Τα χαμένα ευρωπαϊκά κονδύλια της κατάρτισης

Κατά πόσο οι γνώσεις που έχουν πάρει άνεργοι και εργαζόμενοι από τα προγράμματα κατάρτισης που συγχρηματοδοτούνται από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, με ή χωρίς τα γνωστά vouchers, βοήθησαν τους δικαιούχους των προγραμμάτων να βρουν εργασία ή να βελτιώσουν τις δεξιότητές τους;

Με την αναφορά στους εκατοντάδες χιλιάδες «ωφελούμενους» των προγραμμάτων, που υπερτονίζονται σε καθεμία από τις ομιλίες υπουργών και κομματικών στελεχών της Ν.Δ., ποια ακριβώς οφέλη εννοούν; Την προσωρινή διακοπή από τα μητρώα των ανέργων για όσο διάστημα κρατά το πρόγραμμα ή την απόκτηση γνώσεων και δεξιοτήτων που ισχυροποιεί τους καταρτιζόμενους σε μια ταχύτατα μεταβαλλόμενη αγορά εργασίας;

Έρευνα που πραγματοποίησε το ΙΝΕ της ΓΣΕΕ, τέλη του 2025 με αρχές του 2026, σε ένα μεγάλο δείγμα 6.000 εργαζομένων του ιδιωτικού τομέα καταδεικνύει ότι μόλις το 36% όλων όσοι παρακολούθησαν κάποιο πρόγραμμα κατάρτισης διαπίστωσε κάποια ωφέλεια.

Το χαμηλό ποσοστό δείχνει ότι, παρά τα εκατομμύρια ευρώ που κατευθύνθηκαν στα προγράμματα, δεν έπιασαν τόπο.

Φυσικά για κάποιες επιχειρήσεις, Κέντρα Επαγγελματικής Κατάρτισης (ΚΕΚ) ή Συμβούλων Δημοσιότητας, που ήξεραν εκ των προτέρων πώς να «χτυπάνε» τις δημόσιες προκηρύξεις, και τόπο έπιασαν και πλούτο δημιούργησαν. Τώρα αν αυτό έγινε με το «αζημίωτο» για πρώην γενικούς γραμματείς του υπουργείου Εργασίας ή για διοικητές της ΔΥΠΑ, αυτό είναι θέμα που θα το απαντήσει η Δικαιοσύνη.

Ενα, όμως, είναι βέβαιο: H όποια σπέκουλα πάτησε πάνω στην απουσία μηχανισμών διάγνωσης των αναγκών για τα προγράμματα που χρειαζόταν η αγορά εργασίας. Ποιος και πώς καθορίζει το αντικείμενο των προγραμμάτων κατάρτισης; Ουδείς γνωρίζει και κυρίως ουδείς ελέγχει αν σε αυτόν τον καθορισμό των αντικειμένων συμμετέχει η ίδια η αγορά εργασίας. Και η αγορά δεν είναι κάτι γενικό. Είναι οι θεσμοθετημένοι φορείς των εργοδοτών και των εργαζομένων. Τα ινστιτούτα τους και οι εκπρόσωποί τους, που υποτίθεται ότι με βάση τον νόμο μετασχηματισμού του ΟΑΕΔ σε ΔΥΠΑ έπρεπε να συμμετέχουν και στο Εθνικό Συμβούλιο Δεξιοτήτων.

Δυστυχώς η κυβέρνηση της Ν.Δ. έστρωσε το χαλί για να συνεχίσει η απαξίωση των προγραμμάτων. Κατάργησε ακόμα και διατάξεις που είχαν θεσμοθετηθεί επί προηγούμενων κυβερνήσεών της, όπως π.χ. η διάταξη επί Κωνσταντίνου Μητσοτάκη για τη «δημιουργία ξεχωριστού Οργανισμού με στόχους α) τη μελέτη και έρευνα της εργασίας ως μέσου βιοπορισμού και ως συντελεστή της παραγωγής και της κοινωνικής προόδου β) τη μελέτη και έρευνα της ελληνικής αγοράς εργασίας. Και γ) την έρευνα της προσφοράς και ζήτησης επαγγελμάτων και ειδικοτήτων, σύμφωνα με τις μεσο-μακροπρόθεσμες προοπτικές της ελληνικής οικονομίας κ.λπ.».

