Προς μια ευρωπαϊκή ενότητα

Το κείμενο* γράφτηκε το 1947, σε μια περίοδο που η αγγλική διανόηση είχε αποστασιοποιηθεί από τις εξελίξεις στην Γηραιά Ηπειρο. Μετά το «Μανιφέστο του Βεντοτένε» των Σπινέλι-Ρόσι, το κείμενο θεωρείται από τα ιδρυτικά κείμενα της σημερινής Ε.Ε., ενδεικτικό προς την κατεύθυνση μιας πρόδρομης ευρωπαϊκής ομοσπονδιοποίησης στην οποία είχε στρατευτεί ο Οργουελ μαζί με τους Καμί, Σπινέλι και πολλούς άλλους.

Τρία χρόνια μετά ο Οργουελ πέθανε. Τα στοιχεία από το μνημειώδες «1984» είναι εδώ εμφανή. Μαζί ο αντιολοκληρωτισμός και η απέχθεια του Οργουελ για τη διαστρέβλωση ως αντιστροφή της πραγματικότητας: «Ο πόλεμος είναι ειρήνη», «η ελευθερία είναι σκλαβιά», «η άγνοια είναι δύναμη». Σήμερα, «η λιτότητα είναι επεκτατική», «η ανεργία είναι ανάπτυξη», «Σύμφωνο Σταθερότητας». Οταν συμβαίνουν αυτά, θα πρέπει να ανησυχούμε…

Ενας σοσιαλιστής είναι σήμερα σαν τον γιατρό που θεραπεύει τα πάντα εκτός από τις περιπτώσεις απελπισίας. Ως γιατρός έχει καθήκον να κρατήσει ζωντανό τον ασθενή του και ως εκ τούτου να υποθέσει ότι ο ασθενής έχει τουλάχιστον μια πιθανότητα να αναρρώσει. Ως επιστήμονας έχει καθήκον να αντιμετωπίζει τα γεγονότα και επομένως να δεχτεί ότι υπάρχει έστω μία πιθανότητα να πεθάνει ο ασθενής.

Οι επιδιώξεις μας ως σοσιαλιστές θα έχουν νόημα μόνο αν υποθέσουμε ότι μπορεί να εδραιωθεί ο σοσιαλισμός και αν σταματήσουμε να εξετάζουμε τις πιθανότητες να εδραιωθεί, τότε έχω την εντύπωση πως θα πρέπει να αποδεχτούμε ότι οι πιθανότητες θα στραφούν εναντίον μας. Εάν έβαζα στοίχημα, υπολογίζοντας απλώς τις πιθανότητες και αφήνοντας έξω τις επιθυμίες μου, θα στοιχημάτιζα κατά της επιβίωσης του πολιτισμού στους αμέσως επόμενους αιώνες. Καθώς μπορώ να διακρίνω, ανοίγονται τρεις δυνατότητες μπροστά μας:

1. Οτι οι Αμερικανοί θα αποφασίσουν να χρησιμοποιήσουν την ατομική βόμβα, εφόσον την έχουν, και στο χρονικό διάστημα που οι Ρώσοι δεν την έχουν. Κάτι τέτοιο δεν θα έδινε καμία λύση.

Θα απομακρυνόταν ο ιδιαίτερος κίνδυνος που τώρα είναι η ΕΣΣΔ, αλλά θα οδηγούσε στην άνοδο νέων αυτοκρατοριών, νέων αντιπαραθέσεων, περισσότερων πολέμων, περισσότερων ατομικών βόμβων κ.λπ. Σε κάθε περίπτωση νομίζω ότι κάτι τέτοιο είναι η λιγότερο πιθανή έκβαση μεταξύ των τριών, επειδή ένας προληπτικός πόλεμος είναι ένα έγκλημα το οποίο δεν διαπράττεται εύκολα από μια χώρα που διατηρεί ίχνη δημοκρατίας.

2. Οτι ο σημερινός «ψυχρός πόλεμος» θα συνεχιστεί έως ότου τόσο η Σοβιετική Ενωση όσο και αρκετές άλλες χώρες να αποκτήσουν και αυτές την ατομική βόμβα. Στη συνέχεια θα υπάρχει μόνο μια μικρή χρονική ανάπαυλα πριν αρχίσει το σφύριγμα των βομβών!

