Στο ΣτΕ η τύχη του Μεγάλου Ρέματος Ραφήνας

Στην τριμελή Επιτροπή Αναστολών του Συμβουλίου της Επικρατείας συζητήθηκε η αίτηση κατοίκων και φορέων της Ραφήνας για την αναστολή του προεδρικού διατάγματος για την οριοθέτηση του Μεγάλου Ρέματος Ραφήνας. Εκτός από τους αιτούντες, στην ακρόαση παρέστησαν διά των πληρεξουσίων τους τα υπουργεία Υποδομών και Μεταφορών, Πολιτισμού και Αθλητισμού, Περιβάλλοντος και Ενέργειας καθώς και ο Δήμος Ραφήνας-Πικερμίου, που άσκησε πρόσθετη παρέμβαση υπέρ των υπουργείων. Η Επιτροπή Αναστολών δεν έκανε δεκτό το αίτημα των τελευταίων για την ανάκληση της προσωρινής διαταγής, που είχε διαταχθεί με την από 10/5/2023 πράξη της Προέδρου του Ε’ Τμήματος, Μαργαρίτας Γκορτζολίδου. («Το ΣτΕ “πάγωσε” την τσιμεντοποίηση στο ρέμα της Ραφήνας», «Εφ.Συν», 11/5/2023). Σε όλους δόθηκε προθεσμία για κατάθεση υπομνήματος μέχρι τις 29/5/2023.

Υπενθυμίζεται ότι το έργο ξεκίνησε στις 24/4/2023, όταν ερπυστριοφόρες μπουλντόζες και εκσκαφείς της αναδόχου εταιρείας ΙΝΤΡΑΚΑΤ εισέβαλαν στην κοίτη του ρέματος και ισοπέδωσαν 300 μέτρα του μερικώς οριοθετημένου υγροτόπου της εκβολής. Εκτοτε και μέχρι την έκδοση της προσωρινής διαταγής στις 10/5/2023, οι εργασίες σταμάτησαν χάρη στις κινητοποιήσεις των κατοίκων.

Κατά τη συζήτηση της αναστολής οι αιτούντες υπέβαλαν στην Επιτροπή Αναστολών τρεις εκθέσεις έγκριτων περιβαλλοντικών οργανισμών και ΜΚΟ με τις οποίες αποδεικνύεται η μη αναστρέψιμη βλάβη του υγροτόπου και εν γένει του ποτάμιου οικοσυστήματος σε περίπτωση συνέχισης του έργου. Οι εκθέσεις επισήμαναν ότι η περιοχή στην οποία έγινε η επέμβαση της ΙΝΤΡΑΚΑΤ βρίσκεται μέσα στα όρια του μερικώς οριοθετημένου με το άρθρο 54 του νόμου 4559/2018 «υγροτόπου της εκβολής του ρέματος Ραφήνας», υγροτόπου Α’ προτεραιότητας του νέου Ρυθμιστικού Σχεδίου Αθήνας και ενταγμένου στο Μητρώο Προστατευόμενων Περιοχών των Σχεδίων Διαχείρισης Λεκανών Απορροής Ποταμών.

Στην έκθεση του Ελληνικού Κέντρου Θαλασσίων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ) αναφέρεται ότι «Η χρήση βαρέων οχημάτων (εκσκαφείς και ερπυστριοφόρα μηχανήματα) κατά την επιχείρηση, καθώς και ο σχεδιασμός ολικής εκχέρσωσης, αποψίλωσης και εκσκαφής του πυθμένα και των όχθεων προκαλεί σοβαρή ζημιά στο οικοσύστημα του ρέματος καθώς και σε σπάνια ενδιαιτήματα σημαντικά για την πανίδα και χλωρίδα». Παράλληλα, κάνει συγκεκριμένη αναφορά σε προστατευόμενα είδη που έχουν καταγραφεί στην περιοχή επέμβασης, όπως το ευρωπαϊκό χέλι (κρισίμως κινδυνεύoν είδος στον κόκκινο κατάλογο της Διεθνούς Ενωσης για τη Διατήρηση της Φύσης και των Φυσικών Πόρων – IUCN) που έχει καταγραφεί σε τακτικούς και μεγάλους πληθυσμούς στο Μεγάλο Ρέμα, ενώ η γεωγραφική κατανομή του έχει μειωθεί δραματικά και περιορίζεται σε ελάχιστα ρέματα και παράκτιους υγρότοπους. Ανάμεσα στα είδη που θα πληγούν, επισημαίνονται και δύο είδη με πληθυσμούς ευάλωτους σε τοπική εξαφάνιση: το ψάρι ποταμοσαλιάρα, με τον τελευταίο πληθυσμό του στην Αττική να βρίσκεται στο Μεγάλο Ρέμα, και το νερόφιδο.

