• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 21.7°C / 25.0°C
    1 BF
    73%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    22°C 20.6°C / 23.3°C
    1 BF
    83%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    20°C 16.7°C / 21.7°C
    2 BF
    88%
  • Ιωάννινα
    Ελαφρές νεφώσεις
    16°C 15.0°C / 17.0°C
    1 BF
    94%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    19°C 19.4°C / 19.4°C
    0 BF
    79%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    21°C 20.0°C / 21.7°C
    1 BF
    78%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    18°C 18.0°C / 18.0°C
    2 BF
    77%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    21°C 21.0°C / 22.0°C
    1 BF
    88%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    22°C 21.1°C / 22.8°C
    1 BF
    68%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 23.0°C / 23.0°C
    3 BF
    60%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    23°C 23.0°C / 23.0°C
    2 BF
    60%
  • Σκόπελος
    Ελαφρές νεφώσεις
    21°C 21.1°C / 21.1°C
    0 BF
    62%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    22°C 21.9°C / 21.9°C
    2 BF
    81%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    22°C 21.7°C / 21.7°C
    1 BF
    84%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    23°C 22.2°C / 23.9°C
    2 BF
    77%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    24°C 23.0°C / 23.9°C
    3 BF
    83%
  • Χαλκίδα
    Σποραδικές νεφώσεις
    21°C 17.2°C / 22.8°C
    0 BF
    76%
  • Καβάλα
    Αίθριος καιρός
    20°C 18.3°C / 21.7°C
    1 BF
    80%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    22°C 21.7°C / 21.7°C
    1 BF
    100%
  • Καστοριά
    Σποραδικές νεφώσεις
    18°C 18.0°C / 18.0°C
    2 BF
    77%
Η στροφή προς μια πιο βιώσιμη κοινωνία δεν λειτουργεί χωρίς έναν νέο τρόπο ζωής

Η στροφή προς μια πιο βιώσιμη κοινωνία δεν λειτουργεί χωρίς έναν νέο τρόπο ζωής

  • A-
  • A+
Ακολουθήστε μας στο Google news

Το πρόβλημα που έχουμε να αντιμετωπίσουμε και είναι βασικό σήμερα: Το ξεπέρασμα της συνολικής κρίσης που βιώνουμε όλοι οι άνθρωποι αυτού του πλανήτη!

Η υγειονομική κρίση με την εμφάνιση της συνδημίας του κορονοϊού είναι η κορυφή του παγόβουνου της υποβόσκουσας οικολογικής, οικονομικής και κοινωνικής κρίσης που επικρατεί σε τοπικό και παγκόσμιο επίπεδο. Ο συνδυασμός και η σύνθεση αυτών των κρίσεων έχει πάρει τον χαρακτήρα της δομικής κρίσης του παγκοσμιοποιημένου συαστήματος του καπιταλισμού, που οδηγεί στην κατάρρευση του πλανητικού οικοσυστήματος.

Αν θέλουμε σαν ανθρωπότητα να αποφύγουμε αυτή την κατάρρευση-δυστοπία, θα χρειασθεί να επιλέξουμε πολιτικές, όχι μόνο για προστασία του περιβάλλοντος και του κλίματος, οι οποίες θα πρέπει να βάλουν στόχο το ξεπέρασμα της οικονομίας των υδρογονανθράκων σε τοπικό και παγκόσμιο επίπεδο, αλλά και πολιτικές που θα απαιτήσουν επίσης έναν άλλο τρόπο ζωής των πολιτών παντού. Έναν τρόπο ζωής στηριγμένο στην επάρκεια και όχι στην υπερκατανάλωση.