Και θα πέφτουν οι ρουκέτες! Θα σκάνε οι βόμβες και θα σβήνουν τα βιομηχανικά κέντρα του κόσμου∙ πιθανόν να μην επισκευαστούν. Ακόμη και αν κάποιο κράτος ή ομάδα κρατών καταφέρει να αναδυθεί από έναν τέτοιο πόλεμο ως τεχνητός νικητής, πιθανότατα δεν θα μπορέσει να οικοδομήσει από την αρχή τον πολιτισμό της μηχανής.

Συνεπώς ο κόσμος θα κατοικείται για ακόμα μία φορά από μερικά εκατομμύρια ή μερικές εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους που θα ζουν από τη γεωργία επιβίωσης και ίσως, μετά από μερικές γενιές, δεν θα διατηρήσουν πια τον πολιτισμό του παρελθόντος παρά μόνο τη γνώση της τήξης των μετάλλων. Πιθανότατα αυτό να είναι ένα επιθυμητό αποτέλεσμα, αλλά προφανώς δεν έχει καμία σχέση με τον σοσιαλισμό.

3. Οτι ο φόβος που εμπνέει η ατομική βόμβα και άλλα όπλα που θα προκύψουν θα είναι τόσο μεγάλος που όλοι θα αποφύγουν να τα χρησιμοποιήσουν. Αυτή μου φαίνεται η χειρότερη πιθανότητα από όλες τις άλλες. Κάτι τέτοιο θα σήμαινε τον διαχωρισμό του κόσμου σε δύο ή τρία τεράστια υπερ-κράτη, που δεν θα μπορούσαν να κατακτηθούν, ούτε θα μπορούσαν να ανατραπούν από οποιαδήποτε εσωτερική εξέγερση.

Κατά πάσα πιθανότητα η δομή τους θα είναι ιεραρχική, με μια κάστα ημίθεων στην κορυφή της και απόλυτη δουλεία στο κατώτατο επίπεδο και η συντριβή της ελευθερίας θα ξεπεράσει οτιδήποτε έχει δει έως τώρα ο κόσμος. Στο εσωτερικό του κάθε κράτους θα διατηρείται η απαραίτητη ψυχολογική ατμόσφαιρα σε πλήρη απομόνωση από τον εξωτερικό κόσμο και με συνεχή ψευδο-πόλεμο εναντίον των αντίπαλων κρατών. Οι πολιτισμοί αυτού του τύπου μπορεί να παραμείνουν στατικοί για χιλιάδες χρόνια.

Οι περισσότεροι από τους κινδύνους που περιέγραψα υπήρχαν και ήταν προβλέψιμοι πολύ πριν από την εφεύρεση της ατομικής βόμβας. Ο μόνος τρόπος που μπορώ να φανταστώ για να τους αποφύγουμε είναι να παρουσιάσω κατά κάποιο τρόπο στη μεγάλη κλίμακα την εικόνα μιας κοινότητας στην οποία οι άνθρωποι θα είναι σχετικά ελεύθεροι και ευτυχισμένοι και όπου το κύριο κίνητρο για τη ζωή δεν θα είναι η επιδίωξη του χρήματος ή της δύναμης.

Πράγματι η Βρετανία μπορεί να απαλλαγεί από την Αμερική μόνο αν εγκαταλείψει την προσπάθεια να γίνει μια επιπλέον ευρωπαϊκή δύναμη

Με άλλα λόγια, ο δημοκρατικός σοσιαλισμός θα μπορούσε πιθανόν να υπάρξει και να λειτουργήσει σε μια μεγάλη περιοχή. Αλλά η μόνη περιοχή στην οποία θα μπορούσε ενδεχομένως να λειτουργήσει ο σοσιαλισμός ανά πάσα στιγμή στο άμεσο μέλλον είναι η Δυτική Ευρώπη. Εκτός από την Αυστραλία και τη Νέα Ζηλανδία, μπορούμε να πούμε ότι η παράδοση του δημοκρατικού σοσιαλισμού υπάρχει ‒ακόμη και εκεί που υπάρχει με κάποια αβεβαιότητα‒ στη Σκανδιναβία, τη Γερμανία, την Αυστρία, την Τσεχοσλοβακία, την Ελβετία, τις Κάτω Χώρες, τη Γαλλία, τη Βρετανία, την Ισπανία και την Ιταλία.

