Το μακρύ σιδηροδρομικό δρομολόγιο Τέμπη – Siemens

Δύο μήνες πριν κλείσει χρόνος από τη σιδηροδρομική τραγωδία των Τεμπών, πυκνό σκοτάδι συνεχίζει να καλύπτει τη διερεύνηση για τα αίτια της καταστροφής. Οι πολιτικές σκοπιμότητες που επικράτησαν από τις πρώτες μέρες συνεχίζουν να κυριαρχούν και όσοι πίστευαν ότι μπορεί να «έπεφτε φως» μέσα από την Εξεταστική Επιτροπή στη Βουλή διαψεύστηκαν οικτρά με το περιεχόμενο των τριών συνεδριάσεων στις οποίες εξετάσθηκαν οι πρώτοι μάρτυρες.

Πέντε πρόσωπα εξετάστηκαν στις τρεις πολύωρες συνεδριάσεις και αυτό ήταν αρκετό για να φανεί ξεκάθαρα ότι η κυβερνητική πλειοψηφία έχει έρθει αποφασισμένη να επιβάλει τη δική της ατζέντα και τίποτε δεν έχει αφεθεί στην τύχη. Στην Εξεταστική δεν ισχύει το… «Πάμε κι όπου βγει». Από τις επαναλαμβανόμενες ερωτήσεις των βουλευτών της Νέας Δημοκρατίας προκύπτει εξόφθαλμα ότι υπηρετούν συγκεκριμένους στόχους:

1. Να απομακρύνουν κάθε σκιά από τον παραιτηθέντα λόγω Τεμπών υπουργό Υποδομών και Μεταφορών Κώστα Καραμανλή και να τον επαναφέρουν πάλλευκο και άμοιρο ευθυνών στο πολιτικό σκηνικό. Στον στόχο αυτό οδηγεί από μόνο του το γεγονός ότι μεγάλος αριθμός βουλευτών της Ν.Δ., οι 6 από τους 16, θεωρούνται προσκείμενοι στον Σερραίο πολιτικό.

2. Να πέσει όλο το βάρος στον «ανθρώπινο παράγοντα» και στα λάθη που συνέβησαν το μοιραίο βράδυ της 28ης Φεβρουαρίου 2023, διαγράφοντας κάθε συζήτηση για ευθύνες πολιτικών προσώπων. Τα ανθρώπινα «λάθη» προτάσσονται με κάθε τρόπο όταν αφορούν υπαλλήλους, ακόμη και τον νεκρό μηχανοδηγό της επιβατικής αμαξοστοιχίας, αλλά δεν ισχύουν για υπουργούς και επικεφαλής φορέων που δεν είναι δυνατό να ξέρουν από «ρουσφέτια» ή να γνωρίζουν τις συμβάσεις που υλοποιούνται.

3. Να ακυρώσουν κάθε στοιχείο που επιβαρύνει τη διακυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας. Ηδη ξεκίνησε συντονισμένη προσπάθεια αποδόμησης της έρευνας των Ευρωπαίων Εντεταλμένων Εισαγγελέων στην Αθήνα, οι οποίοι διερευνούσαν, μήνες πριν συμβεί το δυστύχημα, τη διαβόητη σύμβαση 717 του 2014, βάσει της οποίας θα έπρεπε να αναταχθεί το σύστημα σηματοδότησης-τηλεδιοίκησης. Οσο για την καθυστέρηση των συμβάσεων, έφταιγαν μόνο οι «παθογένειες» του Δημοσίου και κάπου στο βάθος το ΠΑΣΟΚ.

4. Επιχείρηση αποδόμησης ξεκίνησε ήδη και εις βάρος προσώπων που κατήγγελλαν επί χρόνια διαφθορά στην παραγωγή σιδηροδρομικών έργων. Ενδεικτικά είναι όσα ήδη ακούστηκαν εις βάρος του στελέχους της ΕΡΓΟΣΕ Χρήστου Κατσιούλη, που είχε παραιτηθεί από τον Απρίλιο του 2022 από την Επιτροπή που παρακολουθούσε την υλοποίηση του συστήματος αυτόματης πέδησης ETCS, για το οποίο εκκρεμούσε σύμβαση από το έτος 2007. Επαναλαμβανόμενες ερωτήσεις έγιναν και για τον Μάνο Παναγιώτου, άλλοτε στέλεχος του ΟΣΕ, που κατέθεσε στην έρευνα της ευρωπαϊκής Εισαγγελίας.