 Μέχρι σήμερα, κεντρικοί κοινωνικοί θεσμοί, όπως η αγορά εργασίας, το συνταξιοδοτικό σύστημα, οι τράπεζες και το σύστημα δημόσιου χρέους, εξαρτώνται από την «ανάπτυξη». Οι εναλλακτικές έννοιες για την απελευθέρωσή τους από τους περιορισμούς της «ανάπτυξης»-όπως π.χ. η ιδέα της μείωσης του ωραρίου εργασίας-  δεν έχουν προχωρήσει μέχρι στιγμής, το αντίθετο συμβαίνει π.χ. στη χώρα μας. Υπάρχει έλλειψη ιδεών για τις αναγκαίες ριζικές αλλαγές και για τη δύσκολη μεταβατική φάση στην μετά την «ανάπτυξη εποχή. Αυτό που έχουμε ήδη βιώσει στις χώρες της Ευρωκρίσης, είναι η συρρίκνωση μέσα σε πολύ λίγο χρονικό διάστημα και όχι η μετατροπή της «ανάπτυξης» σε «αποανάπτυξη», όπως ισχυρίζονται μερικοί.
Όταν η συρρίκνωση επιβάλλεται από τις οικονομικές ελίτ των «από πάνω» στα πολυπληθή στρώματα των «από κάτω», δεν μπορεί να οδηγήσει σε μια βασισμένη και προσανατολισμένη στην αλληλεγγύη και το κοινό καλό οικονομία, στα πλαίσια του καπιταλισμού. Οι άνθρωποι δεν είναι πιο ευτυχισμένοι με τα λιγότερα, γιατί δεν θα έχει ξεπερασθεί ο ανταγωνισμός και η «σχετική φτώχεια» με την «συλλογική αφθονία των ΚΟΙΝΩΝ». Ο άνθρωπος-όπως λένε κάποιοι θεωρητικοί-μπορεί να-είναι κυρίως συνεργατικός ή ακόμα και αλτρουιστής, αλλά ο καπιταλισμός τον διαμορφώνει κυρίως ως εγωιστή. Η πολιτιστική επιρροή του καπιταλισμού είναι πολύ σημαντική: Γιατί εκτός από βιολογική, ο άνθρωπος είναι και κοινωνική κατασκευή.1 Και τα επίκτητα πολιτισμικά χαρακτηριστικά του περνούν και στο DNA του. Υπάρχει λοιπόν και μια βιολογική εξέλιξη που κάνει τον άνθρωπο να έχει μια τάση προς τον εγωισμό.

Στις δύσκολες καταστάσεις βέβαια, επικρατεί η ανάγκη για συνεργασία, αφού η ανθρώπινη ομάδα και οι συλλογική δράση βοηθά και το άτομο να αντεπεξέλθει καλύτερα σε αυτές2 Η περίοδος της σημερινής πανδημίας, για παράδειγμα, έχει αναδείξει σημαντικές πλευρές συλλογικών τέτοιων δράσεων.

Στις «αναπτυγμένες» κοινωνίες συνυπάρχουμε όλοι με τον κόσμο της «ανάπτυξης» μέσω των θέσεων μισθωτής εργασίας, των καταναλωτικών μας επιθυμιών ή των συνταξιοδοτικών μας ταμείων, που επενδύουν σε «αναπτυξιακές» ιδιωτικές ή κρατικές οικονομικές δραστηριότητες για την επίτευξη κερδών. Και ενεργούμε μόνο λογικά. Οι τάσεις μας προς την υπερβολική άνεση, τη συνήθεια, την υποταγή, τις προσδοκίες και την κανονικότητα περιπλέκουν κάθε θεμελιώδη αλλαγή. Όταν μπαίνει κάποιος από τον «αναπτυγμένο» κόσμο στο αεροπλάνο το χειμώνα για να περάσει κάποιες μέρες με ήλιο και ζέστη στις τροπικές χώρες και νησιά, δεν αισθάνεται τίποτα από την κλιματική καταστροφή και τα όρια της «ανάπτυξης».

Η βασική δομή των ανθρώπινων συναισθημάτων είναι δύσκολο να αλλάξει, όπως και η κυριαρχούσα (όχι βέβαια και αποκλειστική) κατεύθυνση της ανθρώπινης πράξης και στάσης. Από την άλλη πλευρά, οι αξίες και οι κανόνες της κανονικότητας είναι «μεταβλητές συναρτήσεις»- και αυτό που μπορεί να θεωρηθεί ως πραγματικό όφελος είναι επίσης επιδεκτικό σε κοινωνική επίδραση και επιρροή. Σε όλες τις πτυχές της καθημερινότητας των ανθρώπων, εκφράζεται και υπάρχει μια μεγάλη δόση πολιτισμού και κουλτούρας. Και αφού υπάρχει έτσι και αλλιώς αυτή η επιρροή, το ερώτημα που μπαίνει είναι: Πως μπορεί να επιτευχθεί μια θετική τέτοια επιρροή;

