Από την κοινότητα στην αγέλη

Κάθε φορά που ένας έφηβος δολοφονείται από άλλους εφήβους, η κοινωνία παριστάνει ότι βλέπει κάτι αδιανόητο. Κάτι που ήρθε απ’ έξω. Από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, από την τραπ, τις «κακές παρέες», από την έλλειψη ορίων, από έναν αδίστακτο παραβατικό δράστη. Και μετά επιστρέφει στην κανονικότητά της, μέχρι το επόμενο αίμα.

Μόνο που η άγρια δολοφονία στην Καλλιθέα δεν ήρθε απ’ έξω. Παράγεται μέσα σε μια κοινωνία που εδώ και χρόνια παράγει βία, αδιέξοδα, μοναξιά και ανασφάλεια και μετά εκπλήσσεται όταν αυτά επιστρέφουν με τη μορφή ομάδων που λειτουργούν σαν μικρές πολιτοφυλακές ταυτότητας. Αυτή η βία της αγέλης κυοφορείται χρόνια τώρα. «Βάλ’ τους να δώσουν τα χέρια, να μην κρατάνε μαχαίρια. “Κάν’ τα παιδιά μας σοφότερα”, λέω. “Αν μπορούσα θα το ’κανα”», έλεγε ο Λεξ πριν από μια τετραετία.

Πλέον βλέπουμε παιδιά που οργανώνονται περισσότερο από κάθε άλλη εποχή, γύρω από γεωγραφικές, χουλιγκανικές ή άτυπες ταυτότητες. Οταν ως έφηβος δεν έχεις χώρο να νιώσεις σημαντικός, θα ψάξεις χώρο να νιώσεις δυνατός, θα βρεις την αγέλη σου. Η νέα μορφή νεανικής βίας συνδυάζει στοιχεία οπαδισμού, τοπικισμού και ψηφιακής επίδειξης.

Ενα παράλληλο σύμπαν δίπλα μας, νέων ανθρώπων, όχι τόσο περιθωριακών όσο κάποιοι νομίζουν, κραυγάζει την παρακμή και το αδιέξοδο που τους περιβάλλει. Η γενιά που σήμερα είναι 12 έως 18 χρόνων μεγάλωσε σε μια χώρα διαρκούς κρίσης. Γεννήθηκε μετά τη χρεοκοπία, πέρασε αποστειρωμένη παιδική ηλικία στην πανδημία, ενηλικιώνεται με στεγαστική ασφυξία, εξεταστικό μαραθώνιο, ψηφιακή υπερέκθεση και ελάχιστη υπόσχεση κοινωνικής ανόδου. Της ζητούν συνέχεια να προσαρμόζεται, να αυτοκαταστέλλεται, να αποδίδει σαν μηχανή. Πώς είναι άραγε να μεγαλώνεις έτσι;

Η εικόνα που βλέπουμε εμείς, οι απ’ έξω, δείχνει παράδοξη: παιδιά που μεγαλώνουν σε συνθήκες υπερβολικής ατομικότητας αναζητούν απελπισμένα συλλογικότητα. Η εφηβεία, όσο συγκρουσιακή κι αν είναι, πάντα είχε τόπους συνάντησης: συλλογικότητες, παρέες ανθεκτικές στον χρόνο, τον αθλητισμό, τον πολιτισμό, τη γειτονιά που λειτουργούσε ως χώρος μετάβασης προς την ενηλικίωση. Κυρίως υπήρχαν κοινότητες, προβληματικές συχνά, αλλά υπαρκτές.

Η ένταση των (αυτο)καταστροφικών περιστατικών είναι μια προειδοποίηση ότι υποχωρούν ή διαλύονται πολλοί από τους τόπους όπου ένα παιδί μάθαινε να υπάρχει χωρίς να αποδεικνύει συνεχώς κάτι. Χωρίς κοινότητα, το κενό το καλύπτουν άλλοι: η συμμορία, ο αρχηγός, η οπαδική ταυτότητα, ο αλγόριθμος, η ιδέα ότι για να σε δουν πρέπει να τρομάζουν όταν περνάς. Και ακριβώς εκεί εκκολάπτεται το αυγό του φιδιού.