Μόνο στις χώρες αυτές υπάρχει ακόμα μεγάλος αριθμός ανθρώπων στους οποίους ασκεί κάποια γοητεία ως λέξη ο «σοσιαλισμός» και οι οποίοι τον έχουν συνδέσει με την ελευθερία, την ισότητα και τον διεθνισμό. Σε οποιαδήποτε άλλη περιοχή, είτε δεν έχει καν εδραιωθεί είτε σημαίνει κάτι άλλο. Στη Βόρεια Αμερική οι μάζες είναι ικανοποιημένες από τον καπιταλισμό και κανείς δεν μπορεί να πει ποια κατεύθυνση θα επιλέξουν όταν ο καπιταλισμός τους θα αρχίσει να καταρρέει. Στη Σοβιετική Ενωση έχει εδραιωθεί ένα είδος ολιγαρχικού κολεκτιβισμού ο οποίος θα μπορούσε να εξελιχθεί σε δημοκρατικό σοσιαλισμό μόνο ενάντια στη βούληση της κυβερνώσας μειοψηφίας. Στην Ασία μόλις και μετά βίας είναι γνωστή ακόμη και η λέξη «σοσιαλισμός».

Τα ασιατικά εθνικιστικά κινήματα είτε είναι φασιστικά ως προς τον χαρακτήρα τους, είτε κοιτάζουν προς τη Μόσχα, είτε καταφέρνουν να συνδυάσουν και τις δύο καταστάσεις: και προς το παρόν όλα τα κινήματα των έγχρωμων λαών είναι ποτισμένα με φυλετικό μυστικισμό. Στο μεγαλύτερο μέρος της Νότιας Αμερικής η κατάσταση είναι ουσιαστικά η ίδια και είναι παρόμοια στην Αφρική και τη Μέση Ανατολή. Ο σοσιαλισμός δεν υφίσταται σε καμία από αυτές τις περιοχές και προς το παρόν, ακόμα και ως ιδέα, μόνο στην Ευρώπη είναι κάπως πειστικός.

Φυσικά δύσκολα θα λέγαμε ότι μπορεί να εγκαθιδρυθεί σοσιαλισμός εάν δεν γίνει παγκόσμιος, αλλά η διαδικασία από κάπου θα πρέπει να ξεκινήσει και δεν μπορώ να φανταστώ ότι θα ξεκινούσε από κάπου αλλού, παρά μόνο μέσα από την ομοσπονδία των δυτικοευρωπαϊκών κρατών που θα έχουν μετασχηματιστεί σε σοσιαλιστικές δημοκρατίες χωρίς αποικιακές εξαρτήσεις. Κατά συνέπεια οι Σοσιαλιστικές Ηνωμένες Πολιτείες της Ευρώπης μου φαίνονται ως ο μοναδικός πολιτικός στόχος σήμερα. Μια τέτοια ομοσπονδία θα αγκάλιαζε περίπου 250 εκατομμύρια ανθρώπους, συμπεριλαμβανομένων ίσως και των μισών εξειδικευμένων βιομηχανικών εργατών του κόσμου.

Περιττό να λεχθεί ότι οι δυσκολίες που θα προκληθούν από την εμφάνιση του εγχειρήματος τέτοιου μεγέθους, θα είναι τεράστιες και τρομακτικές και θα αναφέρω κάποιες από αυτές παρακάτω. Αλλά δεν πρέπει να θεωρούμε ότι είναι αδύνατο από τη φύση του ή ότι χώρες τόσο διαφορετικές μεταξύ τους δεν θα μπορούσαν να ενωθούν με τη βούλησή τους. Σε σύγκριση με τη Σοβιετική Ενωση ή τη Βρετανική Αυτοκρατορία, μια δυτικοευρωπαϊκή ένωση καθεαυτή είναι η πιο πιθανή μορφή ολοκλήρωσης.

Οι Ρώσοι δεν μπορούν παρά να είναι εχθρικοί απέναντι σε οποιασδήποτε ιδέα Ευρωπαϊκής Ενωσης την οποία δεν θα μπορούν να ελέγχουν

Τώρα, όσον αφορά τις δυσκολίες. Η μεγαλύτερη όλων θα είναι η αδιαφορία και ο συντηρητισμός των ανθρώπων, η αδυναμία τους να αντιληφθούν τον κίνδυνο, η ανικανότητά τους να φανταστούν κάτι καινούργιο ‒περίπου όπως το έθεσε πρόσφατα ο Μπέρτραντ Ράσελ, η απροθυμία της ανθρώπινης φυλής να συναινέσει στην επιβίωσή της.

