«Χαρτοπόλεμος» για το ρωσικό αέριο

Σε έναν άνευ προηγουμένου… χαρτοπόλεμο έχουν επιδοθεί οι Βρυξέλλες, που επιχειρούν να βρουν μια λύση στον δύσκολο γρίφο της αντιμετώπισης της ενεργειακής κρίσης. Χθες, η πρόεδρος της Κομισιόν ανακοίνωσε τις πέντε προτάσεις της Επιτροπής προς τους 27 Ευρωπαίους υπουργούς Ενέργειας την Παρασκευή, μεταξύ των οποίων και το πλαφόν στο ρωσικό φυσικό αέριο. Ηχηρή ήταν η αντίδραση αρκετών χωρών, όπως η Ελλάδα και η Ιταλία που επιθυμούν πλαφόν στην τιμή χονδρικής του φυσικού αερίου στο χρηματιστήριο ενέργειας που λειτουργεί στην Ολλανδία.

Συγκεκριμένα, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν πρότεινε τη θέσπιση ενός υποχρεωτικού στόχου για τη χρήση ηλεκτρικής ενέργειας σε ώρες αιχμής και «έξυπνη εξοικονόμηση ηλεκτρικής ενέργειας», πλαφόν στα έσοδα των εταιρειών που παράγουν ηλεκτρική ενέργεια με χαμηλότερο κόστος (ανανεώσιμες πηγές ενέργειας κ.λπ.). Το ίδιο προτείνει να ισχύσει και για τα «ουρανοκατέβατα κέρδη» των εταιρειών ορυκτών καυσίμων. Θα είναι πολύ ενδιαφέρον να δούμε πώς θα γίνει δεκτή η πρόταση εδώ στην Ελλάδα, στην οποία τα δύο διυλιστήρια ανακοίνωσαν θηριώδη αύξηση κερδών (έως και επταπλασιασμό), αλλά η κυβέρνηση τηρεί σιγήν ιχθύος στις εισηγήσεις για έκτακτη φορολόγησή τους.

«Θα προτείνουμε να επανακατανεμηθούν αυτά τα απροσδόκητα κέρδη για να στηρίξουν τους ευάλωτους ανθρώπους και τις εταιρείες για να προσαρμοστούν», εξήγησε η πρόεδρος της Κομισιόν.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επεκτείνει και το πλαίσιο στήριξης που ισχύει λόγω πανδημίας, στη λογική ότι πρέπει να υποστηριχθούν οι εταιρείες παροχής ενέργειας για να αντιμετωπίσουν την αστάθεια των αγορών. Η Ε.Ε. θα διευκολύνει τη στήριξη ρευστότητας από τα κράτη-μέλη για τις εταιρείες ενέργειας.

Και τέλος, η πρόεδρος της Κομισιόν επιβεβαίωσε ότι «θα προτείνουμε ένα ανώτατο όριο, πλαφόν για το ρωσικό φυσικό αέριο. Πρέπει να μειώσουμε τα έσοδα της Ρωσίας, τα οποία ο Πούτιν χρησιμοποιεί για να χρηματοδοτήσει αυτόν τον αποτρόπαιο πόλεμο κατά της Ουκρανίας».

Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν χαρακτήρισε «αστρονομικές» τις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας και κατηγόρησε τη Ρωσία ως «αναξιόπιστο εταίρο» που ευθύνεται για χειραγώγηση της ενεργειακής αγοράς της Ε.Ε.

Τόνισε επίσης ότι η Ε.Ε. έχει φροντίσει να μειώσει την εξάρτησή της από το ρωσικό πετρέλαιο – οι προμήθειες έφταναν το 40% πριν από τον πόλεμο και τώρα είναι μόλις 9%. Αντ’ αυτής, οι Βρυξέλλες έχουν υπογράψει συνεργασίες για προμήθεια αερίου με τις ΗΠΑ, τη Νορβηγία, την Αλγερία, το Αζερμπαϊτζάν και άλλους. Για παράδειγμα, η Νορβηγία παραδίδει τώρα περισσότερο φυσικό αέριο στην ΕΕ από ό,τι η Ρωσία.

Κι ενώ οι πρώτες τέσσερις προτάσεις φαίνεται να εξασφαλίζουν την απαραίτητη στήριξη των κρατών-μελών, η πρόταση για το πλαφόν στο ρωσικό φυσικό αέριο συναντάει έντονες αντιδράσεις. Παρ’ όλο που η Γαλλία στηρίζει, η Γερμανία παραμένει επιφυλακτική, όπως και η Ελλάδα και η Ιταλία.

Η θέση τους έχει προφανώς σχέση με τη γεωγραφική θέση, τις δυνατότητές τους, αλλά και τις επιπτώσεις που θα έχουν. Η βασική ανησυχία για χώρες όπως η Ελλάδα είναι να μην κλείσει ο Ρώσος πρόεδρος Πούτιν και τους άλλους αγωγούς και διαταραχθεί περαιτέρω εσωτερικά η επάρκεια.

Επίσης, το μέτρο αυτό ίσως δεν αποτελεί πρόβλημα για χώρες που έχουν μεγάλες αποθήκες φυσικού αερίου, κάτι που δεν ισχύει για άλλες. Η Ελλάδα θεωρητικά μπορεί να καλύψει τη ζήτησή της με προμήθεια LNG, υγροποιημένου δηλαδή φυσικού αερίου, ωστόσο έχει δεσμευτεί ότι θα προμηθεύσει και τη Βουλγαρία και άλλους γείτονες, αν χρειαστεί. Βεβαίως, είναι ερώτημα ποιο είναι το κόστος της υποκατάστασης του ρωσικού με το LNG, για το οποίο η Κομισιόν υπογραμμίζει ρητά την ανάγκη να εξαιρεθεί από οποιοδήποτε πλαφόν.

Σε αυτές τις ανησυχίες η Ευρωπαϊκή Επιτροπή απαντάει με τη δραματική μείωση της εξάρτησης της Ε.Ε. από τη Ρωσία στο φυσικό αέριο, αλλά και με το 82% πληρότητας στις κοινές ευρωπαϊκές αποθήκες. Ωστόσο, τα επιχειρήματα δεν φαίνεται να πείθουν τα κράτη-μέλη, κάτι που αποτυπώθηκε και στις συναντήσεις των μόνιμων αντιπροσώπων που πραγματοποιήθηκαν χθες.

Ολα δείχνουν ότι απόφαση δεν θα υπάρξει την Παρασκευή και την «καυτή πατάτα» θα παραλάβουν οι ηγέτες των 27 κρατών-μελών στην έκτακτη σύνοδο κορυφής που θα πραγματοποιηθεί για την ενέργεια στις 6-7 Οκτωβρίου.