Στην έκθεση της Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρείας αναφέρεται ότι «Τα έργα που άρχισαν να υλοποιούνται στο ρέμα αυτό κατατείνουν εν τοις πράγμασι στη διευθέτηση του ρέματος και θα αλλάξουν οριστικά και αμετάκλητα τη φυσική μορφή του, μετατρέποντάς το ουσιαστικά σε αγωγό υποδοχής ομβρίων υδάτων. Τα έργα αυτά αγνοούν πλήρως τον υγροτοπικό χαρακτήρα του ρέματος, ενώ θεωρούνται πλέον ξεπερασμένα και οπισθοδρομικά, τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε διεθνές επίπεδο». Εξάλλου, γίνεται αναφορά σε 23 είδη πουλιών του «Παραρτήματος Ι» της Οδηγίας για τα πουλιά (2009/147/ΕΚ) που έχουν επίσημα καταγραφεί στην εκβολή του ρέματος Ραφήνας, δύο εκ των οποίων σχεδόν απειλούμενα και τρία κινδυνεύοντα ή κρισίμως κινδυνεύοντα. Επιπλέον, αναφέρονται πέντε είδη πτηνών που φωλιάζουν στην περιοχή όπου ξεκίνησε το έργο το οποίο ισοπέδωσε όλη τη βλάστηση μαζί με τις φωλιές των πουλιών μέσα στην αναπαραγωγική περίοδο.

Υγρότοποι

Τέλος, το Ελληνικό Κέντρο Βιοτόπων-Υγροτόπων (ΕΚΒΥ), οργανισμός που μαζί με το υπουργείο Περιβάλλοντος και την Περιφέρεια Αττικής έχουν αναλάβει την καταγραφή και οριοθέτηση των υγροτόπων της Αττικής με Προεδρικό Διάταγμα (που αποτελεί δέσμευση της Ελλάδας απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ενωση, βάσει του νόμου 3937/2011 για την προστασία της βιοποικιλότητας), αναφέρει στην έκθεσή του την εθνική και ευρωπαϊκή νομοθεσία που διέπει υγροτόπους και υδατορέματα, επισημαίνοντας ότι «οι ανωτέρω διατάξεις λαμβάνουν πρόνοια για την απαγόρευση επεμβάσεων εντός των ορίων της Εκβολής Ρέματος Ραφήνας, ώστε ο σχεδιασμός και υλοποίηση έργων να μην επιφέρουν υποβάθμιση και μη αναστρέψιμες επιπτώσεις στο υγροτοπικό οικοσύστημα. Η εφαρμογή των διατάξεων αποτελεί αυτονόητη νομική και ηθική αρχή που διέπει το σύγχρονο ευρωπαϊκό και εθνικό πλαίσιο».

«Το έργο διευθέτησης του Μεγάλου Ρέματος, που προβλέπει αντικατάσταση της φυσικής κοίτης μήκους 17 χιλιόμετρα καθ’ όλο της το μήκος, κατά ένα τμήμα με τσιμέντο και κατ’ άλλο τμήμα με λιθοπλήρωτα συρματοκιβώτια (σαρζανέτια), πέραν του ότι παραβιάζει ενωσιακές οδηγίες για το περιβάλλον, αντιβαίνει στη στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ενωσης για τη βιοποικιλότητα με ορίζοντα το 2030. Η στρατηγική αυτή επιτάσσει τουλάχιστον 25.000 χλμ. ποταμών να αποκατασταθούν σε ποταμούς ελεύθερης ροής έως το 2030 μέσω της αποκατάστασης πλημμυροπεδιάδων και υγροτόπων, με παροχή ενωσιακής τεχνικής καθοδήγησης και χρηματοδότησης.

Στο πλαίσιο της ίδιας στρατηγικής, προβλέπεται η φύτευση τουλάχιστον 3 δισεκατομμυρίων επιπλέον δέντρων στην Ευρωπαϊκή Ενωση έως το 2030 για τη στήριξη της αποκατάστασης της βιοποικιλότητας και των οικοσυστημάτων. Και την ίδια στιγμή που στο Εθνικό Σχέδιο Αναδασώσεων που παρουσιάστηκε στις 27/4/2023, η Ελλάδα προβλέπει φύτευση 20 εκατομμυρίων δέντρων σε 200 περιοχές, με χρηματοδότηση 194 εκατ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης, στο Μεγάλο Ρέμα θα κοπούν τουλάχιστον 2.500 μεγάλα δέντρα, τα περισσότερα από τα οποία είναι υδρόφιλα (πλατάνια, λεύκες κ.λπ.)», αναφέρει η Κίνηση για την Προστασία και την Ανάδειξη του Μεγάλου Ρέματος.

«Η καταστροφή του Μεγάλου Ρέματος Ραφήνας, του δεύτερου μεγαλύτερου ποταμού της Αττικής, έχει και διαστάσεις παραβίασης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, αφού το δικαίωμα του πολίτη να ζει σε ένα ισορροπημένο και υγιές περιβάλλον είναι ένα θεσμικά κατοχυρωμένο δικαίωμα του ανθρώπου», αναφέρει σε ανακοίνωσή της η Ελληνική Ενωση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου.