Ο ταλαντούχος κ. Παπαθανάσης

Για την απόπειρα του αναπληρωτή υπουργού Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και αρμόδιου για τα συγχρηματοδοτούμενα έργα (ΕΣΠΑ και ΤΑΑ) Νίκου Παπαθανάση να οικοδομήσει έναν υπερσυγκεντρωτικό μηχανισμό με νομοθετικές ρυθμίσεις που συγκεντρώνουν στο πρόσωπό του το δικαίωμα υπογραφής για τα πάντα αλλά και την αρμοδιότητα πρόσκλησης σε σύγκληση Επιτροπών Παρακολούθησης και προεδρίας στις διαδικασίες αυτών των επιτροπών έχουμε ξαναγράψει. Εχουμε επίσης αναδείξει το τεράστιο πρόβλημα καθυστερήσεων στην υλοποίηση των προγραμμάτων που δημιουργείται ως συνέπεια αυτού του υπερσυγκεντρωτισμού.¹

Ομως ο υπερσυγκεντρωτισμός αυτός δημιουργεί πλέον ακόμη ένα πρόβλημα πέραν των καθυστερήσεων στην υλοποίηση των προγραμμάτων, ένα πρόβλημα που υπό προϋποθέσεις μπορεί να αποδειχθεί ακόμη πιο σημαντικό. Συγκεκριμένα, υπό την πίεση των υπερ-καθηκόντων του συγκεντρωτισμού που ο ίδιος δημιούργησε, έχει αρχίσει να εκχωρεί παράτυπα τις υποχρεώσεις που ο νόμος τού έχει αποδώσει σε τρίτους «αντ’ αυτού», προφανώς ανθρώπους της απόλυτης προσωπικής του εμπιστοσύνης, αναρμόδιους όμως κατά τον νόμο, με κίνδυνο να προσβληθούν ως παράτυπες και άκυρες διαδικασίες και αποφάσεις υλοποίησης προγραμμάτων και να δημιουργηθούν και χρηματοδοτικά-δημοσιονομικά προβλήματα…

Μονοπρόσωπη διοίκηση…

Οπως είναι γνωστό, η Επιτροπή Παρακολούθησης είναι το ανώτατο όργανο παρακολούθησης και υλοποίησης κάθε προγράμματος του ΕΣΠΑ σύμφωνα με τα άρθρα 38-40 του Κανονισμού 1060/2021.

Στο άρθρο 29 παρ. 5 του ν. 4914/2022 «Επιτροπές Παρακολούθησης Προγραμμάτων 2021-2027», όπως ισχύει, αναφέρεται ότι «πρόεδρος της Επιτροπής Παρακολούθησης είναι το αρμόδιο όργανο στο οποίο υπάγεται η Διαχειριστική Αρχή του Προγράμματος».

Στη συνέχεια, στο άρθρο 34 του ίδιου νόμου «Κατανομή αρμοδιοτήτων σε επίπεδο διοίκησης», αναφέρεται στην παρ. 1 εδ. iii) ότι «στις αρμοδιότητες του οργάνου που υπάγεται η Διαχειριστική Αρχή ανήκουν η έγκριση της εξειδίκευσης του προγράμματος και του προγραμματισμού των προσκλήσεων για την υποβολή προτάσεων χρηματοδότησης, καθώς και η έκδοση των προσκλήσεων» και στο εδάφιο iv) «η έκδοση των αποφάσεων ένταξης των πράξεων, των αποφάσεων ανάκλησης ένταξης, των αποφάσεων ολοκλήρωσης και των αποφάσεων απόρριψης προτάσεων για το Πρόγραμμα, σε συνέχεια προηγούμενης εισήγησης του προϊσταμένου της Ειδικής Υπηρεσίας».

Επίσης, στο άρθρο 35 «Εξειδίκευση Προγράμματος» στην παρ. 5 αναφέρεται ότι «η Διαχειριστική Αρχή του Προγράμματος εισηγείται στο αρμόδιο όργανο που την εποπτεύει την έγκριση της εξειδίκευσης του Προγράμματος και του προγραμματισμού των προσκλήσεων, πριν από τη δημοσίευσή του κατά την παρ. 4, και μέχρι τα όρια που καθορίζονται στην παρ. 9 του άρθρου 36».

Με βάση τον ν. 5140, άρθρο 63, ΦΕΚ 154, τ.Α, 30/09/2024, όλες οι παραπάνω αρμοδιότητες έχουν περιέλθει στον αναπληρωτή υπουργό Οικονομικών Νίκο Παπαθανάση, ο οποίος έτσι έχει αναγορευτεί στο αρμόδιο όργανο όπου υπάγονται οι Διαχειριστικές Αρχές.

…και παράτυπες αποφάσεις

Ομως στις Επιτροπές Παρακολούθησης των Τομεακών Προγραμμάτων του ΕΣΠΑ αρμοδιότητας του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, που διεξήχθησαν πρόσφατα, τις προσκλήσεις προς τα μέλη των επιτροπών υπογράφει ο γεν. γραμματέας Διαχείρισης κ. Σιαδήμας, ως πρόεδρος της Επιτροπής Παρακολούθησης. Είναι ξεκάθαρο λοιπόν, βάσει όσων έχουν θεσπιστεί και αναδεικνύουν τον Νίκο Παπαθανάση σε «μονοκράτορα» του ΕΣΠΑ, ότι οι προσκλήσεις έγιναν από αναρμόδιο όργανο.

Επομένως, ανακύπτουν κρίσιμα ερωτήματα:

● Είναι νόμιμη η σύγκληση των επιτροπών; Βάσει όσων παραθέσαμε προηγουμένως, αναμφίβολα όχι.

● Είναι νόμιμη η σύγκληση και λειτουργία των επιτροπών όταν προεδρεύονται από αναρμόδιο όργανο; Η απάντηση είναι η ίδια με προηγουμένως.

● Τα συμπεράσματα και οι αποφάσεις των επιτροπών που ελήφθησαν και είναι υποχρεωτικό να εφαρμοστούν κατά την υλοποίηση των προγραμμάτων είναι νόμιμα, όταν οι επιτροπές έχουν συγκληθεί παράτυπα και αποφάσισαν υπό την προεδρία αναρμόδιου οργάνου;

● Είναι ενδεχόμενο από αυτή την παρατυπία και την επικρεμάμενη ακυρότητα των διαδικασιών να προκύψει και δημοσιονομικό πρόβλημα (πρόβλημα χρηματοδότησης) για τα υλοποιούμενα προγράμματα;

● Είναι ενημερωμένη για το ζήτημα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και ποια είναι η άποψή της;

Στην ουσία όλα τα ερωτήματα συνοψίζονται σε δύο:

Πρώτο: Είναι νόμιμο ο Νίκος Παπαθανάσης πρώτα να συγκεντρώνει με νομοθετικές ρυθμίσεις όλες τις υπογραφές για το ΕΣΠΑ στο πρόσωπό του και ύστερα να εκχωρεί αυτό το δικαίωμα, παράτυπα και με προσωπική επιλογή, σε «αντ’ αυτού»;

Δεύτερο: Είναι ή όχι πολιτικά ανεύθυνο να διακινδυνεύει με αυτόν τον τρόπο την κήρυξη διαδικασιών και αποφάσεων σε παράτυπες, με όλα τα συνεπαγόμενα προβλήματα;

Είναι φανερό ότι η «μονοκρατορία» αποδεικνύεται μη λειτουργική. Η αυτονόητη βασική συνέπεια είναι οι μεγάλες καθυστερήσεις στην υλοποίηση των προγραμμάτων. Προφανώς, ο Νίκος Παπαθανάσης κατανόησε στην πράξη ότι δεν προλαβαίνει να ασκήσει όλες τις εξουσίες που συγκέντρωσε στο πρόσωπό του. Ομως δεν είναι καθόλου σοφό να προσπαθεί να διορθώσει αυτό το λάθος με ένα δεύτερο, το οποίο μπορεί να έχει συνέπειες ακόμη μεγαλύτερες απ’ ό,τι το πρώτο.

Η αυτοκριτική δεν είναι ντροπή, και ο δρόμος για την επιστροφή στο προηγούμενο, σίγουρα πιο λειτουργικό, καθεστώς είναι ανοιχτός…

Σημείωση:

1. «Ο υπερσυγκεντρωτισμός, απάντηση στην κατάρρευση της απορροφητικότητας;», «Εφ.Συν.» 17.9.2025 και «“Δικτάτωρ” του ΕΣΠΑ ο Νίκος Παπαθανάσης», «Εφ.Συν.» 25.9.2025.