«Βιάζοµαι να σου στείλω την καλή, µεγάλη είδηση… Ο Σουλτάνος, µέσω του Μεγάλου Βεζίρη, µου έδωσε την άδεια να αποκολλήσω και να µεταφέρω στη Γαλλία οκτώ αγάλµατα της Σαλονίκης που ήθελα τόσο πολύ… Ο πληθυσµός έχει ήδη αρχίσει να εξάπτεται», έγραφε στη γυναίκα του στο Παρίσι, στις 10 Οκτωβρίου 1864, ο Εµανουέλ Μιλέρ, γνωστός ως «Ελγιν της Θεσσαλονίκης». Ηταν ειδήμων παλαιογράφος με πάθος για τα χειρόγραφα και με εξασκημένο μάτι στις αρχαιότητες. Ενας από το πλήθος των ευγενών της εποχής, κυνηγός αρχαιοτήτων, που βρέθηκε στη χώρα μας με σκοπό να λεηλατήσει πολιτιστικούς θησαυρούς. Εξάλλου αυτή ήταν η αποστολή του, με απευθείας ανάθεση από τον Ναπολέοντα Γ’, προκειμένου να μεταφέρει στην αποικιοκρατική Γαλλία κλεμμένες αρχαιότητες από άλλες χώρες.
Η συμβολή του στην Ιστορία έγκειται στο ότι απέσπασε και μετέφερε, με γαλλικό πολεμικό πλοίο, τις «Μαγεμένες» ή «Las Incantadas» στα σεφαραδίτικα εβραϊκά, ή «Σουρέ Μαλέ», δηλαδή «Μορφές των Αγγέλων» στα τουρκικά. Τα τέσσερα αμφίπλευρα αγάλματα (2ος μ.Χ.) της Μαινάδας, του Διονύσου, της Αριάδνης, της Λήδας, του Γανυμήδη, ενός εκ των Διόσκουρων, της Αύρας και της Νίκης κοσμούσαν μνημειακό κτίριο κοντά στη ρωμαϊκή αγορά της Θεσσαλονίκης. Τα ίχνη του έχουν χαθεί και μαζί ένα κομμάτι της Ιστορίας της πόλης που συνδέεται με τη ρωμαϊκή και βυζαντινή Θεσσαλονίκη, όταν την κατοικούσαν Ελληνες, Τούρκοι, Εβραίοι. Ολοι ξεσηκώθηκαν όταν άρχισε η απόσπαση των αγαλμάτων.
Μαντέψτε, πού κατέληξαν; Στο Λούβρο. Είναι η γνωστή ιστορία για τις «Καρυάτιδες της Θεσσαλονίκης» που αξίζει να θυμόμαστε για να κατανοούμε πώς αποκτήθηκαν οι μόνιμες συλλογές των μητροπολιτικών μουσείων. Είναι αδιανόητο για τους διευθυντές και τα στελέχη τους να ανοίξουν μια ειλικρινή, έντιμη, επιστημονική και ηθική συζήτηση γύρω από τους κλεμμένους αρχαιολογικούς θησαυρούς πάρα πολλών χωρών, για την αποαποικιοποίηση των μουσείων. Γιατί τότε ίσως μείνουν με ωραία αρχιτεκτονικά κελύφη, χωρίς τουρίστες, έσοδα, δανεικό πολιτισμό. Γιά φαντάσου.
