Η κυβερνητική πολιτική ενισχύει τις αφίξεις προσφύγων και μεταναστών

Οι άνθρωποι αναγκάζονται να εγκαταλείψουν την πατρίδα τους εξαιτίας πολέμων, οικονομικής και οικολογικής κατάρρευσης και αυταρχικών καθεστώτων που συχνά προκύπτουν και από δυτικές παρεμβάσεις. Δεν είναι η Δύση που «τους προσκαλεί», είναι κυρίως οι κίνδυνοι στον τόπο τους που αναγκάζουν σε μετακίνηση. Η δημιουργία συνθηκών ασφαλούς επιστροφής προϋποθέτει διεθνή συνεργασία και βοήθεια.

Στον βαθμό που αυτή δεν προκύπτει, οι κοινωνίες υποδοχής απαντούν είτε δίνοντας έμφαση στην αποτροπή των μετακινήσεων είτε δίνοντας έμφαση στην κοινωνική ένταξη των προσφύγων και μεταναστών. Η επιλογή της αποτροπής, παρότι στοχεύει στον περιορισμό των μετακινήσεων, στην πραγματικότητα τις ενισχύει επιταχύνοντας την απόφαση όσων δεν μπορούν να ζήσουν πλέον στον τόπο τους.

Η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ εργάστηκε στο προσφυγικό βάσει των δομικών περιορισμών που προέκυψαν από τις συμφωνίες Ε.Ε. – Τουρκίας και παράλληλα δίνοντας έμφαση στην κοινωνική ένταξη. Παρότι οι συμφωνίες Ε.Ε. – Τουρκίας λειτουργούν στην κατεύθυνση της αποτροπής έδωσαν σε αρκετούς μετακινούμενους που βρέθηκαν στην Ελλάδα τη δυνατότητα οικογενειακής επανένωσης εντός της Ε.Ε. και σε κάποιους τα οφέλη της οικειοθελούς επιστροφής στην πατρίδα τους.

Η προσφυγική και μεταναστευτική πολιτική του ΣΥΡΙΖΑ παρουσίασε κενά, καθυστερήσεις και αντιφάσεις. Στόχευε όμως στην κοινωνική ενσωμάτωση γνωρίζοντας ότι η επιλογή της αποτροπής είναι εξ ορισμού ατελέσφορη.

Οι απελπισμένοι δεν αποθαρρύνονται ούτε από τα αυστηρά μέτρα περιορισμού των μετακινήσεων, ούτε από την επιδείνωση των συνθηκών στις κοινωνίες υποδοχής. H επιλογή αποτροπής δημιουργεί δίκτυα διακινητών που ευτελίζουν την ανθρώπινη ζωή και αξιοπρέπεια.

Οι γεωπολιτικού χαρακτήρα εκβιασμοί των ενδιάμεσων χωρών-σταθμών των μετακινούμενων (π.χ. Τουρκία) καθιστούν την επιλογή της αποτροπής πρακτικά ανεφάρμοστη. Τέλος, η επιλογή αποτροπής δεν προσφέρει στην αναπτυξιακή πορεία και τις δημογραφικές ανάγκες των δυτικών κοινωνιών και δημιουργεί ένα πλαίσιο εκπτώσεων της δημοκρατίας και για τους γηγενείς πολίτες (π.χ. Ιταλία, Ουγγαρία).

Η κυβέρνηση της Ν.Δ. επιβάλλει πολιτικές αποτροπής επιπλέον αυτών που επιβλήθηκαν από τις συμφωνίες Ε.Ε. – Τουρκίας. Εγκλώβισε δε χιλιάδες πρόσφυγες και μετανάστες στα νησιά, καθυστερώντας τις μετακινήσεις των ευάλωτων ομάδων προς την ενδοχώρα, αδιαφορεί για την κατασκευή νέων καταυλισμών στην ηπειρωτική Ελλάδα, ακύρωσε την κατασκευή ενός μεγάλου καταυλισμού στη Θεσσαλία που βρίσκονταν σε ικανοποιητικό βαθμό ολοκλήρωσης, επανέφερε τις «επιχειρήσεις-σκούπα», έκανε επίδειξη δύναμης με την εκκένωση των καταλήψεων στα Εξάρχεια, άλλαξε τους τρόπους χορήγησης ΑΜΚΑ και τις προϋποθέσεις παροχής υγειονομικής περίθαλψης για τους πολίτες τρίτων χωρών, δυσχεραίνοντας την καθημερινότητα των νεοαφιχθέντων, καθυστερεί την έναρξη της εκπαίδευσης των προσφυγοπαίδων και διατυμπανίζει με τον πιο ηχηρό τρόπο την πολιτική αποτροπής.

