H εικόνα ξετυλίγεται ζωντανή παρά τα τριάντα πέντε χρόνια που έχουν περάσει από τότε. Πρωταγωνιστές, οι καθηγητές Οικονομικών που στις παραδόσεις τους κυριαρχούσε μία λατινική φράση: Ceteris paribus. Γιατί στην ευχή επέμεναν σε μία λατινική φράση που στα ελληνικά θα μπορούσε να αποδοθεί ως: «υπό την προϋπόθεση ότι οι λοιποί όροι θα παραμείνουν αμετάβλητοι»; Μήπως επειδή τους βολεύει προκειμένου να υποστηρίξουν την αξιοπιστία των οικονομικών τους μοντέλων;
Μία δεκαετία αργότερα, όταν ο ένας μετά τον άλλο άρχισαν να αναρριχώνται σε κορυφαίες πολιτικές και οικονομικές θέσεις, άρχισαν να επαναφέρουν στον δημόσιο λόγο τους διάφορες εκδοχές του «Ceteris paribus». Αυτήν τη φορά, όμως, όχι για να διδάξουν τους φοιτητές, αλλά για να απολογηθούν στους πολίτες για τις αποτυχίες τους. Αναφέρονταν σε αυτήν όταν η επιδείνωση της οικονομικής ή της πολιτικής κατάστασης τους ανάγκαζε να παίρνουν δυσάρεστα μέτρα. Ηταν φανερό: αυτή η λατινική φράση χρησιμοποιούνταν με τον ίδιο τρόπο που γιατροί λένε τη λέξη «επιπλοκή» για να δικαιολογήσουν έναν απροσδόκητο θάνατο. Πρόσφερε άλλοθι σε οικονομολόγους και πολιτικούς για την αποτυχία τους. Τι θα γινόταν όμως αν αντί για μέτρο αποτυχίας αξιοποιούνταν σαν ζύγι στην αξιολόγηση προγραμμάτων και πολιτικών;
Η αλήθεια είναι ότι το οικονομικό πρόγραμμα του ΣΥΡΙΖΑ δεν σε εκπλήσσει. Ακολουθεί σοσιαλδημοκρατικές πεπατημένες. Δεν θα ήταν υπερβολή αν το παραλλήλιζε κανείς με το οικονομικό πρόγραμμα του Φρανσουά Ολάντ. Αυτό που ο Camille Pecastaing, καθηγητής στη Σχολή Ανώτερων Διεθνών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Johns Hopkins, το 2012, είχε χαρακτηρίσει «νέο γαλλικό σοσιαλισμό». Σημειώνεται ότι πριν αναρριχηθεί στην προεδρική καρέκλα, η ανισότητα ήταν το νόημα της ζωής του Ολάντ: ποτέ άλλοτε δεν έδειχνε τόση μαχητικότητα όπως όταν κατήγγειλε την υποκρισία της αστικής τάξης, πάντοτε παραπονούμενος σχετικά με τις αναδιανεμητικές πολιτικές του κράτους και τις μεθοδεύσεις διατήρησης των προνομίων των αστών.
Χρησιμοποιούσε ως ακαδημαϊκός ψυχρούς αριθμούς για να υποστηρίξει τις απόψεις του. Ουσιαστικά και τηρουμένων των αναλογιών κάτι ανάλογο συμβαίνει και με τις οικονομικές παραμέτρους του προγράμματος που ανακοίνωσε στην εβδομάδα που πέρασε ο πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας και ο υπουργός των Οικονομικών του. Ψυχροί αριθμοί που όμως όταν αθροιστούν καταλήγουν σε ένα συμπέρασμα: το οικονομικό πρόγραμμα του κυβερνώντος κόμματος αποπειράται να αναδιανείμει και να εξευμενίσει τη μεσαία τάξη και τα χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα. Κοντολογίς ένα απολύτως προβλέψιμο πρόγραμμα με ορατές τις αβεβαιότητες και τις μεταβλητές.
Αν μετρήσει –σύμφωνα με το σκεπτικό που υποκρύπτει το «Ceteris paribus»– τις αβεβαιότητες που υπάρχουν στις εξαγγελίες, τότε θα διαπιστώσει ότι αυτές δεν είναι πολλές. Το πρόγραμμα δεν αμφισβητεί τα πρωτογενή πλεονάσματα. Βασίζεται σε ρεαλιστικούς και εγκεκριμένους από τους δανειστές ρυθμούς ανάπτυξης. Τα δημόσια οικονομικά κινούνται στο πλαίσιο των δεσμεύσεων που έχει αναλάβει απέναντι στους δανειστές.
Με απλά λόγια, πρόκειται για ένα πρόγραμμα σοσιαλδημοκρατικής κατεύθυνσης, μετριοπαθές, από το οποίο λείπει ο ριζοσπαστισμός της Αριστεράς και το οποίο έχει συνταχθεί λαμβάνοντας υπόψη τις ελληνικές «ιδιαιτερότητες» των υψηλών δαπανών εξυπηρέτησης του δημόσιου χρέους, των υψηλών πρωτογενών ελλειμμάτων και της πρωτοφανούς γήρανσης του πληθυσμού, που τα επόμενα χρόνια θα επηρεάζει όλο και περισσότερες κατηγορίες δαπανών του προϋπολογισμού αλλά και τα μεγέθη του συστήματος της κοινωνικής ασφάλισης. Ενα πρόγραμμα που θα μπορούσε να έχει εκπονήσει οποιοδήποτε ευρωπαϊκό σοσιαλδημοκρατικό κόμμα παλαιάς κοπής.
Ακόμα και αν αγνοήσει κανείς τις «παρεξηγήσεις» και τις «ερμηνευτικές ανακοινώσεις» που έχει κατά καιρούς εκδώσει ο άλλος βασικός διεκδικητής της λαϊκής εντολής, η Ν.Δ., το οικονομικό της πρόγραμμα περιέχει πολλά καντάρια «Ceteris paribus». Οι όροι που θα πρέπει να ικανοποιούνται προκειμένου να υλοποιηθεί είναι πολλοί. Ετσι, η υλοποίηση των εξαγγελιών προϋποθέτει ότι οι βασικές παραδοχές του δεν θα πρέπει να ανατραπούν. Πρόκειται για τις παραδοχές που αφορούν: υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης, προσέλκυση επενδύσεων και μείωση των πρωτογενών ελλειμμάτων. Αυτά θα πρέπει να ισχύουν για να προχωρήσει στο επόμενο βήμα. Δηλαδή, σε μειώσεις φόρων χωρίς ανάλογες περικοπές δαπανών.
Αν προσπαθήσει κανείς να βρει κάποιο ανάλογο παράδειγμα στην πρόσφατη παγκόσμια ιστορία, τότε θα πρέπει να φτάσει στη μακρινή Αργεντινή του 2015 και στον Mαουρίσιο Μάκρι. Αυτός, για να κερδίσει τις εκλογές, ανακοίνωσε ένα προεκλογικό πρόγραμμα που έβριθε υποσχέσεων για: σαρωτικές οικονομικές μεταρρυθμίσεις, υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης, δημοσιονομική σταθερότητα, επενδύσεις, μείωση φορολογίας, υποχώρηση του πληθωρισμού, φιλικό περιβάλλον στους επενδυτές… Ομως, το «Ceteris paribus» δεν του έκανε το χατήρι και τελικά εφάρμοσε λιτότητα.
Μείωσε τις κρατικές επιδοτήσεις στις τιμές του νερού, της ενέργειας, των διοδίων, ακόμη και της στέγασης. Αύξησε τους φόρους στη μεσαία τάξη και στα χαμηλά εισοδήματα. Εδωσε φορολογικά κίνητρα στις επιχειρήσεις. Εφάρμοσε νέα δασμολογική πολιτική που οδήγησε σε έκρηξη των τιμών και εκτίναξη του πληθωρισμού. Αύξησε το δημόσιο χρέος. Και έτσι, η ανάπτυξη παρέμεινε προεκλογική εξαγγελία. Πού τελικά οδήγησε η στροφή προς τα δεξιά, όπως τη χαρακτήρισε λίγο πριν από τις εκλογές του 2015 η Maria Murillo, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Columbia; Στην επιστροφή του ΔΝΤ.
Τελικά, η ζωή έχει αποδείξει ότι δεν έχει τόση σημασία το πρόγραμμα όσο οι παραδοχές του. Και αυτό που κανείς λογικός άνθρωπος δεν μπορεί να αμφισβητήσει είναι ότι όλες οι παραδοχές του οικονομικού προγράμματος που έχει εξαγγείλει η Ν.Δ. είναι εξαιρετικά… ευαίσθητες.
Ευλόγως το ερώτημα που αναφύεται είναι πώς θα αντιμετωπίσει τα ασφυκτικά προβλήματα που θα ανακύψουν –με δεδομένες τις υποχρεώσεις από την ενισχυμένη εποπτεία– αν:
● οι επενδυτές δεν κάνουν ουρές,
● η ανάπτυξη δεν εκτιναχθεί,
● τα πρωτογενή πλεονάσματα παραμείνουν στο 3,5% του ΑΕΠ;
Πόσος Μάκρι θα μπει στη ζωή μας; Τόσος ώστε ο πρόεδρος της Ν.Δ. να φτάσει μέχρι και το… ΔΝΤ;
* Δημοσιογράφος, συγγραφέας
