Ο κερματισμός του πολιτικού μωσαϊκού πρωτοφανερώθηκε βίαια το 2012, όταν αναδιατάχθηκε ο χάρτης της Μεταπολίτευσης, όταν ο κοινωνικός αναβρασμός, μάλλον το σοκ της βίαιης πτώχευσης, εκφράστηκε σεισμικά στις διπλές εκλογές. Οι εκλογικές επαναναμετρήσεις του 2015, ακόμη και του 2019, απορρέουν από το κοινωνικό σοκ των μνημονίων και της χρεοκοπίας.
Μετά το 2023, και τη ρευστοποίηση του έως τότε υπολογίσιμου ΣΥΡΙΖΑ, διαπιστώνουμε ότι για πρώτη φορά σε όλη τη μεταπολιτευτική περίοδο, η Αριστερά και το Κέντρο χάνουν την εκλογική πλειοψηφία, ενώ η Αριστερά ηττάται και στις παραδοσιακά δικές της περιφέρειες, τις Β’ Αθηνών, Πειραιώς, Θεσσαλονίκης.
Μνημόνια υπέρ της Δεξιάς
Βλέποντας συνολικά την περίοδο της κρίσης, διαπιστώνουμε ότι εκλογικά-πολιτικά το κόστος της χρεοκοπίας το πλήρωσαν κατ’ εξοχήν τα κόμματα του Κέντρου και της Αριστεράς. Οι πολιτικοί χώροι που υλοποίησαν και εγγυήθηκαν το κοινωνικό συμβόλαιο της Γ’ Ελληνικής Δημοκρατίας λαβώθηκαν βαριά, έως διάλυσης, όταν έσπασε το κοινωνικό συμβόλαιο. Ωφελημένη βγήκε η Δεξιά, μάλιστα σε μια κυνική και επιθετική μετάλλαξη, η οποία συμπεριφέρεται σαν να μην κυβέρνησε ποτέ και να μην ευθύνεται για τίποτε, και η οποία ενώ βυθίζεται στη διαφθορά και την εκτροπή, επικαλείται παθογένειες παρελθόντος (του δικού της παρελθόντος).
Τα μνημόνια υπενθύμισαν οδυνηρά τις πολλαπλές εξαρτήσεις της χώρας, και την περιορισμένη κυριαρχία της· όχι μόνο τη νομισματική και δημοσιονομική, αλλά και την αμυντική και διπλωματική. Οι δανειστές-εταίροι θέλησαν κάθε πτυχή της δημόσιας διοίκησης και του κοινωνικού βίου να συμμορφωθεί στο νεοφιλελεύθερο υπόδειγμα, και εν πολλοίς το κατάφεραν, με την αμέριστη συμπαράσταση της Δεξιάς και του ακραίου Κέντρου: το διάστημα που κυβερνούν μετά το τέλος των μνημονίων, επέβαλαν το μνημόνιο εσωτερικού για αναδιάρθρωση κεφαλαίου και αποδιάρθρωση της εργασίας. Προεκτείνοντας, διαπιστώνουμε και μια ορισμένη διανοητική και ψυχική υποτέλεια, εκ μέρους των ανώτερων και μεσαιοανώτερων τάξεων, απέναντι σε παράλογες και ταπεινωτικές απαιτήσεις των δανειστών· υποτέλεια και ιδιοτέλεια γνωστές πάντως και από άλλες ιστορικές περιόδους.
Τα ίχνη της υποτέλειας
Ηταν ένα σκληρό μάθημα, ιδίως για την Αριστερά και μέρος του ΠΑΣΟΚ, μάθημα που είτε απέβη τραυματικό είτε οδήγησε προς τον επώδυνο ρεαλισμό είτε προς μονιμότερους συμβιβασμούς. Σίγουρα πάντως οδήγησε σε πολιτικούς μετασχηματισμούς, που εκτείνονται από τις μετονομασίες, τις μεταπηδήσεις και τις ποδοσφαιρικού τύπου μετεγγραφές έως την πολυδιάσπαση, την αυτοδιάλυση και τον αυτοεξευτελισμό.
Γιατί; Η απάντηση δεν είναι μία και δεν είναι εύκολη. Ασφαλώς στις κρίσιμες στιγμές των συγκρούσεων με τους δανειστές και τον ορντολιμπεραλισμό, η αφόρητη πίεση και οι εκβιασμοί θόλωσαν την ευθυκρισία και τη στρατηγική όραση των προσώπων που διαπραγματεύονταν. Αρκετοί λύγισαν. Αλλοι ενσωμάτωσαν, τακτικά τουλάχιστον, το περίφημο έξωθεν επιβαλλόμενο ownership του μνημονίου, για να σημάνει η τυπική λήξη, ελπίζοντας σε επαναφορά της πολιτικής «κανονικότητας». Αλλοι στην Αριστερά εσωτερίκευσαν τις ύβρεις και τις επικρίσεις του δεξιοακραίου Κέντρου, είτε ενοχικά είτε σαν υπεραντίδραση.
Αυτό που ζήσαμε τη δεκαετία 2009-2019 ήταν ακήρυκτος πόλεμος, που άφησε βαθιά, ενδοριζικά ίχνη στο κοινωνικό φαντασιακό και στο πολιτικό σύστημα. Τόσο βαθιά ίχνη, που έφεραν μια μεταλλαγμένη Δεξιά, στηριγμένη σε εκλογικές πλειοψηφίες φόβου και ανασφάλειας, να κυβερνά με μνημόνια εσωτερικού, σε διαρκή κατάσταση εξαίρεσης. Μια διεφθαρμένη αυλή κυβερνά τον κοινωνικό ερειπιώνα με απειλές και δώρα προς βογιάρους, ενδεείς και εκβιαζόμενους.
Ακίνδυνη Αριστερά;
Γιατί έτσι σήμερα η Αριστερά; Διότι στην Αριστερά η δοκιμασία της υποτέλειας και του συμβιβασμού όχι μόνο βιώθηκε επώδυνα σε ατομικό επίπεδο, αλλά έβαλε σε σκληρή δοκιμασία όλη την ιδεολογική και πολιτική της εξάρτυση, η οποία ήταν υφασμένη γύρω από ένα αντιπολιτευτικό στημόνι θεσμικής διαμαρτυρίας και κινηματικού ριζοσπαστισμού.
Ο,τι ήταν χρυσό για την άνοδο του 2009-2015 έγινε μολυβένιο ή ξύλινο μετά το 2015, και μετά το 2019 ήταν κενό, αιθέρας. Η κυβέρνηση 2015-2019 επέδειξε αξιοσημείωτες διαχειριστικές ικανότητες και κοινωνική ευαισθησία, πέρα από τη μη διαφθορά. Αλλά η διαχείριση του μνημονίου -και του σφοδρού προσφυγικού, ας μη λησμονούμε- άντλησε κάθε ικμάδα, έκρυψε τη στρατηγική πίσω από την τακτική και εν τέλει υπονόμευσε τη σχέση με τα λαϊκά στρώματα, τους μεροκαματιάρηδες, τους αλαφιασμένους μικρομεσαίους, τη νεολαία, το μέλλον εν τέλει.
Αυτά τα λαϊκά στρώματα βρίσκονται σήμερα ορφανά, χωρίς στρατηγική Αριστερά επικίνδυνη για την «κανονικότητα» του Predator και του real estate, επικίνδυνη για την τερατώδη κοινωνική ασυμμετρία. Η μετασχηματισμένη Αριστερά κείται ακίνδυνη, βραχμανική, χωρίς λαϊκά στρώματα, χωρίς ρίζωμα. Η εκλογική της επίδοση θα εξαρτηθεί από την επαγγελία της στοιχειωμένης «κανονικότητας» ως διαχειρίσιμης.
