Η οικονομική τραγωδία της Ελλάδας

Η πραγματική τραγωδία της Ελλάδας είναι ότι αυτή είναι μόνο η δεύτερη πράξη της «τριλογίας της κρίσης» που απειλεί τον υπόλοιπο κόσμο. Ο βρετανικός «Guardian» υποστηρίζει στο βασικό άρθρο του, χθες, ότι ανεξαρτήτως του αποτελέσματος των εκλογών οι οικονομικές συμφορές που ταλανίζουν τη χώρα μας δεν πρόκειται να τελειώσουν. Νέες περικοπές δαπανών και περαιτέρω οικονομική μιζέρια δείχνουν αναπόφευκτες, γράφει.

Ομως η τραγωδία της Ελλάδας ίσως τελικά να αποτελεί απλά και μόνο το ένα σκέλος από τα τρία μέρη της τριλογίας της κρίσης. Αυτό τουλάχιστον ισχυρίζεται ο επικεφαλής οικονομολόγος της Τράπεζας της Αγγλίας Αντι Χαλντέιν, ότι δηλαδή η δοκιμασία της Ελλάδας είναι απλώς ένα κομμάτι της μακροχρόνιας οικονομικής και χρηματοπιστωτικής κρίσης που ταλανίζει τον πλανήτη εδώ και επτά χρόνια, από την κατάρρευση της αμερικανικής επενδυτικής τράπεζας Lehman Brothers τον Σεπτέμβριο του 2008.

Συνδεδεμένες διαταραχές

«Κατά την άποψή μου, οι πρόσφατες εξελίξεις σε Κίνα και Ελλάδα θα πρέπει να θεωρηθούν τμήμα ενός συνόλου. Είναι μέρος μιας σειράς συνδεδεμένων χρηματοοικονομικών διαταραχών που έπληξαν το παγκόσμιο οικονομικό και χρηματοπιστωτικό σύστημα την τελευταία δεκαετία.

Τα πρόσφατα γεγονότα σχηματίζουν το τελευταίο κομμάτι αυτού που θα μπορούσε να ονομαστεί «τριλογία της κρίσης». Το πρώτο μέρος αυτής της κρίσης ήταν η αγγλοσαξονική κρίση, το 2008-09. Το δεύτερο μέρος ήταν η κρίση της ευρωζώνης, το 2011-12.

Τώρα μπαίνουμε πιθανότατα στα πρώτα στάδια του τρίτου μέρους της τριλογίας, την κρίση των αναδυόμενων αγορών, από το 2015 και πέρα», τόνισε την περασμένη Παρασκευή ο Χαλντέιν, ο μοναδικός από τα 9 μέλη της επιτροπής της Κεντρικής Τράπεζας της Αγγλίας που αποφασίζει για το ύψος των βρετανικών επιτοκίων, που τάσσεται υπέρ μιας μείωσής τους.

Μία ημέρα νωρίτερα, η απόφαση της αμερικανικής Fed να αναβάλει την πολυαναμενόμενη πρώτη αύξηση των επιτοκίων της μετά από περίπου 10 χρόνια έδειχνε ανάλογη με τη θέαση του Χαλντέιν.

Η πρόεδρος της αμερικανικής ομοσπονδιακής τράπεζας, Τζάνετ Γέλεν, ήταν άλλωστε σαφής. Απέδωσε την αναβολή της αύξησης των αμερικανικών επιτοκίων στις διεθνείς οικονομικές και χρηματοπιστωτικές εξελίξεις, και ειδικά στην κρίση που ταλαιπωρεί την Κίνα.

Αλλά και ο νομπελίστας οικονομολόγος Τζόζεφ Στίγκλιτς, μιλώντας την προηγούμενη εβδομάδα στη γερμανική «Handelsblat», προειδοποίησε -μεταξύ άλλων- ότι η κρίση στην ευρωζώνη δεν έχει τελειώσει και ότι η κατάσταση στην Ελλάδα πρόκειται να επιδεινωθεί.

Ο φόβος των κεντρικών τραπεζών και των άλλων οικονομολόγων είναι ότι, καθώς οι αναδυόμενες οικονομίες επιβραδύνουν -συρρικνώνοντας τη ζήτηση στην παγκόσμια οικονομία και πιέζοντας καθοδικά τις τιμές των εμπορευμάτων-, θα μπορούσε να ξεσπάσει στον κόσμο ένα τσουνάμι αποπληθωρισμού.

Με τα επιτόκια κοντά στο 0% και τα αποτελέσματα αντισυμβατικών πολιτικών, όπως η ποσοτική χαλάρωση, πενιχρά, οι κεντρικές τράπεζες έχουν πλέον ελάχιστα όπλα, για να αντιδράσουν σ’ αυτό το παλιρροϊκό κύμα του αποπληθωρισμού.

Διόλου τυχαία, ο Αντι Χαλντέιν υποστηρίζει ότι τα επιτόκια των κεντρικών τραπεζών θα πρέπει να υποχωρήσουν περαιτέρω, σε αρνητικά επίπεδα. Θεωρεί ότι αυτό θα μπορούσε να γίνει, εάν οι κεντρικές τράπεζες αξιοποιούσαν παρόμοια τεχνολογία με αυτήν που χρησιμοποιείται στο εικονικό νόμισμα Bitcoin.

Αντί για τα ρυπαρά χαρτονομίσματα και κέρματα, οι καταναλωτές θα μπορούσαν να πληρώνουν και να πληρώνονται ηλεκτρονικά, με βάση τις καταθέσεις τους, από τα κινητά τους τηλέφωνα ή τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές, ενώ οι τράπεζες θα μπορούσαν στη συνέχεια να τους τιμωρούν για την άρνησή τους να ξοδέψουν.

Η ιδέα στοχεύει στην αντιστάθμιση του φυσικού ενστίκτου των επιχειρήσεων και των καταναλωτών, πολλοί εκ των οποίων είναι φορτωμένοι με χρέη, να κάθονται επί των μετρητών τους και να μην ξοδεύουν σε δύσκολες οικονομικές περιόδους.

Αν και για αρκετούς δείχνει ακόμη εκκεντρική, αναμφίβολα η πρόταση του Χαλντέιν υπογραμμίζει το μέγεθος των προκλήσεων που κεντρικές τράπεζες και κυβερνήσεις θα κληθούν πιθανότατα να αντιμετωπίσουν στο άμεσο μέλλον, σε έναν κόσμο στον οποίο φαίνεται πλέον όλο πιο καθαρά ότι οι πολιτικές που εφαρμόστηκαν για την αντιμετώπιση της κρίσης οδήγησαν σε κυλιόμενο σπιράλ καταστροφών σε άλλα μέρη του κόσμου.