Πριν από εκατό χρόνια και με απόσταση μιας μέρας, γεννήθηκαν δύο από τους μεγαλύτερους Αμερικανούς σκηνοθέτες όλων των εποχών. 20 Φεβρουαρίου 1925, στο Κάνσας Σίτι ο Ρόμπερτ Ολτμαν και την επόμενη μέρα στο Φρέσνο, Καλιφόρνια, ο Σαμ Πέκινπα. Ισως τα πιο αντιπροσωπευτικά ονόματα του Χόλιγουντ στο πρώτο μισό της δεκαετίας του ‘70. Και οι δύο έφτασαν μάλλον αργά στην επιτυχία: είχαν ξεκινήσει από την τηλεόραση, και ο Πέκινπα είχε υποστεί μια βίαιη επίθεση μετά την «Ταξιαρχία των εκδικητών», που αφανίστηκε από τους παραγωγούς.
Σε σύγκριση με τους σκηνοθέτες που έκαναν το ντεμπούτο τους εκείνα τα χρόνια (από τον Σπίλμπεργκ μέχρι τον Σκορσέζε και τον Κόπολα), ο Ολτμαν και ο Πέκινπα, καθώς και ο Αρθουρ Πεν, ανήκουν στη γενιά που είχε γνωρίσει τον πόλεμο, τον μακαρθισμό και ένα Χόλιγουντ ακόμα ισχυρό. Και οι δύο είχαν επιλέξει να εργαστούν με διάφορα είδη: ο Πέκινπα κυρίως στο γουέστερν («Αγρια συμμορία», «Η μεγάλη μονομαχία»), ο Ολτμαν ξαναδιαβάζοντάς τα όλα με τον δικό του τρόπο, από ταινίες επιστημονικής φαντασίας σε πολεμικές («M*A*S*H»), από το νουάρ («Μια σφαίρα κι ένα αντίο») στο γουέστερν («Η έντιμος κυρία κι ο χαρτοπαίκτης») και ώς έναν βαθμό στο μιούζικαλ, με την τεράστια τοιχογραφία του «Νάσβιλ». Το βλέμμα του ειρωνικό και κοινωνιολογικό, οριζόντιο, αρνητής όλων των παθών, όσο και εκείνο του Πέκινπα είναι μπαρόκ και πυρετώδες.
Και οι δύο, στο τέλος της δεκαετίας, βρίσκονται εκτός παιχνιδιού σε μια βιομηχανία που επιστρέφει στην τάξη. Ο Πέκινπα αυτοκαταστρέφεται από το αλκοόλ και τα ναρκωτικά, ενώ ο Ολτμαν, έχοντας περάσει τη δεκαετία των 80 και τα υπέροχα γηρατειά, επιστρέφει με τους «Πρωταγωνιστές» και το «Εγκλημα στο Γκόσφορντ Παρκ». Δεν θα μπορούσε κανείς να φανταστεί δημιουργούς πιο διαφορετικούς μεταξύ τους, και οι δύο τόσο αβυσσαλέα μακριά από το σήμερα. Αυτό που καθηλώνει το μάτι είναι ότι ο κόσμος τους και η Αμερική όπως ήταν δεν τους άρεσαν, και όχι λόγω ιδεολογικής επιλογής αλλά από μόρφωση, ένστικτο, ηθική: από αυτά προήλθε το όραμά τους για τον κόσμο, αλλά και για τον κινηματογράφο.
(Από: Il Venerdì di Repubblica, 14/2/2025)