Πιθανά μέσα από τη δημιουργία συλλογικών συνθηκών καθημερινής ύπαρξης. Στα πλαίσιά τους μπορούμε να αναρωτιόμαστε και να αμφισβητούμε τις κυρίαρχες κανονικότητες. Αυτές οι συλλογικές διεργασίες στα πλαίσια των συλλογικών συνεργατικών εγχειρημάτων, μπορούν να βάλουν σε κίνηση και αρκετά μεγάλες κοινωνικές αλλαγές στις λεγόμενες «μεγάλες κοινωνικές σχέσεις». Αλλά ακόμη και στο επίπεδο των «μικρών» καθημερινών διανθρώπινων σχέσεων, μπορούμε να προχωρήσουμε μπροστά, κοιτάζοντας περισσότερο και πιο διεισδυτικά στον περιπλεγμένο συναισθηματικό μας κόσμο που δεν έχει να κάνει μόνο με τα γενικά θέματα βιωσιμότητας και αειφορίας, αλλά, επίσης, και με καθημερινά θέματα όπως π.χ. η επιδίωξη της αλλαγής στη διατροφή μας ή το τρέξιμο στις έξι το πρωί.

Και εδώ ακριβώς οι έννοιες ή οι συνταγές για έναν κόσμο αποανάπτυξης δεν πρέπει να αφορούν μόνο στον νέο ανθρωπολογικό τύπο που θα κατέβει ξαφνικά από τον ουρανό, γιατί έτσι θα παραμείνουν άσχετες ουτοπίες. Θα πρέπει να έχουν σχέση με τον υπάρχοντα τύπο ανθρώπου, που όμως μπορεί να αλλάξει μέσα από τη συμμετοχή στις συλλογικές πολιτικές και κοινωνικές διεργασίες, με την επιστροφή του στο κοινοτικό πνεύμα.  Μόνο έτσι μπορεί να προκύψει η αλλαγή του και η διαμόρφωση του καινούργιου. Η ατομική ωφελιμιστική στάση, οι απόψεις για την κανονικότητα και το αξιακό μας σύστημα μπορούν να εξελιχθούν παραπέρα μέσα από την αλληλεπίδραση των διαφόρων δρώντων προσώπων στις συλλογικές αυτές διεργασίες3.

Τα με συλλογικό τρόπο δρώντα αυτά πρόσωπα θα διαμορφώσουν και το κοινωνικό πρόγραμμα, που συνδέοντας την αποανάπτυξη-τοπικοποίηση με τον κοινοτισμό και την άμεση δημοκρατία, θα κάνει δυνατή τη μετάβαση των κοινωνιών σε νέους βιώσιμους τρόπους ζωής. Σε έναν νέο πολιτισμό,  στηριγμένο  στην επάρκεια και την ευζωία

Ο ανθρωπολογικός τύπος που θα μπορούσε να μας οδηγήσει σε μια τέτοια κατεύθυνση και σε μια αποαναπτυξιακή κοινωνία, θα χρειασθεί να περάσει μια διαδικασία αποκαπιταλιστικοποίησης του φαντασιακού του. Να περάσει από μια ιδιόμορφη ατομική αυτο-απο-καπιταλιστικοποίηση με γνώμονα την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.