Υπάρχουν όμως και ενεργές καταστροφικές δυνάμεις που λειτουργούν ενάντια στην ευρωπαϊκή ενότητα και υπάρχουν οικονομικές αλληλοσυνδέσεις από τις οποίες οι ευρωπαϊκοί λαοί εξαρτούν το επίπεδο της ζωής τους και οι οποίες δεν είναι συμβατές με τον αληθινό σοσιαλισμό. Θα παραθέσω αυτά τα οποία φαίνονται να είναι τα τέσσερα βασικά εμπόδια, εξηγώντας όσο πιο σύντομα μπορώ το κάθε ένα από αυτά:

1. Η ρωσική εχθρότητα. Οι Ρώσοι δεν μπορούν παρά να είναι εχθρικοί απέναντι σε οποιασδήποτε ιδέα Ευρωπαϊκής Ενωσης την οποία δεν θα μπορούν να ελέγχουν. Οι λόγοι είναι προφανείς, τόσο οι υποτιθέμενοι όσο και οι πραγματικοί. Επομένως θα πρέπει να λάβουμε υπόψη τον κίνδυνο ενός προληπτικού πολέμου με τη συστηματική τρομοκρατία που θα ασκηθεί στις μικρότερες χώρες και μέσω του σαμποτάζ των απανταχού κομμουνιστικών κομμάτων.

Πάνω απ’ όλα υπάρχει ο κίνδυνος της πίστης που συνεχίζουν να δείχνουν στον ρωσικό μύθο οι ευρωπαϊκές μάζες. Οσο θα υπάρχει αυτή η πίστη, η ιδέα μιας σοσιαλιστικής Ευρώπης δεν θα είναι επαρκώς ελκυστική ώστε να προωθηθούν οι αναγκαίες προσπάθειες.

2. Η αμερικανική εχθρότητα. Εφόσον οι Ηνωμένες Πολιτείες παραμένουν καπιταλιστικές και ειδικότερα εφόσον χρειάζονται τις αγορές για τις εξαγωγές τους, δεν θα είναι δυνατόν να δουν ευνοϊκά μια Σοσιαλιστική Ευρώπη. Χωρίς αμφιβολία υπάρχουν μικρότερες πιθανότητες, σε σχέση με την ΕΣΣΔ, μιας παρέμβασης των ΗΠΑ με ωμή βία, αλλά η αμερικανική πίεση θα είναι ένας σημαντικός παράγοντας στον βαθμό που μπορεί να ασκηθεί ευκολότερα μέσω της Βρετανίας, της μόνης χώρας στην Ευρώπη που βρίσκεται έξω από τη ρωσική σφαίρα επιρροής. Από το 1940 η Βρετανία έχει αντιταχθεί στους Ευρωπαίους δικτάτορες, όμως με κόστος που σχεδόν έχει αυξήσει την εξάρτησή της από τις ΗΠΑ.

Πράγματι η Βρετανία μπορεί να απαλλαγεί από την Αμερική μόνο αν εγκαταλείψει την προσπάθεια να γίνει μια επιπλέον ευρωπαϊκή δύναμη. Οι αγγλόφωνες κυριαρχίες, οι αποικιακές εξαρτήσεις, εκτός ίσως από την Αφρική, ακόμη και οι προμήθειες πετρελαίου της Βρετανίας, όλα είναι ομήροι σε αμερικανικά χέρια. Επομένως υπάρχει πάντοτε ο κίνδυνος οι Ηνωμένες Πολιτείες να διαλύσουν οποιονδήποτε ευρωπαϊκό συνασπισμό, κρατώντας τη Βρετανία έξω απ’ αυτόν.

