Σκοτεινή ποπ δεσποτεία

O Τραμπ ως πρόσωπο και συμπεριφορά, κυρίως ως πολιτική πρακτική, μας αναγκάζει να ξανασκεφτούμε τα όρια της δημοκρατίας, του συνταγματισμού, της διάκρισης των εξουσιών. Μας αναγκάζει επίσης να αναθεωρήσουμε την παραδεδομένη φιλολογία περί ηγετών για τις προσωπικότητες, τις αρετές και τα αναμενόμενα προφίλ, ιδίως στους χρόνους των κοινοβουλευτικών δημοκρατιών.

Ο Τραμπ, όσο τον παρακολουθούμε, είναι απρόβλεπτος, ωμός, κυνικός, δεν διστάζει να τσαλακώσει το πρωτόκολλο, τη διπλωματική γλώσσα, τη θεσμική τάξη. Ο τρόπος του είναι ο αιφνιδιασμός και η ενέδρα, ο εκβιασμός και το νταηλίκι, το ντιλ και η μπλόφα· τρόπος του είναι η λοιδορία των συνομιλητών του. Ο τρόπος του δεν αποσκοπεί στη μεγαλοπρέπεια, αποσκοπεί να σπείρει τον φόβο και την υποταγή· Tyrannosaurus rex που καταβροχθίζει τους πάντες, αλλά και θρασύδειλος νταής, με ακαριαίες υπαναχωρήσεις και αυτοαναιρέσεις, τον οποίο αντιμετωπίζεις μόνο με μια γροθιά στη μούρη – κάπως έτσι τον περιέγραψε πρόσφατα ο κυβερνήτης της Καλιφόρνιας.

Ασφαλώς οι πολιτικοί τρόποι του Τραμπ εντάσσονται σε κάποια στρατηγική. Ισως εκφράζουν πιο ταιριαστά τον τρόπο του νέου μεγάλου χρήματος, τις επιταχύνσεις και την υπερσυσσώρευση ισχύος των ολιγαρχών της τεχνολογίας, τον εγωτισμό και την απληστία τους – πολύ περισσότερο από τη μόλις μασκαρεμένη σκληρότητα των πετρελαιάδων, τα ζαχαρωμένα λόγια «εταιρικής ευθύνης» των πολυεθνικών τροφίμων και φαρμάκων ή τη ραφιναρισμένη συνωμοτικότητα των τραπεζιτών-επενδυτών. Ισως πάλι εκφράζουν μια νέα μορφή του βαθέος κράτους και του στρατιωτικοβιομηχανικού συμπλέγματος, που αποτινάσσει κάθε πρόσχημα, κάθε θεσμικό αντίβαρο, κάθε φρένο. Αν συνυπολογίσουμε και την πρωτοφανή καταστολή, τους ιδεολογικούς διωγμούς και τον διχασμό στο εσωτερικό, ίσως να βρισκόμαστε ενώπιον νέων μορφών δεσποτισμού και, ας μη φοβηθούμε τις λέξεις, φασισμού.

Ψυχεδελικός κακός

Προς το παρόν ας μείνουμε στο μοντέλο-πρόσωπο Τραμπ: πώς αποσπάται πλήρως από την παράδοση Αμερικανών ηγετών, από τους λαμπερούς και καλοσπουδασμένους Φρ. Ρούσβελτ, Κένεντι, Κλίντον, Ομπάμα, έως τους σκληροτράχηλους Νίξον, Τζόνσον, Μπους πρεσβύτερο. Ο Τραμπ εκκινεί από το σημείο «καρατερίστας Ρέιγκαν» και απενοχοποιημένος αποχαλινωμένος καπιταλισμός των reaganomics· χτίζει την περσόνα του αντλώντας υλικό από την πινακοθήκη κακών του Χόλιγουντ, μάλλον, από την πινακοθήκη των DC και Marvel Comics, λ.χ. από τους ψυχεδελικούς κακούς του Μπάτμαν.

Η πολιτική στις ΗΠΑ ασκείται με τα πρόσωπα, τις ατάκες και τις φόρμες της πιο ξέφρενης ποπ, του πιο νοσηρού pulp fiction. Στο season Τραμπ δεν υπάρχει καλός.

Πίσω από το φιλελεύθερο πρόσωπο και το όνειρο του αυτοδημιούργητου, η Αμερική έχει πάντα τα ιδρυτικά σκοτάδια της γενοκτονίας, της δουλείας, του ρατσισμού, της μαφίας, της συνωμοσίας, του φονταμενταλισμού.

Ναρκισσιστική φαντασίωση

Ο Τραμπ, φιγούρα εργολάβου ημι-tycoon, καταφερτζή και αεριτζή, μαθητευόμενος apprentice του μακαρθισμού, του αστείρευτου θράσους και του διαρκούς ψεύδους, ταϊστής των μίντια και της μυθολογίας για τις ζωάρες των πλουσίων, είναι η επιτομή της ναρκισσιστικής φαντασίωσης. Είναι η θεμελιώδης φαντασίωση αυτού του κόσμου που λατρεύει την ωμή δύναμη, εκεί που δεν υπάρχει δεύτερος, υπάρχει μόνο ένας νικητής που τα παίρνει όλα, όπου πίσω από τις υποκριτικές γελοιογραφίες του deal και του win-win υπάρχει μόνο η μανία για καθολική κατίσχυση – και για ολοσχερή καταστροφή του εχθρού.

Αποπνέει την ασίγαστη δίψα για κυριαρχία, για όλο και περισσότερη μα ουδέποτε αρκετή κυριαρχία, αποπνέει την ακόρεστη επέκταση χωρίς όρια, τίποτε δεν χωρίζει τον εαυτό από τους άλλους, όλα πρέπει να γίνουν κτήμα του. Η φιγούρα Τραμπ είναι ο καπιταλισμός των καρτέλ, είναι το κεφάλαιο που σαν θέαμα και σαν αιθέρας κουρσεύει κάθε χιλιοστό του πλανήτη, κάθε νευρώνα και κύτταρο. Είναι ο τρόπος που θα παρουσιάζονταν οι Μπέζος, Ζούκερμπεργκ, Μασκ και λοιποί υπερπλούσιοι στα μίντια που κατέχουν και ελέγχουν αν είχαν και τις ψήφους του Τραμπ.

Mar-a-Lago

Οι χειρονομίες, τα ωμά λόγια, οι υπολογισμένες προσβολές σε βασάλους, υποτελείς και δημοσιογράφους, οι κόκκινες γραβάτες, τα μεταμοσχευμένα τσουλούφια, τα μακριά πανωφόρια, ο trash Καρλομάγνος, όλα είναι ενορχηστρωμένα για να εκπέμπουν δύναμη και να εμπνέουν φόβο. Φόβο. Και φθόνο και θαυμασμό: κοίτα πώς φέρονται οι υπερπλούσιοι, οι δυνατοί… Κυβερνά τον κόσμο από τη σούπερ χλιδάτη έπαυλή του στο Mar-a-Lago, στο Παλμ Μπιτς της Φλόριντα, έχει ακόμη και τον δικό του, τον προσωπικό Λευκό Οίκο.

Aυτό το μοντέλο εξάγει τώρα η Αμερική, αυτό είναι το συμβολικό της κεφάλαιο μαζί με τα αεροπλανοφόρα και τα big data, την επιτήρηση, την προπαγάνδα, την καταστολή. Αυτό είναι το μοντέλο που λιγουρεύονται και τρέμουν συνάμα οι ηγετίσκοι των ευρωπαϊκών βασαλάτων. Ιδού ο δεσποτισμός που αντιγράφουν άτσαλα τα εγχώρια ορφανά του Παττακού και του Παπαδόπουλου, ιδού με τι ξερογλείφεται ο Μητσοτάκης. Θα έρθουμε και σ’ αυτά.