5. Πίσω από τις ερωτήσεις, τις απαντήσεις και τις αποσιωπήσεις αναδύεται και μια προσπάθεια ξεκαθαρίσματος παλαιών λογαριασμών που φτάνουν ώς την εποχή των σκανδάλων με τη Siemens. Πρόσωπα και πολιτικά συστήματα που κατηγορήθηκαν σχετικά ήδη πριν από το 2000 με τις προγραμματικές συμβάσεις της κυβέρνησης Σημίτη και μετά με τα ολυμπιακά έργα έρχονται τώρα να «πάρουν το αίμα τους πίσω» – και εδώ είναι ενδεικτικά όσα κατέθεσε ο πρώην υπουργός Μεταφορών Χρίστος Βερελής.

Οι καταθέσεις μαρτύρων ξεκίνησαν τη Δευτέρα 18/12 ύστερα από έναν μήνα καθυστερήσεων με διαδικαστικά θέματα. Αλλά ακόμη και αυτή η συνεδρίαση αναλώθηκε στην αρχή της και πάλι επί της διαδικασίας, καθώς διεφάνη αμέσως η πρόθεση της πλειοψηφίας να γίνει επιλογή των προσώπων που θα έρχονταν να καταθέσουν, με στόχο να προσέλθουν πολύ λιγότεροι από εκείνους που τα κόμματα ζητούσαν. Δύο μέρες αργότερα, η πρόθεση της πλειοψηφίας θα γινόταν ορατή με την επιβολή λίστας στην οποία δεν περιλαμβάνονται μάρτυρες όπως ο πρώην πρόεδρος των μηχανοδηγών Κ. Γενιδούνιας που είχε στείλει τρία εξώδικα στον Κ. Καραμανλή, προειδοποιώντας για το επικείμενο κακό, αλλά και ο Κ. Σπηλιόπουλος, ο πρόεδρος της ΕΡΓΟΣΕ το 2014, που είχε υπογράψει την περιβόητη σύμβαση 717 για την ανάταξη των συστημάτων ασφαλείας (τηλεδιοίκηση-σηματοδότηση-ETCS).

Εκτός από τις ερωτήσεις για το ποιοι μάρτυρες θα κληθούν, που ξέσπασαν πριν καν ξεκινήσει η κανονική συζήτηση από πλευράς ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ. και Πλεύσης Ελευθερίας, ΠΑΣΟΚ, ΚΚΕ και Νέα Αριστερά τοποθετήθηκαν κατά της επιλογής να ξεκινήσει η εξέταση μαρτύρων από πρόσωπα που ασχολούνταν με τον σιδηρόδρομο πριν από 20 ή και 25 χρόνια. Η Μιλένα Αποστολάκη (ΠΑΣΟΚ) μίλησε για «συνειδητό αποπροσανατολισμό και προσβολή στην αγωνία όλων των ανθρώπων που περιμένουν τα αποτελέσματα και το πόρισμα της Επιτροπής». Νίκος Καραθανασόπουλος (ΚΚΕ) και Πέτη Πέρκα (Νέα Αριστερά) ζήτησαν να ξεκινήσει η διερεύνηση από την εποχή του δυστυχήματος, δηλαδή το 2023 και να συνεχίσει προς τα πίσω.

Η απάντηση ήρθε ακαριαία από τον Λάζαρο Τσαβδαρίδη (εισηγητής Ν.Δ.) συνοδευόμενη από «καρφί» στο ΚΚΕ: «Η δικιά μας η θέση είναι ότι θα πρέπει να ξεκινήσει η διερεύνηση από το 1997, κάτι εξάλλου που είχε ζητήσει και με την πρότασή του το ΚΚΕ». Εκεί απειλήθηκε σύρραξη, με τον Ν. Καραθανασόπουλο να διαμαρτύρεται για «λαθροχειρία» και να φωνάζει ότι πουθενά δεν ζήτησε κάτι τέτοιο το ΚΚΕ και τον πρόεδρο της Εξεταστικής Δ. Μαρκόπουλο να τον διακόπτει με ειρωνεία: «Σας παρακαλώ. Εσείς πάντα είστε εντός πλαισίων». Η πρόταση της πλειοψηφίας πέρασε, όπως συνέβη και με τον κατάλογο μαρτύρων δύο μέρες αργότερα.

Στην οκτάωρη πρώτη συνεδρίαση κατέθεσαν δύο πρόσωπα, ο Κωνσταντίνος Γιαννακός, επικεφαλής του ΟΣΕ την περίοδο 2001-2005, και ο Χρήστος Τσίτουρας της ΕΡΓΟΣΕ (1996-2004). Ο πρώτος, με υπόρρητο τον θυμό του για τις περιπέτειες που είχε επί χρόνια με τις κατηγορίες για το σκάνδαλο Siemens. Ο δεύτερος, σαφώς πιο ψύχραιμος, καθώς συνέχισε να έχει ρόλο στα δημόσια έργα (αρχικά Αττικό Μετρό και σήμερα διοικητής της Αρχής Πολιτικής Αεροπορίας), εκτός από τη στιγμή που «βούρκωσε» και ξέφυγε κάπως, εκφράζοντας φόβους για «αεροπορικά Τέμπη».

Ευνόητο είναι ότι, όταν εξετάζονται μάρτυρες από τόσο παλιές εποχές, δικαιολογούνται εύκολα απαντήσεις του είδους «Δεν θυμάμαι». Μια κάποια αμνησία ήταν φυσικό να εκδηλωθεί και στους μάρτυρες των επόμενων ημερών. Του πρώην επικεφαλής της ΕΡΓΟΣΕ (2005-2008) Νικολάου Κουρέντα, γεννημένου ένα μήνα πριν από τα Δεκεμβριανά του 1944, αλλά και του Τάσου Μαντέλη, υπουργού Μεταφορών μεταξύ 1997 και 2000, που επίσης πλησιάζει τα 80. Εκείνος που μετέτρεψε το «Δεν θυμάμαι» σε… επιστήμη ήταν ο πρώην υπουργός Μεταφορών (2000-2004) Χρίστος Βερελής. Οταν του ζήτησαν στοιχεία για ένα θέμα, απάντησε πως ήρθε στην Εξεταστική χωρίς χαρτιά, διότι «με χαρτιά πηγαίνουν αυτοί οι οποίοι είναι ένοχοι και αυτοί οι οποίοι είναι ιδιαίτερου ψυχισμού»…

Αντίφαση εν τοις όροις

Προφανώς και δεν είναι η πρώτη φορά που εκτυλίσσεται μπροστά στα μάτια της κοινωνίας μια προσπάθεια συγκάλυψης ευθυνών. Υπήρξαν μάλιστα περιπτώσεις όπου η ίδια η συγκάλυψη άνετα θα χαρακτηριζόταν βαρύτερο σκάνδαλο από το σκάνδαλο που συγκαλύφθηκε. Εννοείται, επίσης, ότι τέτοιες διαδικασίες διόλου δεν αποτρέπουν τα επόμενα σκάνδαλα. Δυστυχώς, οι αναλογίες ισχύουν απολύτως και για το «έγκλημα των Τεμπών», ακόμη και αν το βάρος των συνεπειών του μοιάζει δύσκολο να ξεπεραστεί.

Θα ήταν ευχής έργον αν αυτό το ασήκωτο βάρος γινόταν η αφορμή να ασχοληθεί το κοινοβουλευτικό μας σύστημα με τον τρόπο λειτουργίας των εξεταστικών επιτροπών. Των οργάνων, δηλαδή, όπου τα μέλη-βουλευτές ασκούν ανακριτικό έργο ενώ στην πλειονότητά τους εμφορούνται ξεκάθαρα από πολιτικές σκοπιμότητες. Πόσο αποτελεσματικός είναι ένας ανακριτής που αποκλείει μάρτυρες και ρωτάει μόνο για να πει όσα ο ίδιος θέλει να ακουστούν;