Προκειμένου να δημιουργήσουμε κάτι νέο, πάνω από όλα χρειαζόμαστε ο ένας τον άλλον για να αψηφήσουμε τις πιέσεις του παλαιού συστήματος. Όταν οικοδομούμε δομές που θα είναι υποστηρικτικές για την επιτυχία κάποιων μερικών στοιχείων του γενικότερου κοινωνικού μετασχηματισμού, τότε μπορεί να ανθίσει μια νέα κουλτούρα και εμείς και οι σχέσεις μας, μαζί με τον τρόπο ζωής μας θα αλλάξουν πιο εύκολα.
Οι εσωτερικές και εξωτερικές αλλαγές είναι σαν δύο κουπιά που μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε για να προχωρήσουμε. Χωρίς ένα από αυτά κάνουμε κύκλους και δεν κινούμαστε μπροστά.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1. Όπως το διατυπώνουμε με τον Γιάννη Μπίλλα στο βιβλίο μας «Ο ανθρωπολογικός τύπος της αποανάπτυξης-τοπικοποίησης»(εκδόσεις των συναδέλφων): «Ο καπιταλισμός, πριν φανερώσει τα αδιέξοδά του, κατέστρεψε τον ψυχισμό των ανθρώπων, διαμόρφωσε ένα ανθρωπολογικό τύπο μοναχικό, νευρωτικό, αγχώδη, φοβικό και φοβισμένο, ανταγωνιστικό, επιθετικό, ενεργοβόρο, καριερίστα και αμοραλιστή, κάτοικο του εγώ και όχι του εμείς. Ακόμα και σήμερα ο άνθρωπος αυτός διατηρεί την ψευδαίσθηση της ατομικής διαφυγής, Ο ανθρωπολογικός τύπος της ιδιώτευσης, της απάθειας, της συναλλαγής, της αλλοτρίωσης, είναι μέρος του προβλήματος που έχουμε να επιλύσουμε».

2. Κατά τη διαδρομή της ανθρώπινης εξέλιξης αυτό υπαγόρευε και η βιολογία του ανθρώπινου είδους, σαν λογικού όντος, που έβλεπε πάντα τα πλεονεκτήματα του «συνυπάρχειν», «συμβιώνειν», «συμπράτειν» και «συναποφασίζειν».

3.Παραδείγματα τέτοιων συλλογικών διεργασιών αναφέρονται αναλυτικά στο βιβλίο μας για τον «Σύγχρονο Κοινοτισμό»: https://www.topikopoiisi.eu/902rhothetarhoalpha/503

ΑΠΟΨΕΙΣ
Για μια νέα μετά-COVID εποχή!
Όταν όλα φαίνεται να καταρρέουν, το ζήτημα του πώς να τα ξαναχτίσει κανείς, γίνεται πιο πιεστικό από ποτέ. Θα χρειασθεί να γίνουν μεγάλες αλλαγές, αν δεν θέλουμε να πάμε στην κατάρρευση!
Για μια νέα μετά-COVID εποχή!
ΑΠΟΨΕΙΣ
Πέρα από την κοινωνική, για μια γενικότερη οντολογική απελευθέρωση!
Σε αυτό το επίπεδο, ένα βασικό ερώτημα που μπαίνει, για παράδειγμα, είναι: με τι είδους τεχνολογία μπορούμε να προωθήσουμε την εναλλακτική λύση; Σίγουρα όχι με την πρακτική της Silicon Valley
Πέρα από την κοινωνική, για μια γενικότερη οντολογική απελευθέρωση!
ΑΠΟΨΕΙΣ
Για έναν πολιτισμό «μετά την ανάπτυξη»
Το «buen vivir»(καλή ζωή) των ιθαγενικών κοινοτήτων της λατινικής Αμερικής, καθώς και των «καρακόλ» των Ζαπατίστας και του συστήματος συμβουλίων των Κούρδων της Ροζάβα είναι παραδείγματα.
Για έναν πολιτισμό «μετά την ανάπτυξη»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Τι θα συμβεί όταν έρθουν τα ρομπότ;
​Θα πάρουν τις δουλειές μας ή θα συνεχίζουμε να δουλεύουμε σε δουλειές μισές, άχαρες και κακοπληρωμένες; Ή μήπως μπορούμε να φανταστούμε έναν κόσμο όπου δε θα χρειάζεται να δουλεύουμε; Τον θέλουμε έναν τέτοιο...
Τι θα συμβεί όταν έρθουν τα ρομπότ;
ΑΠΟΨΕΙΣ
«Δειλοί, μοιραίοι κι άβουλοι...»
Η νέα εποχή της παγκοσμιοποίησης τρέχει με ταχύτητα υψηλότερη κατά 30% σε σύγκριση με 15 χρόνια πριν. Πλέον η απροθυμία των πολιτικών μας να μιλήσουν γι’ αυτήν μάς παγιδεύει στη μακαριότητα και τη ραθυμία της...
«Δειλοί, μοιραίοι κι άβουλοι...»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας