Σε νέα αχαρτογράφητα νερά μπαίνουν οι ελληνοτουρκικές σχέσεις, μετά την επανεκκίνηση των διερευνητικών συνομιλιών στις 25 Ιανουαρίου. Η πρώτη συνάντηση των αντιπροσωπειών Ελλάδας-Τουρκίας στην Κωνσταντινούπολη, με επικεφαλής τον πρέσβη ε.τ. Λ. Αποστολίδη από την ελληνική πλευρά και τον υφυπουργό Εξωτερικών Σ. Οντάν από την τουρκική, θα είναι διαδικαστικού χαρακτήρα για τον τρόπο και τη συχνότητα διεξαγωγής των συζητήσεων, πλην όμως και η διαδικασία αυτή καθεαυτή έχει μεγάλη σημασία για την εξαγωγή ορισμένων κρίσιμων συμπερασμάτων για τις προθέσεις, τον χρονικό ορίζοντα και τα επόμενα βήματα.
Θετικό βήμα
Με καθυστέρηση μηνών η Αγκυρα απηύθυνε την πρόσκληση προς την Αθήνα, με την Ε.Ε. και τις ΗΠΑ να χαιρετίζουν τη συμφωνία ως πρώτο θετικό βήμα, χωρίς όμως ιδιαίτερες προσδοκίες. Η στροφή Ερντογάν από τις προκλήσεις στη διαλλακτικότητα ήταν αναμενόμενη, μετά την ήττα Τραμπ στις αμερικανικές εκλογές αλλά και την κρίση με την Ε.Ε. Η σπουδή της Αγκυρας για διερευνητικές τον Ιανουάριο δεν είναι άσχετη με την ανάληψη της νέας αμερικανικής διοίκησης από τον Τζο Μπάιντεν και τη σύνοδο της Ε.Ε. τον Μάρτιο όπου θα κριθεί η ατζέντα των ευρωτουρκικών σχέσεων και υπ’ αυτό το πρίσμα ερμηνεύεται στην Αθήνα και η χθεσινή δήλωση Ερντογάν πως είναι «έτοιμος για συνάντηση με τον Κ. Μητσοτάκη».
Η επανεκκίνηση των ελληνοτουρκικών συνομιλιών και παράλληλα η αναμενόμενη πρόσκληση του ΟΗΕ για επανέναρξη των συνομιλιών για το Κυπριακό δίνουν στην τουρκική ηγεσία το τυπικό άλλοθι που χρειαζόταν για να ζητήσει από την Ε.Ε. το άνοιγμα της θετικής ατζέντας. Για την Ελλάδα, το άμεσο ορατό όφελος είναι πως στην περίοδο των διερευνητικών οι τουρκικές προκλήσεις δεν θα έχουν την έκταση και ένταση που πήραν πέρυσι στα τέλη Φεβρουαρίου με την εργαλειοποίηση του προσφυγικού και το καλοκαίρι με την έξοδο των ερευνητικών πλοίων και του τουρκικού στόλου στην Ανατολική Μεσόγειο.
Πόσο θα διαρκέσει η περίοδος σχετικής ηρεμίας είναι αδύνατον να προβλεφθεί πριν αποσαφηνιστεί η ατζέντα των συνομιλιών από την πλευρά της Τουρκίας. Ο ίδιος ο Μ. Τσαβούσογλου στη συνάντηση που είχε με τους Ευρωπαίους πρέσβεις την προηγούμενη εβδομάδα δεν δίστασε να χρησιμοποιήσει το ζήτημα των ευρωτουρκικών σχέσεων σαν υπομόχλιο για τις ελληνοτουρκικές συνομιλίες και αντίστροφα, λέγοντας ότι εάν στη σύνοδο της Ε.Ε. τον Μάρτιο η Τουρκία δεν πάρει τη θετική ατζέντα, θα επαναλάβει ό,τι έκανε πέρυσι.
«Διμερείς διαφορές»
Θετική ατζέντα έτσι όπως την εννοεί η κυβέρνηση Ερντογάν είναι απίθανο να δοθεί από την Ε.Ε., καθώς ουδείς συζητεί άρση των ταξιδιωτικών θεωρήσεων ή συγκατάθεση στο άνοιγμα των ενταξιακών συνομιλιών, τη στιγμή που όλες οι εκθέσεις του Ευρωκοινοβουλίου αλλά και της Επιτροπής εγκαλούν την Αγκυρα για απομάκρυνση από τις ευρωπαϊκές αρχές.