3. Ο ιμπεριαλισμός. Οι ευρωπαϊκοί λαοί, και κυρίως οι Βρετανοί, εδώ και πολλά χρόνια οφείλουν το υψηλό βιοτικό επίπεδό τους στην άμεση ή έμμεση εκμετάλλευση των έγχρωμων λαών. Αυτή η σχέση δεν έχει ξεκαθαριστεί από την επίσημη σοσιαλιστική προπαγάνδα με αποτέλεσμα ο Βρετανός εργαζόμενος, αντί να μαθαίνει ότι -σύμφωνα με τα παγκόσμια πρότυπα- ζει πάνω από το εισόδημά του, έχει μάθει να αντιλαμβάνεται τον εαυτό του ως έναν καταπιεσμένο σκλάβο, εξαντλημένο από την υπερεργασία. Παντού για τις μάζες ο «σοσιαλισμός» σημαίνει ή τουλάχιστον συνδέεται με υψηλότερους μισθούς, λιγότερες ώρες εργασίας, καλύτερες κατοικίες, ευρύ φάσμα κοινωνικής ασφάλισης κ.λπ., κ.λπ.

Αλλά δεν είναι βέβαιο ότι μπορούμε να τα έχουμε αυτά τα πράγματα εάν παραιτηθούμε από τα πλεονεκτήματα που αποκομίζουμε χάρη στην αποικιακή εκμετάλλευση. Γιατί, κατά τον τρόπο που κατανέμεται ομοιόμορφα το εθνικό εισόδημα, εάν μειωθεί το σύνολο του εισοδήματος, το βιοτικό επίπεδο της εργατικής τάξης θα πρέπει να μειωθεί, όπως και το εισόδημα.

Στην καλύτερη περίπτωση υπάρχει πιθανότητα να δημιουργηθεί μια μακρά και άβολη περίοδος ανασυγκρότησης, για την οποία η κοινή γνώμη είναι απροετοίμαστη. Ταυτόχρονα όμως τα ευρωπαϊκά κράτη θα πρέπει να σταματήσουν να εκμεταλλεύονται τις ξένες χώρες, εάν θέλουν να οικοδομήσουν στο εσωτερικό τους τον πραγματικό σοσιαλισμό. Το πρώτο βήμα προς μια ευρωπαϊκή σοσιαλιστική ομοσπονδία θα είναι να φύγουν οι Βρετανοί από την Ινδία. Αλλά αυτό συνεπάγεται και κάτι άλλο.

Εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες της Ευρώπης θέλουν να είναι αυτάρκεις και ικανές να διατηρήσουν τα πλεονεκτήματά τους έναντι της Ρωσίας και της Αμερικής, θα πρέπει να συμπεριλάβουν στους κόλπους τους την Αφρική και τη Μέση Ανατολή. Αλλά αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει να αλλάξει το καθεστώς αναγνώρισης των αυτόχθονων λαών σε αυτές τις χώρες –ότι, δηλαδή, το Μαρόκο ή η Νιγηρία ή η Αβησσυνία¹ θα πρέπει να πάψουν να είναι αποικίες ή ημι-αποικίες και να γίνουν αυτόνομες δημοκρατίες και οι λαοί τους να έχουν πλήρη ισότητα με τους λαούς της Ευρώπης. Αυτό συνεπάγεται μια τεράστια αλλαγή των προοπτικών και μια πικρή, πολύπλοκη σύγκρουση που δεν είναι πιθανό να ολοκληρωθεί δίχως αιματοχυσία.

Οταν θα φτάσει η κρίσιμη στιγμή της πίεσης, οι δυνάμεις του ιμπεριαλισμού θα αποδειχτούν εξαιρετικά ισχυρές και ο Βρετανός εργαζόμενος, εφόσον έχει μάθει να σκέφτεται τον σοσιαλισμό με υλιστικούς όρους, ενδέχεται τελικά να αποφασίσει πως είναι καλύτερο να λειτουργεί ως μια αυτοκρατορική δύναμη εις βάρος των λαών αυτών και να είναι κομπάρσος της Αμερικής. Με ποικίλες διαφοροποιήσεις όλοι οι ευρωπαϊκοί λαοί, εν πάση περιπτώσει εκείνοι που πρόκειται να αποτελέσουν μέρος της προτεινόμενης ένωσης, θα αντιμετωπίσουν την ίδια επιλογή.