Παράλληλα, το καθεστώς Ερντογάν διευκολύνει τη μετακίνηση προσφύγων και μεταναστών προς την Ε.Ε., διαμέσου της Ελλάδος, για να εξυπηρετήσει δικές του επιδιώξεις. Ολα αυτά δημιούργησαν από τις αρχές Ιουλίου μεγάλες ανησυχίες σε όσους ζουν στην Τουρκία, τη Συρία, το Αφγανιστάν και το Πακιστάν και σκέφτονταν κάποια στιγμή να μετακινηθούν προς την Ευρώπη.

Οι άνθρωποι αυτοί ενημερώνονται εξαντλητικά ώστε να γνωρίζουν τους όρους υπό τους οποίους θα ρισκάρουν τη ζωή τους στο ταξίδι. Οδηγήθηκαν στο συμπέρασμα ότι η ελληνική κυβέρνηση θα αυξάνει συνεχώς την αποτροπή και το ταξίδι θα γίνεται όλο και πιο επικίνδυνο και ακριβό.

Το αποτέλεσμα το βλέπουμε σήμερα: στις 30 Ιουνίου η Μόρια είχε 5.628 αιτούντες άσυλο, ενώ τώρα ο πληθυσμός της ξεπερνά τους 9.000 ανθρώπους. Η επιλογή των πολιτικών αποτροπής λειτούργησε ως καταλύτης, ενισχύοντας όλους τους παράγοντες που οδηγούν στην απόφαση των ανθρώπων να μετακινηθούν προς την Ελλάδα.

Υπάρχει όμως και ακόμα ένας πιο πρακτικός λόγος που ενθάρρυνε τους μετακινούμενους. Ηταν νομοτελειακά βέβαιο ότι οι πολιτικές αποτροπής θα οδηγούσαν σε εγκλωβισμό σημαντικού πληθυσμού προσφύγων και μεταναστών στα νησιά.

Ηταν προβλέψιμο ότι η παύση της περιορισμένης και ελεγχόμενης σταδιακής μεταφοράς των ευάλωτων προς την ενδοχώρα που εφάρμοζε ο ΣΥΡΙΖΑ, θα δημιουργούσε την ανάγκη βεβιασμένης μεταφοράς όταν η κατάσταση θα ήταν πλέον αφόρητη.

Η βεβιασμένη μεταφορά μπορεί να γίνει μόνο σε καταυλισμούς που έχουν περιθώρια επέκτασης, δηλαδή στη βόρεια Ελλάδα. Η εν λόγω πολιτική εξυπηρετούσε απόλυτα την επιδίωξη των προσφύγων και μεταναστών να βρεθούν, χωρίς πολύπλοκες διαδρομές, δίπλα στα σύνορα.

Ηταν αναμενόμενο και έγινε πράξη: η κυβέρνηση μετέφερε σε μια νύχτα 1.200 άτομα στη Νέα Καβάλα, 17 χλμ. από τα σύνορα… Η πολιτική αποτροπής των προσφυγικών και μεταναστευτικών και προσφυγικών κινήσεων πουθενά στον κόσμο δεν οδήγησε σε μείωση αυτών των κινήσεων.

Οσο αυξάνεται η αποτροπή τόσο αυξάνονται και οι μετακινούμενοι, φοβούμενοι ότι θα υπάρξει περαιτέρω αύξηση της αποτροπής. Η μεταναστευτική και προσφυγική πολιτική της κυβέρνησης της Ν.Δ. νομοτελειακά ενισχύει την άφιξη προσφύγων και μεταναστών χωρίς καμία πρόβλεψη για την κοινωνική τους ένταξη. Υπάρχει ακόμα λίγος χρόνος για μια γενναία αλλαγή πολιτικού ορθολογισμού προς όφελος όλων μας.

* Επίκουρος καθηγητής ΑΠΘ, τέως προϊστάμενος Γραφείου Πρωθυπουργού Θεσσσαλονίκης