Εντούτοις αυτή η κατάσταση εξυπηρετεί κατά τον καλύτερο τρόπο και τα συμφέροντα της Ευρώπης αλλά και της Τουρκίας, αφού δεν διαταράσσονται περαιτέρω οι ευρωτουρκικές σχέσεις και οι προκλήσεις της Αγκυρας θα παρουσιάζονται ως διμερείς διαφορές. Μια τέτοια εξέλιξη θα διευκόλυνε την Τουρκία να ανοίξει την ατζέντα με την Ελλάδα θέτοντας τις πιο ακραίες διεκδικήσεις στο τραπέζι, παρά το σαφές μήνυμα της Αθήνας ότι καμία ελληνική κυβέρνηση δεν πρόκειται να μπει σε τέτοιου είδους διάλογο.
Αυτό είναι το χειρότερο σενάριο για την Ελλάδα και ο νέος κύκλος διπλωματικών επαφών που έχει αρχίσει ο υπουργός Εξωτερικών Ν. Δένδιας στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες εστιάζεται στο σύνολο των σχέσεων Ε.Ε.-Τουρκίας και όχι στο πλέγμα των κυρώσεων οι οποίες, ακόμη και αν παραμείνουν στο τραπέζι, θα είναι εξαιρετικά δύσκολο να επιβληθούν με τη Γερμανία απέναντι. Η στάση του Βερολίνου δεν σχετίζεται μόνον με τα οικονομικά συμφέροντα και τις εσωτερικές πολιτικές ισορροπίες στη Γερμανία, αλλά και με τη δεσπόζουσα θέση που θέλει να διατηρήσει στην Ε.Ε., όπως και την ιδιάζουσα σχέση με τις ΗΠΑ. Οι προνομιακές σχέσεις της Γερμανίας με την Κίνα και τη Ρωσία και ιδιαίτερα το θέμα του αγωγού Nord Stream 2 είναι στην κορυφή της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής, με την απειλή επιβολής κυρώσεων ανοιχτή.
Εύλογα λοιπόν η κυβέρνηση Μέρκελ εμφανίζει δυσανεξία σε κάθε συζήτηση περί κυρώσεων, εκτός αυτών που εξυπηρετούν την ίδια, όπως στη Λευκορωσία. Αντιθέτως, στην περίπτωση της Τουρκίας, ακόμη και για το Κυπριακό, ακολουθεί διαφορετική πολιτική και, όπως αναφέρει η DW, δεν έχει σκοπό να ζητήσει ούτε την απόσυρση των αρμάτων Leopard που μετέφερε ο τουρκικός στρατός στα κατεχόμενα, σύμφωνα με την απάντηση του υφυπουργού Εξωτερικών Μ. Ροτ σε κοινοβουλευτική ερώτηση για το αίτημα της Βουλής της Κύπρου. Και αυτό παρά το γεγονός ότι σε όλες τις δηλώσεις Ερντογάν τονίζεται πως η Τουρκία συζητεί μόνον λύση δύο ξεχωριστών κρατών, κόντρα στις αποφάσεις του ΟΗΕ που είναι και ευρωπαϊκές αποφάσεις.
Αθήνα-Βερολίνο
Ο προβληματισμός στην Αθήνα για τον ρόλο της Γερμανίας είναι έκδηλος στην κυβέρνηση καθώς οι γερμανικές πρωτοβουλίες στο εξάμηνο άσκησης της προεδρίας της Ε.Ε. θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν τραυματικές για την ελληνική πλευρά. Και, όπως φαίνεται, η γερμανική ανάμειξη δεν τελείωσε με την παράδοση της σκυτάλης στην Πορτογαλία. Σύμφωνα με χθεσινό δημοσίευμα της Bild, «η καγκελάριος Α. Μέρκελ ενθάρρυνε προσωπικά τον πρωθυπουργό της Αλβανίας Ε. Ράμα να παίξει ρόλο γεφυροποιού ανάμεσα σε Αθήνα και Αγκυρα».
Οι σχέσεις Αθήνας-Βερολίνου είναι τυπικά καλές, αλλά ουσιαστικά έχουν εξελιχθεί σε όλα τα forα (και στο ΝΑΤΟ) σε ανταγωνιστικές. Η σπουδή της Γερμανίας να κλείσει όσο το δυνατόν συντομότερα το ζήτημα της νέας εταιρικής σχέσης με την Τουρκία δεν θεωρείται άσχετη με τον κύκλο της προεδρίας της Ε.Ε., καθώς μετά την Πορτογαλία ακολουθεί η Σλοβενία και το πρώτο εξάμηνο του επόμενου χρόνου η Γαλλία.
