Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ο Μάλθους, «η δυσοίωνη προφητεία του» και ο Μαρξ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ο Μάλθους, «η δυσοίωνη προφητεία του» και ο Μαρξ

  • A-
  • A+

Ο κ. Θανάσης Γιαλκέτσης, στο φύλλο 1.798 της «Εφημερίδας των Συντακτών», 22-23 Δεκεμβρίου 2018 και στη σελίδα 149, ξαναθυμήθηκε ύστερα από 220 χρόνια (1798) την πρώτη έκδοση της μελέτης του αιδεσιμότατου Αγγλου οικονομολόγου Τόμας Ρόμπερτ Μάλθους (Malthus), 1766-1834, με τον τίτλο: «Δοκίμιο για την αρχή του πληθυσμού όπως επιδρά στη μελλοντική βελτίωση της κοινωνίας», που εκδόθηκε τότε εκ μέρους του ανώνυμα στο Λονδίνο και από το οποίο προκύπτει και η «δυσοίωνη προφητεία του».

Σ’ αυτή του τη μελέτη του 1798, ο αιδεσιμότατος οικονομολόγος Μάλθους υποστηρίζει πως ο πληθυσμός της γης αυξάνεται υπέρογκα, με γεωμετρική πρόοδο (2, 4, 8, 16, 32 κ.λπ.), ενώ τα μέσα συντήρησής του, πολύ λιγότερο, με αριθμητική πρόοδο (2, 4, 6, 8, 10 κ.λπ.) και δεν επαρκούν για τη συντήρησή του.

Αυτό του το δοκίμιο αποτελεί πολεμική απάντηση στα δοκίμια των Ιωάννη Αντωνίου Κοντορσέ (Condorcet), 1747-1794, Γάλλου φιλόσοφου και μαθηματικού: «Σχεδιάγραμμα για έναν ιστορικό πίνακα των προόδων του ανθρώπινου πνεύματος», 1795, και Ουίλιαμ Γκόντγουιν (Godwin), 1756-1836, Αγγλου οικονομολόγου και λογοτέχνη: «Ερευνα σχετική με την πολιτική δικαιοσύνη και την επιρροή της γενικά στην αρετή και την ευτυχία» («The inquiry concerning political justice, and its influence on general virtue and happiness», (2 τόμοι 1793), που ο κ. Γιαλκέτσης αποδίδει μόνο ως «πολιτική δικαιοσύνη».

Ο κυριότερος αντίπαλός του στην εποχή του ήταν ο Προυντόν, που υποστήριζε πως ναι μεν ο πληθυσμός αυξάνει κατά γεωμετρική πρόοδο, αλλά η απόδοση της εργασίας αυξάνει στο τετράγωνο του αριθμού των εργαζομένων.

Ετσι, ο αιδεσιμότατος Μάλθους, με βάση τη θεωρία του περί υπερπληθυσμού και μη δυνατότητας διατροφής του, προτείνει την κατάργηση των νόμων για τους φτωχούς, την καθυστέρηση των γάμων των φτωχών, τη σεξουαλική τους αποχή και άλλα παρεμφερή.

Στη δε δεύτερη έκδοση του έργου του, το 1803, κατά τον κ. Θ.Γ., ο Μάλθους δημοσιεύει ένα αδιανόητο κείμενο, που το παραθέτει και ο κ. Γιαλκέτσης και που, λόγω των αντιδράσεων που προκάλεσε, όπως γράφει, δεν το ξανάβαλε πουθενά ποτέ. Το εξής:

«Ενας άνθρωπος που γεννιέται σε έναν κόσμο τον οποίο ήδη κατέχουν άλλοι, αν δεν μπορεί να έχει τα μέσα διαβίωσης από τους γονείς του, από τους οποίους έχει δικαίωμα να τα ζητάει, και αν η κοινωνία δεν έχει ανάγκη την εργασία του, δεν έχει κανένα δικαίωμα να ζητάει ούτε καν μια μικρή μερίδα φαγητού, δεν έχει καν λόγο να υπάρχει σε έναν τέτοιο κόσμο. Στο πλούσιο συμπόσιο της φύσης δεν υπάρχει μια κενή θέση γι’ αυτόν.

»Η φύση τού λέει να φύγει, και θα εκτελέσει αμέσως τις εντολές της, αν αυτός δεν μπορεί να βασιστεί στη συμπόνια κάποιου από τους συνδαιτυμόνες. Και αν κάποιος από τους συνδαιτυμόνες σηκωθεί και του παραχωρήσει τη θέση του, άλλοι αποκλεισμένοι θα εμφανιστούν αμέσως για να ζητήσουν την ίδια χάρη και συνεπώς, πολύ γρήγορα, η αίθουσα του συμποσίου θα γεμίσει με ικέτες. Η τάξη και η αρμονία του συμποσίου θα διαταραχθούν, η αφθονία που υπήρχε πριν θα μετατραπεί σε σπάνιν και η ευτυχία των φιλοξενούμενων θα καταστραφεί από το θέαμα της αθλιότητας και από την πείνα, που θα υπάρχει σε όλες τις γωνιές της αίθουσας».

Ας δούμε όμως και το τελικό σχόλιο και την τελική θέση του κ. Θ. Γιαλκέτση:

«Παρά τις αδυναμίες και τις ελλείψεις του, το βιβλίο του Μάλθους διατηρεί την αξία του, καθώς εισήγαγε στη δημόσια συζήτηση το πρόβλημα των ορίων της ανάπτυξης και της εξάντλησης των φυσικών πόρων. Η συζήτηση αυτή συνεχίζεται και σήμερα, αντιπαραθέτοντας τους θιασώτες της προόδου και της ατέρμονης ανάπτυξης στους νεομαλθουσιανούς, που υποστηρίζουν ότι οι πόροι της γης δεν είναι απεριόριστοι και ότι η συνεχής αύξηση του πληθυσμού συνεπάγεται μια δραστική μείωση των διαθέσιμων πόρων για τις μελλοντικές γενεές».

Αλλά τα όρια της ανάπτυξης του κ. Θ. Γιαλκέτση είναι ακριβώς τα ίδια με αυτά του Μάλθους, είναι η ανάπτυξη για τους λίγους, για τους ελάχιστους και μόνο, αυτή που καταστρέφει φύση και κοινωνία, για λογαριασμό ενός παράλογου και εγκληματικού κοινωνικού συστήματος, αιτίας όλων των κακών και όλων των δεινών της ανθρωπότητας.

Το θέμα της διανομής των αγαθών σύμφωνα με τις ανάγκες των ανθρώπων δεν απασχόλησε ποτέ τον αιδεσιμότατο Μάλθους, αλλά ούτε και τον κ. Γιαλκέτση, σύμφωνα και με τη θέση του στην κατακλείδα του προαναφερόμενου άρθρου του.

Αλλά ας δούμε τώρα τι λέει κι ο Μαρξ για τον αιδεσιμότατο Μάλθους και την «Αρχή του πληθυσμού» του, «principle of population» αγγλικά και «Populationsprinzip» γερμανικά.

Στον πρώτο τόμο του «Κεφαλαίου», τον αναφέρει 20 φορές, 35 φορές τον Α. Σμιθ και 31 φορές τον Δ. Ρικάρντο. Εκεί τον χαρακτηρίζει αντιγραφέα του έργου του Τζέιμς Στιούαρτ, που είχε κυκλοφορήσει 10 χρόνια πριν από το έργο του Ανταμ Σμιθ (1723-1790) «Ερευνα για τη φύση και τα αίτια του Πλούτου των Εθνών», (1835-39), «το βλέπουμε, ανάμεσα στ’ άλλα, και απ’ το ότι οι θαυμαστές του Μάλθους δεν ξέρουν καν ότι ο συγγραφέας αυτός στην πρώτη έκδοση του έργου του για τον ‘’Πληθυσμό’’, εκτός από το καθαρά ρητορικό μέρος του, δίπλα στους κληρικούς Ουάλας και Τάουνσεντ αντιγράφει σχεδόν μονάχα τον Στιούαρτ». (υποσημείωση 51, σελίδα 370 του Α΄ τόμου, μετάφραση Γιάννη Σκουριώτη).

Στη σελίδα αυτή, ο Μαρξ μιλάει για τη διαφορά πόλης και χωριού, αντίθεση στην οποία «συνοψίζεται όλη η οικονομική ιστορία της κοινωνίας», και ο σερ Τζέις Στιούαρτ έχει θαυμάσια πραγματευτεί αυτό το σημείο».

Και στο τέλος του 13ου κεφαλαίου «Μηχανές και μεγάλη βιομηχανία», υποκεφάλαιο 10, «Μεγάλη βιομηχανία και γεωργία», σελίδες 546-547, που τελειώνει με την κατακλείδα «Οσο περισσότερο μια χώρα, όπως λ.χ. οι Ενωμένες Πολιτείες της Βόρειας Αμερικής, ξεκινάει από τη μεγάλη βιομηχανία σαν υπόβαθρο της ανάπτυξής της, τόσο γρηγορότερη είναι αυτή η διαδικασία της καταστροφής (825). Ετσι η κεφαλαιοκρατική παραγωγή καλλιεργεί μόνο την τεχνική και τη διάρθρωση της κοινωνικής παραγωγικής διαδικασίας, ενώ ταυτόχρονα ξεθεμελιώνει τις πρωταρχικές πηγές του κάθε πλούτου: τη γη και τον εργάτη».

Σε άλλο σημείο ο Μαρξ καταγγέλλει τον Μάλθους ως «σε όλη τη γραμμή μάστορη της λογοκλοπής…». (υποσημείωση 325, σελίδα 547). Και «ήταν φυσικά πολύ καθησυχαστικό και πολύ ανταποκρινόταν στα συμφέροντα των κυρίαρχων τάξεων, που ο Μάλθους τους έχει γνήσια παπαδίστικη ειδωλολατρία, να εξηγεί αυτόν τον ‘’υπερπληθυσμό’’ με τους αιώνιους νόμους της φύσης και όχι με τους ιστορικούς φυσικούς νόμους της κεφαλαιοκρατικής παραγωγής».

(σελ. 570).

* συγγραφέας και δημοσιογράφος

   

ΑΠΟΨΕΙΣ
Τα λάθη του Μαρξ
Είναι η θεωρία του Μαρξ επιστημονική; Οι τρεις συγγραφείς παρακάμπτουν το ερώτημα αυτό και είναι πεπεισμένοι ότι ο Μαρξ δίνει «επιστημονικές εξηγήσεις». Ομως αυτό που έκανε ο Μαρξ δεν είναι μόνο επιστήμη...
Τα λάθη του Μαρξ
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η Αναπτυξιακή Τράπεζα, προϋπόθεση για τον παραγωγικό μετασχηματισμό
Άρθρο στην «Εφημερίδα των Συντακτών» του αντιπροέδρου της κυβέρνησης και υπουργού Οικονομίας και Ανάπτυξης, Γιάννη Δραγασάκη.
Η Αναπτυξιακή Τράπεζα, προϋπόθεση για τον παραγωγικό μετασχηματισμό
ΑΠΟΨΕΙΣ
Τι «δεν πατάει στην πραγματικότητα»;
Ειπώθηκε πρόσφατα στην Ελληνική Βουλή ότι ως «έθνος» ορίζεται η «ιστορικά διαμορφωμένη [σταθερή] κοινότητα ανθρώπων» που «εμφανίστηκε πάνω στη βάση της κοινότητας της γλώσσας, του εδάφους, της οικονομικής ζωής...
Τι «δεν πατάει στην πραγματικότητα»;
Ακίνητα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Επίδομα στέγασης: Θεσμικές, κοινωνικές και οικονομικές διαστάσεις
Οι συνθήκες σε οικονομικό και κοινωνικό επίπεδο που διαμορφώθηκαν μετά το 2010 συνέβαλαν σε μια τρομακτική αύξηση της στεγαστικής επισφάλειας στη χώρα μας και την ίδια στιγμή, οι εφαρμοζόμενες δημοσιονομικές...
Επίδομα στέγασης: Θεσμικές, κοινωνικές και οικονομικές διαστάσεις
Οικολογία και τεχνολογία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Τεχνολογία: η οικολογική σκοπιά
Ο 21ος αιώνας χαρακτηρίζεται από την ιλιγγιώδη ανάπτυξη της Τεχνολογίας, δηλαδή της ραγδαίας αντικατάστασης καθημερινών και αναγκαίων λειτουργιών της δράσης του Ανθρώπου από μηχανικά μέσα.
Τεχνολογία: η οικολογική σκοπιά
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο Μαδούρο, ο Τραμπ και το χρέος της διεθνούς κοινότητας
Η κατάσταση σήμερα, με τον αυτοανακηρυχθέντα πρόεδρο Γουαϊδό και τα τελεσίγραφα των Ευρωπαίων, είναι αποτέλεσμα μιας μακράς προσπάθειας αποσταθεροποίησης και ανατροπής της μπολιβαριανής επανάστασης. Η ντε...
Ο Μαδούρο, ο Τραμπ και το χρέος της διεθνούς κοινότητας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας