Προς 4ετείς συμβάσεις για τις άγονες γραμμές

Οι άγονες ακτοπλοϊκές γραμμές, οι κρατικές επιδοτήσεις που λαμβάνουν οι ναυτιλιακές εταιρείες, προκειμένου να εκτελούν δρομολόγια σε αυτές, και οι Συμβάσεις Δημόσιας Υπηρεσίας έρχονται και πάλι στην επικαιρότητα, με αφορμή την προκήρυξη, ύστερα από πολύ καιρό και όχι για πρώτη φορά, όπως λανθασμένα γράφεται και λέγεται, τετραετών Συμβάσεων Δημόσιας Υπηρεσίας (Public Service Obligations). Μέχρι τώρα οι εταιρείες που προσέρχονταν στον διαγωνισμό αναλάμβαναν την άγονη ακτοπλοϊκή επιδοτούμενη γραμμή για έναν χρόνο· τώρα θα την αναλαμβάνουν για τέσσερα χρόνια. Ο διαγωνισμός που αναμένεται να προκηρυχθεί το επόμενο χρονικό διάστημα θα αφορά τη χρονική περίοδο από 1-11-2025 μέχρι και 31-10-2029 και θα είναι ύψους 168 εκατ. ευρώ ετησίως.

Ας δούμε όμως όταν λέμε «άγονη γραμμή» τι ακριβώς εννοούμε. Με τον όρο αυτόν χαρακτηρίζεται η δρομολογιακή εκείνη γραμμή πλοίου που δεν παρουσιάζει εμπορική ή επιβατική κίνηση, με αποτέλεσμα να μη συγκεντρώνει και επιχειρηματικό ενδιαφέρον. Επειδή οι γραμμές αυτές είναι απαραίτητες για τη συγκοινωνιακή εξυπηρέτηση των νησιών, το κράτος επιδοτεί τη λειτουργία τους μέσω διαγωνισμών. Στη συνέχεια υπογράφονται συμβάσεις μεταξύ του Δημοσίου και των πλοιοκτητών που μειοδότησαν, καθορίζοντας τους όρους της λειτουργίας.

Αξίζει να σημειωθεί ότι κάθε χρόνο, ειδικά τον χειμώνα, παρουσιάζονται σοβαρά προβλήματα με την εξυπηρέτηση των συγκεκριμένων γραμμών, με αποτέλεσμα νησιά να παραμένουν αποκλεισμένα ακτοπλοϊκά και το υπουργείο Ναυτιλίας να προσπαθεί απεγνωσμένα να βρει λύσεις, χωρίς επιτυχία πολλές φορές. Φέτος από νωρίς ο υπουργός Ναυτιλίας Βασίλης Κικίλιας είχε προαναγγείλει ότι θα προχωρήσουν σε τετραετείς Συμβάσεις Δημόσιας Υπηρεσίας, με το επιχείρημα ότι αυτές θα είναι κίνητρο για τους ακτοπλόους να εκσυγχρονίσουν τον στόλο τους. Να υπενθυμίσουμε όμως ότι αυτό το εγχείρημα έχει δοκιμαστεί και στο παρελθόν, χωρίς επιτυχία. Το 2006, πάλι επί κυβέρνησης Ν.Δ. με κυβερνητική τροπολογία, επιτρεπόταν η σύναψη 12ετών συμβάσεων με τις ακτοπλοϊκές εταιρείες, με ακριβώς το ίδιο επιχείρημα ότι οι πολυετείς συμβάσεις θα αποτελέσουν κίνητρο για την ανανέωση του ακτοπλοϊκού στόλου. Το εγχείρημα όμως απέτυχε παταγωδώς, καθώς οι λίγες εταιρείες που συνήψαν πολυετείς συμβάσεις, δεν έφεραν ούτε ένα καινούργιο πλοίο, και στη συνέχεια οι περισσότερες προχώρησαν σε πρόωρη λύση της σύμβασης.

Αυτή τη φορά, η πολιτική ηγεσία του υπουργείου, προχωρά σε αυτή τη διαδικασία, προσβλέποντας σε μείωση του γραφειοκρατικού κόστους, καθώς άλλο είναι για τον έναν χρόνο και άλλο για τα τέσσερα, και σε μια σταθερότητα για τους κατοίκους των νησιών αλλά και τους επαγγελματίες, που θα γνωρίζουν τα δρομολόγια για τέσσερα χρόνια, οπότε θα έχουν τη δυνατότητα καλύτερου προγραμματισμού. Η σταθερή δρομολόγηση, εάν αυτή επιτευχθεί, έχει ιδιαίτερη σημασία και για τις τουριστικές δραστηριότητες των νησιών. Ηδη το Συμβούλιο Ακτοπλοϊκών Συγκοινωνιών (ΣΑΣ) γνωμοδότησε θετικά γι’ αυτή την πρωτοβουλία, η οποία υπεγράφη και από τον αρμόδιο υπουργό. Παράλληλα, αναμένεται η έγκριση της χρηματοδότησης από το συναρμόδιο υπουργείο, ο έλεγχος από την Ευρωπαϊκή Ενωση, και στη συνέχεια η ανάρτηση της προκήρυξης στη Διαύγεια.

Ωστόσο ναυτιλιακοί κύκλοι εξηγούσαν στην «Εφ.Συν.» ότι το εγχείρημα αυτό το βλέπουν με θετικό μάτι, περισσότερο οι μικρομεσαίες ναυτιλιακές εταιρείες, οι οποίες αντιμετωπίζουν δυσκολίες χρηματοδότησης για τη ναυπήγηση νέων πλοίων, οπότε τώρα με τις τετραετείς συμβάσεις ευελπιστούν ότι η πρόσβασή τους στις τράπεζες θα είναι ευκολότερη.

Θα πρέπει όμως να σημειώσουμε ότι οι επιδοτήσεις πλέον για τις 73 άγονες γραμμές –22 που συνδέουν νησιά με την ηπειρωτική χώρα και 51 ενδονησιωτικές– έχουν αυξηθεί πάρα πολύ. Σε έρευνα για την κατάσταση της ακτοπλοΐας στην Ελλάδα, που έχει ξεκινήσει η Επιτροπή Ανταγωνισμού, τα πρώτα στοιχεία της οποίας δημοσιεύτηκαν τον περασμένο Μάιο αναφερόταν ότι το κόστος για τον κρατικό προϋπολογισμό των Συμβάσεων Δημόσιας Υπηρεσίας για τις άγονες γραμμές, εκτιμάται ότι έχει αυξηθεί σε απόλυτους αριθμούς κατά 1.400% από την απελευθέρωση της αγοράς μέχρι σήμερα (από 10 εκατ. ευρώ το 2001, σε 152 εκατ. το 2024).

Και το ερώτημα που προκύπτει είναι: Οι επιδοτήσεις αυξήθηκαν, η εξυπηρέτηση των κατοίκων των συγκεκριμένων νησιών βελτιώθηκε; Πάντως μέχρι πρόσφατα, δηλαδή τον χειμώνα που πέρασε, κάτι τέτοιο δεν είχε συμβεί, καθώς γίναμε μάρτυρες έντονων διαμαρτυριών φορέων και νησιωτών για τα τεράστια προβλήματα που αντιμετώπιζαν με τα ακτοπλοικά δρομολόγια. Χαρακτηριστικά αναφέρουμε τα νησιά Κάσος, Αστυπάλαια, Κύθηρα, Λήμνος, Αγιος Ευστράτιος κ.ά.