Δημοσιογραφία-πολιτική για τις μάζες και τις ελίτ

Η πολιτική για τις μάζες ασχολείται κυρίως με αφηγήσεις, που εξαρτιούνται από τη συγκεκριμένη οπτική και την ιδεολογική τοποθέτηση όποιου η όποιας γράφει αυτές τις αφηγήσεις, ενώ η πολιτική για τις ελίτ έχει συνήθως να κάνει με την αφήγηση γεγονότων. Αυτή η σημαντική διαφορά παράγει σε καθημερινή βάση τη διευρυμένη αναξιοπιστία του μεγαλύτερου μέρους αυτού που αποκαλούμε δημοσιογραφία, κυρίως στις χώρες της αποκαλούμενης Δύσης.

Ο μόνος τρόπος να πάψει αυτή η κατολίσθηση της δημοσιογραφίας, που σε λίγο δεν θα αξίζει το χαρτί στο οποίο είναι τυπωμένη (και με την αντίστοιχη κατάσταση σε όλα τα άλλα ΜΜΕ) είναι η ολική επαναφορά των γεγονότων και ο σαφής και οφθαλμοφανής διαχωρισμός των σχολίων (δηλαδή των αφηγήσεων) από τα γεγονότα.

Το μείγμα % γεγονότα + % σχόλια είναι ο πραγματικός θάνατος αυτού που θα ονομάζαμε δημοσιογραφία. Και για να επιστρέψουμε σε κάτι που ειπώθηκε το 1921, εδώ και πολλές δεκαετίες πριν, από τον εκδότη του Μαγχεστριανού Φύλακα, τον C.P. Scott, (της Manchester Guardian ή της σημερινής Guardian): «Τα γεγονότα είναι ιερά, ενώ τα σχόλια είναι ελεύθερα» το οποίο συνεισέφερε στην αξιοπιστία της συγκεκριμένης εφημερίδας μέχρι τη στιγμή που αυτή άρχισε να παίρνει σαφέστατες νεοφιλελεύθερες θέσεις, προκαλώντας τεράστια προβλήματα πολιτικά, οικονομικά και άλλα σε αυτήν την ίδια την εφημερίδα.

Σε μεγάλο βαθμό, το παραπάνω μείγμα έκανε και συνεχίζει να κάνει την έντυπη δημοσιογραφία παράρτημα του εκάστοτε υπουργείου Αλήθειας. Θυμίζω βέβαια το κεντρικό δίλημμα: η δημοσιογραφία αποτελεί ταυτόχρονα πολύ περισσότερο από μιαν επιχείρηση, έναν κοινωνικό θεσμό, αλλά ταυτόχρονα θα πρέπει αυτός ο θεσμός να συνοδεύεται από μιαν οικονομική ανεξαρτησία, με άλλα λόγια να είναι οικονομικά βιώσιμος θεσμός. Συνοπτικά η δημοσιογραφία είναι ένας οικονομικά βιώσιμος κοινωνικός θεσμός (χωρίς τα θαλασσοδάνεια), διαφορετικά δεν διαθέτει κανέναν λόγο ύπαρξης.

Στη σημερινή κατάσταση πραγμάτων, η δημοσιογραφία έχει τις περισσότερες φορές μετατραπεί σε μια διαχείριση εντυπώσεων προς τη μια ή την άλλη κατεύθυνση. Αυτό αποτελεί και τον βέβαιο θάνατό της. Εάν τελικά η δημοσιογραφία διαμορφώνεται μέσα από μια επικίνδυνη και καθημερινή ισορροπία ανάμεσα στην τήρηση ενός κοινωνικού θεσμού σε συνδυασμό με την οικονομική της βιωσιμότητα, αυτή η ισορροπία (στον βαθμό που τηρείται καθημερινά) της προσδίδει και την κοινωνική της αξία.

Και ακριβώς για τον παραπάνω λόγο τα έντυπα που τηρούν απαρέγκλιτα τον κανόνα αυτόν αποτελούν φάρους μέσα σε ένα σκοτάδι που απλώνεται σαν τη νύχτα. Και για όσους μπορούν να καταλάβουν, τα έντυπα αυτά είναι ελάχιστα.

*ομότιμος καθηγητής Τμήματος ΕΜΜΕ, Πανεπιστήμιο Αθηνών