«Τα κράτη γίνονται εταιρείες πρωθυπουργών ή ολιγαρχών»

Σειρά μηνυμάτων για την ποιότητα των σημερινών δημοκρατιών έστειλε ο Αλέξης Τσίπρας από τη Ρώμη στην τρίτη παρέμβασή του μέσα σε τέσσερις μέρες. Αφορμή ήταν εκδήλωση αφιερωμένη στη Μυρσίνη Ζορμπά, η οποία μέσα από το παράδειγμά της κατέδειξε ότι η δημοκρατία πρέπει να υπάρχει στην καθημερινή μας κουλτούρα σημείωσε ο πρώην πρωθυπουργός.

Στη δεύτερη επέτειο από την απώλεια της Μυρσίνης Ζορμπά αλλά και με τη συμπλήρωση 50 χρόνων από τότε που έλαβε τον μεταπτυχιακό τίτλο στη Φιλοσοφία του Δικαίου από τη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου της Ρώμης, Sapienza, ο Αλ. Τσίπρας πήγε εκεί όπου φοίτησε εκείνη. «Η οπτική της Μυρσίνης για τη δημοκρατία στον πολιτισμό ως μέσο απελευθέρωσης δημιουργικών δυνάμεων, προώθησης της προοδευτικής αλλαγής της κοινωνίας και αναζωογόνησης της δημοκρατίας στο σύνολό της, είναι πιο επίκαιρη σήμερα από ποτέ» είπε ο πρ. πρωθυπουργός εξηγώντας συγχρόνως το «γιατί»: «Γιατί γινόμαστε μάρτυρες της ερημοποίησης της δημοκρατίας και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού. Της μαρασμού και της υπερεμπορευματοποίησης του πολιτισμού. Καθώς παρακολουθούμε τις διακρίσεις, την ανισότητα, την ανασφάλεια, τους πολέμους και την κατάργηση ακόμα και των τελευταίων προσχημάτων του διεθνούς δικαίου να χειροτερεύουν όλο και περισσότερο. Καθώς παρακολουθούμε τα κράτη να μετατρέπονται σε ιδιωτικές εταιρείες των προέδρων, των πρωθυπουργών και των ολιγαρχών που τα ελέγχουν. Καθώς παρακολουθούμε τους Ευρωπαίους ηγέτες να συμπεριφέρονται σαν γελωτοποιοί του βασιλιά» –φράση που περιγράφει μάλλον όσα εκτυλίχθηκαν με τον γ.γ. του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, στην πρόσφατη σύνοδο.

Πολιτιστική αντίσταση

Ενώ «στο δίλημμα ο Πολιτισμός των Πολλών έναντι της Βαρβαρότητας των Λίγων, που επανέρχεται με δραματικό τρόπο στις μέρες μας, η απάντησή μας δεν μπορεί να είναι άλλη από την απάντηση της δικής μας Μυρσίνης» επισήμανε ο Αλ. Τσίπρας, που ανέπτυξε σε τι εν τέλει συνίστατο η πρόταση της πολιτιστικής αντίστασης που πρότεινε η Μ. Ζορμπά. «Σε αυτήν την πολύ δύσκολη περίοδο, όπου βλέπουμε την Ακρα Δεξιά να γίνεται πιο ισχυρή από ποτέ και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού, το μέλλον των δημοκρατιών μας είναι ένας αγώνας για τον πολιτισμό. Η λογική του “δίκαιου του ισχυρού” που βλέπουμε στις διεθνείς σχέσεις αγγίζει κάθε διάσταση της δημόσιας ζωής».

Με αφορμή μάλιστα το γεγονός ότι βρισκόταν επί ιταλικού εδάφους, παρατήρησε ότι στην εν λόγω χώρα «υπάρχει μια νέα πολιτιστική ελίτ που βρίσκεται στην πρώτη γραμμή αυτού του νέου αυταρχικού κόσμου στις φιλελεύθερες δημοκρατίες. Που εργάζονται σκληρά για να συνδυάσουν τον ριζοσπαστικό συντηρητισμό με τον νεοφιλελευθερισμό. Που οικοδομούν έναν νέο τύπο κυνισμού και αντιπολιτικής, ανοίγοντας τον δρόμο για αυταρχική και κλεπτοκρατική πολιτική».

Στον αντίποδα «η μάχη για τις δημοκρατικές αξίες, τις ιδέες και τον πολιτισμό που θα χρειαστεί να δώσουμε σε αυτή τη γενιά, θα είναι ακόμη πιο σημαντική από αυτήν που δώσαμε πριν από 15 χρόνια ενάντια στη λιτότητα και πριν από 25 χρόνια ενάντια στη νεοφιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση».

Αναλυτική εξάλλου ήταν η αναφορά του Αλ. Τσίπρα στην προσωπικότητα της Μ. Ζορμπά, η οποία «παρά τις διαφορές που μπορεί να είχαμε, μια διανοούμενη της μεταρρυθμιστικής Αριστεράς, κινητοποιήθηκε μαζί με άλλους στη ριζοσπαστική Αριστερά και στάθηκε υπέρ αυτών που πίστευε. Πάλεψε για τη δημοκρατία στον πολιτισμό».

Επίσης «η Μυρσίνη ήταν αφοσιωμένη στους αποκλεισμένους. Στους πολλούς που στερούνται πρόσβαση όχι μόνο σε αξιοπρεπές επίπεδο διαβίωσης, αλλά και στη γνώση, στον πλούτο του πολιτισμού, στην ελευθερία των ιδεών. Σε μια ζωή που δεν συνιστά απλώς επιβίωση, αλλά ανταποκρίνεται στις δυνατότητες που έχει σήμερα η ανθρωπότητα. Η Μυρσίνη αφιέρωσε τη δημιουργικότητά της στο βιβλίο». Και ακόμη «αφιέρωσε τη ζωή της στη μελέτη του πολιτισμού. Στην πολιτιστική δημοκρατία, χωρίς την οποία η δημοκρατία παραμένει ελλιπής, ασταθής και βασισμένη σε αδύναμα θεμέλια. Αυτή ήταν η δική μας Μυρσίνη. Της Ελλάδας, της Ιταλίας, του κόσμου».

Μάχεται εν τέλει με τον τρόπο της και το παράδειγμά της «για μια καλύτερη, πιο ελεύθερη και πιο δημιουργική ζωή για τους πολλούς. Για μια πολιτιστική δημοκρατία που δίνει οξυγόνο και βάθος στην πολιτική και τη δημοκρατία. Γιατί η δημοκρατία πρέπει να υπάρχει στην καθημερινή μας κουλτούρα».

Και παραθέτοντας τους κυριότερους σταθμούς της πολιτικής διαδρομής της, ο πρ. πρωθυπουργός κατέληξε με την υπουργική θητεία της ως υπουργού Πολιτισμού στην κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ. «Εκεί προσπάθησε να μεταφέρει το πολιτιστικό και δημοκρατικό της όραμα σε μια νέα πολιτική πολιτισμού για την Ελλάδα, ώστε να διασφαλίσει ότι όλοι όσοι ήταν αποκλεισμένοι από την πολιτιστική δραστηριότητα θα γίνονταν μέρος της».

Αλλωστε, συνέχισε, «η Μυρσίνη Ζορμπά τόνιζε πάντα πόσο σημαντική είναι η πολιτιστική δημοκρατία για τη δημοκρατία και την κοινωνική δικαιοσύνη. Η εμπειρία της, η ανοιχτόμυαλη στάση της, το μεγάλο ενδιαφέρον της για τον Γκράμσι, όχι μόνο την έπεισαν ότι η ψυχή της δημοκρατίας είναι η δημοκρατική κουλτούρα της κοινωνίας, αλλά την ώθησαν επίσης να κάνει σκοπό της ζωής της αυτό που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε “τον πολιτισμό των πολλών”. Για εκείνη ο στόχος της πολιτιστικής δημοκρατίας που βασίζεται στην αλληλεγγύη ήταν άρρηκτα συνδεδεμένος με τον στόχο της οικονομικής δημοκρατίας».

«Μπορούσαμε περισσότερα»

Ενώ ταυτόχρονα αναγνώρισε ότι «παρ’ όλο που γνωρίζαμε και αναγνωρίζαμε τον ρόλο του πολιτισμού και κάναμε σημαντικά βήματα προς τα εμπρός, δεν κάναμε -ως ελληνική Αριστερά- αλλά και ως κυβέρνηση τα βήματα που έπρεπε να κάνουμε. Γιατί ακόμα και υπό ασφυκτικές συνθήκες λόγω των μνημονίων, με την πίεση των δανειστών να μας κόβει την ανάσα, θα μπορούσαμε να είχαμε κάνει περισσότερα. Και δυστυχώς όταν η Μυρσίνη ανέλαβε την ευθύνη του υπουργείου Πολιτισμού δεν της δόθηκε ο χρόνος, για να ξεδιπλώσει πλήρως τη θέλησή της, το σχέδιό της, το όραμά της. Ομως, παρ’ όλες τις δυσκολίες που αντιμετώπισε, έκανε σημαντικά βήματα».

Συμπερασματικά, «η Μυρσίνη δεν είχε δεύτερες σκέψεις: Η πολιτιστική και πολιτική αντίσταση ήταν ο δικός της δρόμος. Η στήριξη των δημιουργικών δυνάμεων της Ευρώπης και της Ελλάδας. Αυτός είναι και ο δικός μας δρόμος. Δεν πιστεύω ότι υπάρχει άλλος» επισήμανε κλείνοντας.