Το δε Συμβούλιο Δεξιοτήτων τέθηκε σε αδράνεια. Δεν έχει συνεδριάσει εδώ και δύο χρόνια. Ενώ ο Μηχανισμός Διάγνωσης Αναγκών, που αποτέλεσε μάλιστα και μία από τις βασικές αιρεσιμότητες για τη χρηματοδότηση των προγραμμάτων στο τελευταίο μνημόνιο, καταργήθηκε με την έλευση της κυβέρνησης Μητσοτάκη και αφού αποψιλώθηκε στη συνέχεια μετατράπηκε σε… Μονάδα του υπουργείου Εργασίας.

Ξεκίνησε να κάνει κάποιες εργασίες αλλά… το Α και το Ω των προγραμμάτων ανατέθηκε ουσιαστικά ως αρμοδιότητα στην πρώην γ.γ. Εργασίας, Αννα Στρατινάκη. Μερίδιο αυτής της πίτας διεκδίκησε και πήρε από τα μέσα της διακυβέρνησης Μητσοτάκη και μετά η ΔΥΠΑ, η οποία αναδείχτηκε και στον βασικό διαμορφωτή προγραμμάτων, προκηρύξεων και αναθέσεων.

Η μέτρηση των μεσο-μακροπρόθεσμων αναγκών της ελληνικής αγοράς εργασίας σε συγκεκριμένες εργασιακές δεξιότητες, και μάλιστα όχι μόνο σε εθνικό επίπεδο αλλά και κατά περιφερειακή ενότητα, επανήλθε στο προσκήνιο με το άρθρο 85 του Ν. 4368/2016 – ΦΕΚ Α/21.2.2016, επί κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ, με υπουργό Εργασίας τον Γ. Κατρούγκαλο και αναπληρώτρια υπουργό την Ουρανία Αντωνοπούλου.

Με τη διάταξη αυτή του άρθρου 85 «συστάθηκε Μηχανισμός Διάγνωσης των Αναγκών της αγοράς εργασίας» και ανατέθηκε η λειτουργία του στο ΕΙΕΑΔ.

Ωστόσο, έξι χρόνια μετά, επί υπουργίας Κωστή Χατζηδάκη, με τον Ν. 4921/2022 ο μηχανισμός υπήχθη στη Μονάδα του υπουργείου.

Διαδρομή απαξίωσης

Αυτή τη διαδρομή απαξίωσης του Μηχανισμού Διάγνωσης, που ήταν προορισμένος να προσεγγίσει τα αναγκαία αντικείμενα των προγραμμάτων κατάρτισης, μας τη θύμισε ο διευθυντής του ΙΝΕ ΓΣΕΕ, Χρήστος Γούλας, κατά τη διάρκεια podcast για το Παρατηρητήριο Συνοχής.

Η κατάρτιση μας απασχολεί όχι ως εμμονή ούτε ως αφορμή για αντικυβερνητική κριτική. Αλλά ως ακόμα ένα μέσο διεύρυνσης των ανισοτήτων όπως φαίνεται και από τον πίνακα της έρευνας που δημοσιεύουμε.

Είναι φανερό ότι οι πιο ευάλωτοι, οι άνθρωποι που έχουν τις λιγότερες δυνατότητες να βρουν μια αξιοπρεπή εργασία είναι αυτοί που συμμετέχουν λιγότερο έως καθόλου στα προγράμματα. Δεν τα ξέρουν, δεν ενδιαφέρονται και, πολύ περισσότερο, δεν φαίνεται να ενδιαφέρεται κανείς να τους ενημερώσει γι’ αυτά.

■ Συντελεστές του «Παρατηρητηρίου Συνοχής» της «Εφ.Συν.» είναι οι Χριστίνα Κοψίνη, Αλέξανδρος Χασάνι, Γιάννης Κιμπουρόπουλος.

■ Το δημοσίευμα αυτό έχει παραχθεί στο πλαίσιο του έργου EuSEE (πολιτικές συνοχής της Ε.Ε. στη ΝΑ Ευρώπη) το οποίο συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ενωση. Οι απόψεις και θέσεις που διατυπώνονται σε αυτό εκφράζουν μόνο τον/τη συντάκτη/ρια, δεν αντικατοπτρίζουν απαραίτητα εκείνες της χορηγούσας αρχής και η Ευρωπαϊκή Ενωση δεν φέρει καμία ευθύνη γι’ αυτές.