4. Η Καθολική Εκκλησία. Καθώς ο αγώνας (η θρησκευτική διαμάχη) μεταξύ Ανατολής και Δύσης γίνεται πιο απροκάλυπτος, υπάρχει ο κίνδυνος να συνδυαστούν μεταξύ τους σ’ ένα είδος είδος Λαϊκού Μετώπου οι δημοκρατικοί σοσιαλιστές με τους συνήθεις αντιδραστικούς. Η πιο πιθανή γέφυρα ανάμεσά τους είναι η Εκκλησία. Σε κάθε περίπτωση η Εκκλησία θα καταβάλει κάθε δυνατή προσπάθεια να αιχμαλωτίσει και να αποστειρώσει κάθε κίνηση που θα έχει στόχο της την ευρωπαϊκή ενότητα. Το ανησυχητικό σε σχέση με την Εκκλησία είναι ότι δεν εκφράζει την αντίδραση με τη συνηθισμένη έννοια. Δεν συνδέεται με τον καπιταλισμό τού laissez-faire ή με το ισχύον ταξικό σύστημα και δεν θα εξαφανιστεί οπωσδήποτε μαζί τους.

Εχει την απόλυτη ικανότητα να συμβιβαστεί με τον σοσιαλισμό ή να δείχνει ότι το κάνει, με την προϋπόθεση ότι θα προστατευτεί η δική της θέση. Αλλά αν της επιτραπεί να επιβιώσει ως ισχυρός οργανισμός, θα καταστήσει αδύνατη την εγκαθίδρυση του πραγματικού σοσιαλισμού, γιατί η επιρροή της είναι και πρέπει πάντα να είναι ενάντια στην ελευθερία της σκέψης και του λόγου, κατά της ισότητας των ανθρώπων και αντίθετη σε οποιασδήποτε μορφή κοινωνίας που θα τείνει να θεμελιώσει τον επί Γης παράδεισο.

Οσο αναλογίζομαι τις παραπάνω αλλά και λοιπές δυσκολίες, καθώς σκέφτομαι τις τεράστιες διανοητικές αναπροσαρμογές που θα πρέπει να πραγματοποιηθούν, βλέπω να είναι αρκετά αμφίβολο ενδεχόμενο η εμφάνιση των Σοσιαλιστικών Ηνωμένων Πολιτειών της Ευρώπης. Δεν εννοώ ότι το μεγαλύτερο μέρος του λαού δεν είναι προετοιμασμένο για κάτι τέτοιο, έστω και με παθητικό τρόπο. Εννοώ ότι δεν βλέπω την παραμικρή πιθανότητα να αναλάβει κάποιος την εξουσία ή έστω κάποια ομάδα ατόμων, που ταυτόχρονα να έχουν τη δημιουργική αντίληψη να ξέρουν τι ακριβώς πρέπει να κάνουν και να ζητήσουν από τους υποστηρικτές τους τις απαραίτητες θυσίες.

Αλλά προς το παρόν δεν μπορώ να δω και κάποιον άλλο ελπιδοφόρο στόχο. Κάποια στιγμή πίστευα ότι θα μπορούσε να είναι δυνατή η ενσωμάτωση της Βρετανικής Αυτοκρατορίας σε μια ομοσπονδία σοσιαλιστικών δημοκρατιών, αλλά κι αν υπήρξε ποτέ μια τέτοια δυνατότητα, την έχουμε χάσει με την αποτυχία μας να απελευθερώσουμε την Ινδία και με τη στάση μας απέναντι στους έγχρωμους λαούς γενικότερα.

Ισως και να χαθεί η υπόθεση της Ευρώπης και μακροπρόθεσμα να υπάρξει κάποια καλύτερη κοινωνία στην Ινδία ή την Κίνα. Ομως, σε σχέση με οποιαδήποτε άλλη περιοχή, πιστεύω ότι μόνο στην Ευρώπη θα μπορούσε να γίνει πραγματικότητα ο δημοκρατικός σοσιαλισμός και σε σύντομο χρονικό διάστημα, ώστε να αποφευχθεί η χρήση της ατομικής βόμβας.

Φυσικά υπάρχουν λόγοι, αν όχι για αισιοδοξία, τουλάχιστον για την αναχαίτιση της κρίσης σε ορισμένα σημεία. Ενα πράγμα υπέρ των απόψεών μας έχει να κάνει με τη μικρή πιθανότητα να εκδηλωθεί άμεσα ένας μεγάλος πόλεμος. Θα μπορούσαμε, υποθέτουμε, να έχουμε το είδος του πολέμου που συνίσταται στην ανταλλαγή εκτόξευσης πυραύλων, αλλά όχι τον πόλεμο που περιλαμβάνει την κινητοποίηση δεκάδων εκατομμυρίων αντρών.

Προς το παρόν απλώς θα υποχωρήσει η προοπτική οποιουδήποτε μεγάλου στρατού και η κατάσταση αυτή μπορεί να διατηρηθεί για δέκα ή ακόμα και είκοσι χρόνια. Μέσα σε αυτό το διάστημα μπορεί να συμβούν κάποια απροσδόκητα πράγματα. Παραδείγματος χάριν, για πρώτη φορά μπορεί να εμφανιστεί στις Ηνωμένες Πολιτείες ένα ισχυρό σοσιαλιστικό κίνημα ως «καπιταλιστικό», με την έννοια ότι μιλάμε για κάτι αμετάβλητο, για ένα είδος φυλετικού χαρακτηριστικού όπως το χρώμα των ματιών ή των μαλλιών.

Αλλά στην ουσία του δεν θα μπορεί να είναι αμετάβλητο, αφού ο ίδιος ο καπιταλισμός δεν έχει προφανώς κανένα μέλλον και δεν μπορούμε να είμαστε σίγουροι εκ των προτέρων ότι η επόμενη μεταβολή στις Ηνωμένες Πολιτείες δεν θα είναι μια μεταβολή προς το καλύτερο.

Αλλά και πάλι δεν ξέρουμε ποιες μεταβολές θα γίνουν στην ΕΣΣΔ, αν η επόμενη γενιά απορρίψει τον πόλεμο ή κάτι παρόμοιο. Σε μια κοινωνία αυτού του τύπου μια ριζική μεταβολή προοπτικών φαντάζει πάντα απίθανη, όχι μόνο επειδή δεν υπάρχει ανοιχτή αντιπολίτευση, αλλά επειδή το καθεστώς, ασκώντας απόλυτο έλεγχο στην εκπαίδευση, τις ειδήσεις κ.λπ., θα επιδιώξει σκοπίμως να αποτρέψει τη μετακίνηση του εκκρεμούς μεταξύ των γενεών που θα δείχνει ότι γέρνει φυσικά προς τις φιλελεύθερες κοινωνίες.

Αλλά με βάση όλα όσα γνωρίζουμε, η τάση της νεότερης γενιάς να απορρίπτει τις ιδέες της προηγούμενης είναι ένα ανθρώπινο χαρακτηριστικό που διατηρείται ακόμα και το οποίο θα είναι δύσκολο να εξαλείψει ακόμα και το Λαϊκό Κομισαριάτο Εσωτερικών Υποθέσεων. Στην περίπτωση αυτή έως το 1960 μπορεί να είναι εκατομμύρια οι νεαροί Ρώσοι που, αφού θα έχουν βαρεθεί τις δικτατορίες και τις παρελάσεις αφοσίωσης, θα είναι πρόθυμοι για περισσότερες ελευθερίες και για εκδηλώσεις φιλικής στάσης απέναντι στη Δύση.

Ή και πάλι υπάρχει πιθανότητα, εάν ο κόσμος χωριστεί σε τρία ακατανίκητα υπερ-κράτη, να είναι αρκετά ισχυρή η φιλελεύθερη παράδοση στο αγγλοαμερικανικό τμήμα αυτού του κόσμου ώστε να κάνει τη ζωή ανεκτή, ακόμα και για να προσφέρει κάποια ελπίδα προόδου. Αλλά όλα αυτά είναι εικασίες. Η πραγματική προοπτική, στον βαθμό που μπορώ να να εκτιμήσω τις πιθανότητες, είναι πολύ σκοτεινή και κάθε σοβαρή σκέψη θα πρέπει να ξεκινήσει πρώτα από αυτό το γεγονός.

1. Η Αιθιοπία στο παρελθόν ονομαζόταν Αβησσυνία, ενώ η τωρινή ονομασία της ίσως προέρχεται από τις ρίζες (αιθ) και (ὄψ) («καμένη όψη»).

* Στο George Orwell: «Toward European Unity», Partisan Review – GB, London, July-August 1947. Ανατύπωση στο: The Collected Essays, Journalism and Letters of George Orwell, 1968