει» δίπλα στους: Λεονάρντο Ντα Βίντσι, Μιχαήλ Άγγελο και Ραφαήλ.
Το μυθιστόρημα Πολυφίλητη του Νίκου Ψιλάκη και ο πίνακας Θύελλα του Giorgone
ΑΠΟΨΕΙΣ
Διορισμένους εκπροσώπους στα υπηρεσιακά συμβούλια τοποθέτησε μόνο η Χούντα των συνταγματαρχών....
Η Ομοσπονδία Ιδιωτικών Εκπαιδευτικών (ΟΙΕΛΕ) εκφράζει την κατηγορηματική της αντίθεση στην επιχειρούμενη με νομικίστικα τερτίπια αντικατάσταση της εκπροσώπησης των δημόσιων εκπαιδευτικών στα υπηρεσιακά...
Διορισμένους εκπροσώπους στα υπηρεσιακά συμβούλια τοποθέτησε μόνο η Χούντα των συνταγματαρχών....
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αρβελέρ: Η πανδημία είναι σχεδόν υποχρεωτική... για την ανανέωση των γενεών!
Η γνωστή ακαδημαϊκός Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, η οποία παλιότερα σε συνέντευξή της δήλωσε ότι η Κωνσταντινούπολη είναι η μόνη πρωτεύουσα Βαλκανικού κράτους που δεν έχει ελευθερωθεί, ισχυρίστηκε χθες, Δευτέρα 26...
Αρβελέρ: Η πανδημία είναι σχεδόν υποχρεωτική... για την ανανέωση των γενεών!
ΑΠΟΨΕΙΣ
Πώς χάνεις το σπίτι σου χωρίς να το καταλάβεις
Πρακτικά ένας πιστωτής καταθέτει αίτηση πτώχευσης κατά ενός οφειλέτη, καταθέτει ταυτοχρόνως αίτηση ασφαλιστικών μέτρων εναντίον του, ο οφειλέτης δεν κλητεύεται στη δίκη των ασφαλιστικών μέτρων, η αίτηση...
Πώς χάνεις το σπίτι σου χωρίς να το καταλάβεις
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το πρώτο Πολυνομοσχέδιο του 5ου Μνημονίου
Ο νέος πτωχευτικός νόμος δίνει στους στρατηγικότερους των κακοπληρωτών (δηλαδή στους τραπεζίτες και στους ολιγάρχες) τη δυνατότητα να οικειοποιηθούν βίαια την περιουσία εκείνων τους οποίους οι ίδιοι έφεραν σε...
Το πρώτο Πολυνομοσχέδιο του 5ου Μνημονίου
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η «δεύτερη ευκαιρία» διαβατήριο για την γκρίζα οικονομία
Δεν είναι τα lockdowns και τα περιοριστικά μέτρα που προκάλεσαν την οικονομική ανασφάλεια, αλλά η απο-επισημοποίηση της οικονομίας που ο «πτωχευτικός κώδικας», αντί να την περιορίζει, την ενισχύει.
Η «δεύτερη ευκαιρία» διαβατήριο για την γκρίζα οικονομία

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας