Η σκυτάλη περνάει από την Αθήνα στο Πεκίνο με το Παγκόσμιο Συνέδριο Φιλοσοφίας, που είχε διεξαχθεί στην Αθήνα το 2013 και φιλοξενήθηκε στο Πεκίνο από τις 13 έως τις 20 Αυγούστου. Πρόκειται για τη σπουδαιότερη φιλοσοφική συνάντηση που διοργανώνεται κάθε πέντε χρόνια, η οποία περιέλαβε φέτος, εκτός από τις συνήθεις θεματικές ενότητες, συνεδρίες αφιερωμένες στον Μαρξ και στη Σιμόν ντε Μποβουάρ, με την ευκαιρία της συμπλήρωσης 200 και 110 ετών, αντίστοιχα, από τη γέννησή τους, καθώς και στον Κινέζο φιλόσοφο Ουάνγκ Γιανγκ-μινγκ (1472-1529).
Η φετινή, 24η διοργάνωση είχε μια ξεχωριστή σημασία για την Κίνα γιατί την έθεσε, σε φιλοσοφικό επίπεδο, σε μια διαλεκτική σχέση με τον υπόλοιπο κόσμο, ανάλογη εκείνης που είχαν, τηρουμένων των αναλογιών, οι Ολυμπιακοί Αγώνες το 2008 και η Expo της Σανγκάης το 2010.
Προσέφερε την ευκαιρία στην ανερχόμενη υπερδύναμη να προβάλει τον φιλοσοφικό της στοχασμό και να δείξει στη διεθνή κοινότητα ότι η ανάπτυξή της δεν περιορίζεται στον οικονομικό τομέα.
Για μια χώρα υπερήφανη για την ιστορία και τον πολιτισμό της και με πίστη στον εκπολιτιστικό της ρόλο, το συνέδριο αυτό αποτέλεσε την επίσημη εμφάνισή της στη διεθνή φιλοσοφική κοινότητα, καθώς και την αποδοχή, από τους διεθνείς κύκλους, της κινεζικής φιλοσοφίας ως ισότιμης με τη δυτική. Ο Κομφούκιος (551-479 π.Χ.) με τον Σωκράτη (470-399 π.Χ.) και ο Μέγγιος (372-289 π.Χ.) με τον Πλάτωνα (427-347 π.Χ.) και τον Αριστοτέλη (384-322 π.Χ.).
Το συνέδριο εξέφρασε, επίσης, την ενισχυμένη εμπιστοσύνη που έχει αποκτήσει η χώρα στη δύναμη της κουλτούρας της και την ανάγκη να διευρύνει την επιρροή της. Στην ίδια λογική είχε τεθεί και η διοργάνωση του Παγκόσμιου Συνεδρίου Ιστορικών Τέχνης, τον Σεπτέμβριο του 2016, στο Πανεπιστήμιο Πεκίνου, το ίδιο που έχει αναλάβει τη διοργάνωση του Παγκόσμιου Συνεδρίου Φιλοσοφίας.
Τέλος, δεδομένης της, ιστορικά, δύσκολης και συγκρουσιακής σχέσης ανάμεσα στο Κομμουνιστικό Κόμμα της Κίνας και την παραδοσιακή κουλτούρα, ιδιαίτερα την κομφουκιανική εκδοχή της (απόρριψη κομφουκιανικών αξιών, εκστρατεία κατά Λιν Πιάο και Κομφούκιου), το συνέδριο αυτό συμβολίζει ένα είδος επίσημης συμφιλίωσής τους.
Βεβαίως, τα τελευταία χρόνια, υπήρξε μια προσεκτική προσέγγιση, που οδήγησε στην παρουσία του προέδρου Σι Τζινπίνγκ στον εορτασμό για τα 2.565 χρόνια από τη γέννηση του Κομφούκιου τον Σεπτέμβριο του 2014.
Το θέμα του συνεδρίου, «Μαθαίνοντας να είμαστε ανθρώπινοι», περιλαμβάνει δύο λέξεις που αποτελούν την πεμπτουσία της κομφουκιανικής σκέψης: μαθαίνω και ανθρώπινος.
Σύμφωνα με τον Κομφούκιο, δεν αποκτούμε την ανθρωπινότητά μας εκ γενετής· αντιθέτως, αυτή είναι αποτέλεσμα μιας διαδικασίας μάθησης που διαρκεί όσο και η ζωή μας.
Ετσι, η μάθηση (ηθικών ζητημάτων) και η ανθρωπινότητα είναι άρρηκτα συνδεδεμένες και αποτελούν συνθήκη για την πορεία στην Οδό (Τάο). Επιπλέον, σύμφωνα με την ετυμολογία του όρου ren, που εκφράζει την έννοια της ανθρωπιάς (και προφέρεται όπως η λέξη άνθρωπος), τα ανθρώπινα όντα αναπτύσσονται μέσα από τις σχέσεις τους με τους συνανθρώπους τους. Δεν γίνεται κανείς άνθρωπος μόνος του· είμαστε φύσει κοινωνικά όντα.
Η κινεζική και η ελληνική σκέψη αναπτύχθηκαν την ίδια περίοδο, την επονομαζόμενη αξονική εποχή· μια χρονική περίοδο που, κατά τον Γερμανό φιλόσοφο Καρλ Γιάσπερς, εκτείνεται από το 800 π.Χ. έως το 200 π.Χ. και χαρακτηρίζεται από την πνευματική ανάπτυξη σε Κίνα, Ινδία, Περσία, Παλαιστίνη και Ελλάδα, ανάπτυξη που αποτέλεσε τις βάσεις τού μετέπειτα πολιτισμού. Ωστόσο, ακολούθησαν διαφορετική πορεία.
Μολονότι οι δύο εμβληματικές μορφές τους, Κομφούκιος και Σωκράτης, δείχνουν το ίδιο ενδιαφέρον για τον άνθρωπο και την ηθική του τελειότητα, η σκέψη τους αναπτύσσεται γύρω από δύο διαφορετικούς πόλους: τη σοφία και τη φιλοσοφία, αντίστοιχα, υπό την έννοια ότι στην πρώτη κάτοχος της γνώσης είναι ο σοφός, ενώ στη δεύτερη ο φίλος της σοφίας, ο φιλόσοφος.
Η διαφορά αυτή, σε συνάρτηση με την απουσία του συνδετικού ρήματος «είμαι» στην αρχαία κινεζική γλώσσα, συνεπάγεται την απουσία της ερώτησης τι είναι (αρετή, δικαιοσύνη κ.λπ.) και την επικέντρωση στο πώς γίνεται κανείς (ενάρετος, δίκαιος κ.λπ.). Ετσι, ο στοχασμός στην Κίνα δεν άγγιξε στις απαρχές του την έννοια του όντος, ούτε την αντίθεση είναι-γίγνεσθαι, δόξας-αλήθειας και υποκειμένου-αντικειμένου.
Αυτό δεν αποτελεί, βεβαίως, ελάττωμα ούτε αδυναμία της σκέψης. Πρόκειται απλώς για μια άλλη σκέψη, το «άλλο της φιλοσοφίας» (F. Jullien), που δημιούργησε δικές της έννοιες (dao, Tian, ren, li, de, yi, xiao), οι οποίες είναι δύσκολο να αποδοθούν σε άλλες γλώσσες. Ευελπιστούμε το συνέδριο στο Πεκίνο να αποτέλεσε ευκαιρία να πλησιάσουμε αυτήν την «ετεροτοπία» που είναι, ακόμη για μας σήμερα, η κινεζική σκέψη.
* Αναπληρώτρια καθηγήτρια Ελληνικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Πεκίνου
