Η χθεσινή απόφαση της Κομισιόν να ανοίξει το «πουγκί» του Ταμείου Συνοχής για τη χρηματοδότηση μέτρων αντιμετώπισης της ενεργειακής κρίσης συνιστά, συμβολικά και πρακτικά, βαρύ πλήγμα στις πολιτικές σύγκλισης και συνοχής που αποτέλεσαν ευρωπαϊκή σταθερά επί πολλές δεκαετίες.
Αν η πρόταση της Κομισιόν για τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό 2028 – 2034 που έχει μπει σε διαβούλευση σηματοδοτεί τη μετάβαση από τις πολιτικές σύγκλισης και συνοχής στις πολιτικές με προτεραιότητα την άμυνα, την ασφάλεια και την ανταγωνιστικότητα, η χθεσινή απόφαση συνιστά την αναδρομική επικράτηση αυτής της λογικής στον τωρινό ευρωπαϊκό προϋπολογισμό της περιόδου 2021 – 2027, δηλαδή στο καθ’ ημάς ΕΣΠΑ.
«Δώρο» στις κυβερνήσεις
Παρότι δεν γνωρίζουμε ακόμη τις λεπτομέρειες και το συνοδευτικό πλαίσιο της χθεσινής απόφασης, το γεγονός είναι ότι οι κυβερνήσεις των κρατών-μελών μπορούν να χρηματοδοτήσουν μέτρα «ενεργειακής στήριξης» τόσο επενδυτικού όσο και «καταναλωτικού» χαρακτήρα.
Οι κυβερνήσεις αποκτούν έτσι μεγάλα περιθώρια ελιγμών και αποφάσεων για τη διάθεση πόρων αδιευκρίνιστου ύψους.
Αναμφισβήτητα πρόκειται για ένα μπόνους προς τις κυβερνήσεις των κρατών-μελών που τους δίνει τη δυνατότητα να αξιοποιήσουν πόρους κατά το δοκούν, με την ελληνική κυβέρνηση είναι ιδιαίτερα ευνοημένη, καθώς αποκτά αυτή την «ευελιξία» σε κατ’ ουσίαν προεκλογική περίοδο – παρόλο που το «δώρο» αυτό το εξασφάλισε η πίεση της κ. Μελόνι και του κ. Μακρόν.
Βεβαίως, η Κομισιόν διατηρεί το δικαίωμα να εγκρίνει σχετικές προτάσεις που θα καταθέσουν οι κυβερνήσει των χωρών-μελών ή να τις απορρίψει.
Πρέπει όμως να θεωρείται εντελώς βέβαιο ότι δεν θα… εξαντλήσει την αυστηρότητά της, καθώς προφανής σκοπός της είναι να αποτινάξει τις πιέσεις χωρών-μελών που πιέζονται οικονομικά, κοινωνικά και πολιτικά από τις συνέπειες της ενεργειακής κρίσης.
Ηδη πόροι 34,6 + 1,2 δισ. ευρώ αφαιρέθηκαν ήδη από προγράμματα για τη σύγκλιση και συνοχή με την πρόσφατη ενδιάμεση αναθεώρηση των έργων του τρέχοντος προϋπολογισμού υπέρ άμυνας και ασφάλειας + πράσινης μετάβασης.
Με τη χθεσινή απόφαση η λεηλασία των πόρων που προορίζονταν για τη σύγκλιση και συνοχή θα πάρει πολύ μεγαλύτερες διαστάσεις. Η μεγάλη στροφή που αναμενόταν να υλοποιηθεί με τον επόμενο προϋπολογισμό της Ε.Ε. θα υλοποιηθεί από σήμερα.
Μεγάλες πιέσεις
Τα χθεσινά νέα από το «μέτωπο» του πληθωρισμού στην Ευρώπη επιβεβαιώνουν τις εκτιμήσεις ότι οι συνέπειες της ενεργειακής κρίσης στις χώρες-μέλη της Ε.Ε. θα είναι σοβαρές. Σε 4 χώρες, που έχουμε προκαταρκτικά στοιχεία για τον πληθωρισμό του Μαΐου, έχουμε σταθεροποίηση προς τα πάνω παρά αποκλιμάκωση:
● Στην Ιταλία, έχουμε αισθητή επιτάχυνση στο 3,2%, από 2,7% τον Απρίλιο.
● Στη Γαλλία, έχουμε υψηλό άνω των δύο ετών, με 2,8%, από 2,4% τον Απρίλιο.
● Στην Ισπανία έχουμε σταθεροποίηση στο 3,2%.
● Η Γερμανία είναι η μόνη στην οποία έχουμε πτώση, στο 2,6% από 2,9%.
Οι χώρες του ευρωπαϊκού Νότου (με τη γεωγραφική έννοια), των Βαλκανίων και της Βαλτικής είναι στην πρώτη «ταχύτητα» των πληθωριστικών πιέσεων. Και όχι μόνο: η ευρωπαϊκή βιομηχανία, αλλά και οι μεταφορές, πλήττονται από τις συνέπειες της κρίσης στη Μ. Ανατολή και, κατά κοινή πλέον παραδοχή, τα πλήγματα θα διαρκέσουν μέχρι τα μέσα του 2027.
Προεκλογικές επιδοτήσεις;
Το άνοιγμα του «κουμπαρά» του ΕΣΠΑ με νέα αναθεώρηση υπέρ μέτρων για την ενεργειακή στήριξη θέτει σοβαρά διλήμματα πολιτικής. Πώς θα αξιοποιηθούν και κατανεμηθούν αυτοί οι πόροι; Η καθυστέρηση στην υλοποίηση και των προγραμμάτων του ΕΣΠΑ 2021-2027 αφήνει περιθώρια για αξιοποίηση πόρων ιδιαίτερου ύψους, τόσο υπέρ της βιομηχανίας όσο και υπέρ των καταναλωτών. Ποιο θα είναι το μείγμα και ποια τα συγκεκριμένα μέτρα; Και ποιο θα είναι το μείγμα μέτρων «καταναλωτικής δαπάνης» και μέτρων με μόνιμο ή διαρθρωτικό χαρακτήρα; Σε ποιο βαθμό θα γίνουν επενδύσεις και μέτρα μόνιμης απόδοσης για τους καταναλωτές κι όχι επιδοτήσεις και fuel pass; Τα ερωτήματα δεν αφορούν μόνο την κυβέρνηση, αλλά ολόκληρο το πολιτικό σύστημα και την κοινωνία.
