Η απόφαση της κυβέρνησης να μεταφέρει τις αρμοδιότητες της Γ.Γ. Αντεγκληματικής Πολιτικής από το υπουργείο Δικαιοσύνης στο υπουργείο Προστασίας του Πολίτη δεν ήταν μόνο μια παράλογη και αδικαιολόγητη ενέργεια, η οποία, όπως συμβαίνει σε αυτές τις περιπτώσεις, προβάλλεται ως πολιτική τομή, αλλά πρωτίστως ένα ακραίο δείγμα συντηρητικής ιδεοληψίας και αντιεπιστημονικής προσέγγισης, που πολύ σύντομα όχι μόνο θα προκαλέσει εντάσεις, αλλά και θα εκθέσει διεθνώς τη χώρα.
Παρά το γεγονός ότι κατά το τελευταίο έτος της διακυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ σημειώθηκαν εννέα δολοφονίες κρατουμένων στα σωφρονιστικά καταστήματα της χώρας (γεγονός το οποίο ούτε αποκρύπτεται ούτε καλύπτεται με μισόλογα και απαιτεί οπωσδήποτε την ανάληψη πολιτικής ευθύνης), η κυβερνητική απόφαση για την εμπλοκή του υπουργείου Προστασίας του Πολίτη στη σωφρονιστική πολιτική δεν μπορεί να δικαιολογηθεί. Οχι μόνο επειδή μηδενίζει ένα τιτάνιο έργο της κυβέρνησης της Αριστεράς, το οποίο έτυχε των επαίνων των διεθνών οργανισμών, καθώς οδήγησε στην αλλαγή της εικόνας που παρουσίασαν κατά τα χρόνια της αριστερής διακυβέρνησης οι ελληνικές φυλακές, αλλά, κυρίως, επειδή αντιμετωπίζει τη σωφρονιστική διαδικασία και την επανένταξη του κρατουμένου όχι σαν μια αυτοτελή διαδικασία, προέκταση της ποινής που επέβαλε η Δικαιοσύνη, αλλά ως ζήτημα δημόσιας τάξης.
Η πρωταγωνιστική λειτουργία του σωφρονισμού είναι η έκτιση της ποινής σε ανθρώπινο περιβάλλον και η αποφυγή απάνθρωπης και εξευτελιστικής μεταχείρισης των κρατουμένων, είτε από κρατικά όργανα είτε από άλλους κρατουμένους. Αν η αστυνομική δίωξη και η δικαστική διερεύνηση των αδικημάτων διέπονται υποχρεωτικά από τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ο σωφρονισμός είναι το κατ’ εξοχήν πεδίο προστασίας και άσκησης των δικαιωμάτων αυτών. Υπ’ αυτήν την έννοια, στη σωφρονιστική διαδικασία, πέραν των σωφρονιστικών υπηρεσιών και των υπαλλήλων, οι οποίοι εποπτεύονται σε όλον τον πολιτισμένο κόσμο από το υπουργείο Δικαιοσύνης, άμεση εμπλοκή έχουν οι εισαγγελικοί και δικαστικοί λειτουργοί, οι οποίοι ελέγχουν και αποφασίζουν για τα σχετικά ζητήματα.
Στο πλαίσιο του καταμερισμού του κυβερνητικού έργου, είναι αδιανόητο η άσκηση της σωφρονιστικής πολιτικής να υπάγεται στο (πρώην) υπουργείο Δημόσιας Τάξης, το οποίο ως κύριο καθήκον έχει την αστυνόμευση. Αναγκαστικά η άσκηση σωφρονιστικής πολιτικής ανήκει στο υπουργείο Δικαιοσύνης, το οποίο έχει ως καθήκον τη γενική εποπτεία των όρων λειτουργίας του δικαιοδοτικού-δικαστικού συστήματος στο οποίο εναποτίθεται τελικά η προστασία των κρατούμενων, με όρους προστασίας των δικαιωμάτων.
Εκ των ανωτέρω καθίσταται αυτονόητο ότι η συγκεκριμένη απόφαση της κυβέρνησης στηρίζεται σε μια πολιτικά και ιδεολογικά λανθασμένη επιλογή, κατά την οποία σκοπός του σωφρονισμού δεν είναι η προστασία των δικαιωμάτων των κρατουμένων, αλλά μονομερώς και μονοσήμαντα η προστασία της κοινωνίας απ’ αυτούς, ως να μην εγγυάται πλέον το κράτος τα δικαιώματά τους!
Προέκταση της λανθασμένης αυτής αντίληψης συνιστά η εκπεφρασμένη πρόθεση της κυβέρνησης να επαναφέρει τις φυλακές «τύπου Γ», ένα μέτρο που είχε λάβει η κυβέρνηση Σαμαρά-Βενιζέλου, απολύτως αποτυχημένο και προβληματικό, τόσο στον σχεδιασμό του όσο και στην εφαρμογή του. Με αυτά τα «περισπούδαστα» μέτρα επιδιώκεται να προσανατολιστεί η κοινωνία προς μια σαφώς συντηρητική ιδεολογική αντίληψη, να αντιμετωπίζει δηλαδή τους κρατουμένους ως μόνιμο εχθρό για τη δημόσια τάξη και τα έννομα αγαθά και όχι ως συνανθρώπους μας που έχουν, πέραν της στέρησης της ελευθερίας τους, τα ίδια δικαιώματα με όλους τους πολίτες και την ίδια ανάγκη (αν όχι μεγαλύτερη) προστασίας της ανθρώπινης αξίας. Με τη λογική της νέας κυβέρνησης εξαφανίζεται πλήρως η προσδοκία επανένταξης των κρατουμένων και η δυνατότητά τους να επιστρέψουν στην κοινωνία ως χρήσιμα μέλη της.
Γι’ αυτόν τον λόγο η κυβέρνηση της Αριστεράς, αντί να λειτουργήσει φυλακές «τύπου Γ», συγκρότησε, όπου μπορούσε και υπό τις πλέον δυσμενείς συνθήκες για τη χώρα, σχολεία μέσα στις φυλακές, κέντρα επαγγελματικής κατάρτισης, τάξεις εκμάθησης ελληνικών, δομές απεξάρτησης για τους χρήστες ναρκωτικών ουσιών. Δεν θα αναφερθώ στα εγκώμια διεθνών φορέων τα οποία είναι γνωστά σε όλους. Θα υπενθυμίσω όμως στους σημερινούς κυβερνώντες ότι δεκάδες νέοι άνθρωποι μπόρεσαν τελικά να αποκοπούν από τον φαύλο κύκλο της εγκληματικότητας και με έναν άλλο προσανατολισμό, αλλά και εφόδια που απέκτησαν μέσα στα σωφρονιστικά καταστήματα, αντιμετώπισαν τη ζωή τους διαφορετικά και ως κρατούμενοι, αλλά και ως ελεύθεροι πολίτες.
Στον τρόπο αντιμετώπισης των προβλημάτων που ανακύπτουν στα καταστήματα κράτησης δοκιμάζονται οι προοδευτικές πολιτικές και οι συντηρητικές ιδεοληψίες όσο πουθενά αλλού. Οι σύγχρονοι Ιαβέρηδες μπορεί να μας υπενθυμίζουν συνεχώς την παρουσία και την αποκρουστική ιδεολογία τους, όμως όσα έγιναν τα χρόνια της διακυβέρνησης της Αριστεράς θα αποτελούν σημείο αναφοράς για τον προοδευτικό και δημοκρατικό κόσμο.
* Δικηγόρος και πρώην υπουργός
