«Διασώζοντας την τάξη σε μια εποχή αταξίας»

Ξεφυλλίζοντας τα νουάρ του καλοκαιριού

Στις 25 Ιουνίου, στο «Ανοιχτό Βιβλίο», ο φιλόλογος και κριτικός λογοτεχνίας Γιώργος Ν. Περαντωνάκης μας παρουσίασε έξι μυθιστορήματα αγωνίας ή μυστηρίου, τελευταίας σοδειάς, σύγχρονων Ελλήνων συγγραφέων. Σήμερα, ο φιλόλογος και κριτικός λογοτεχνίας Αριστοτέλης Σαΐνης, ξαναπιάνοντας το νήμα, μας παρουσιάζει ευσύνοπτα και εποπτικά 55 τίτλους μεταφρασμένης «μαύρης» λογοτεχνίας που κυκλοφόρησαν πρόσφατα. Συγγραφείς περιώνυμοι, νεότεροι, ακόμη και πρωτοεμφανιζόμενοι, που απευθύνονται στο πλατύ ή στο απαιτητικό κοινό, πενήντα πέντε προτάσεις που καλύπτουν ευρύ φάσμα αναγνωστικού γούστου.

Επιμέλεια: Μισέλ Φάις

Tην ώρα που η λογοτεχνία τείνει στη ρευστότητα και την αμορφία, το αστυνομικό αφήγημα διατηρεί ταπεινά τις κλασικές αρετές: καλοσχεδιασμένα πρόσωπα, σφιχτοδεμένη πλοκή.

Η παρατήρηση του Μπόρχες («το αστυνομικό μυθιστόρημα διασώζει την τάξη σε μια εποχή αταξίας, αυτό είναι κάτι που πρέπει να του το αναγνωρίσουμε και που του αξίζει»), προς υπεράσπιση του είδους, ισχύει, νομίζω, και για τη χαοτική εποχή μας, ακόμα και αν το είδος έχει πλέον κερδίσει πόντους στο χρηματιστήριο των λογοτεχνικών αξιών.

Μυθιστορήματα αγωνίας και ιστορίες μυστηρίου, σκοτεινές καταβυθίσεις στην Ιστορία ή δυστοπικές αναδύσεις στο μέλλον, σκληρά αφηγήματα, ψυχολογικά νουάρ και πολιτικά θρίλερ στοιβάζονται και φέτος στους πάγκους των βιβλιοπωλείων, καθώς το είδος αδηφάγα απλώνεται, χρωματίζοντας το ιστορικό ή το κοινωνικό αφήγημα, το ψυχολογικό, το κοινωνικό ή το αισθηματικό μυθιστόρημα, ακόμα και την επιστημονική φαντασία.

Ας τα ξεφυλλίσουμε!

● Ο μετρ και ο… μετρ

Πρώτος τόμος του δεύτερου κουαρτέτου του Λος Αντζελες και ο Τζέιμς Ελρόι, αφού πρώτα έστησε με την ντοκουμενταρισμένη και πολυπρισματική γραφή του έναν δαιδαλώδη κόσμο, τώρα μας δίνει την προϊστορία του: με ένα φλασμπάκ στο 1941, όταν, στην κορύφωση του πολεμικού πυρετού και του ρατσιστικού μίσους, δολοφονείται μια οικογένεια Ιαπώνων («Perfidia, Ο κύκλος της προδοσίας», μτφρ. Α. Αποστολίδης, Κλειδάριθμος).

Δεύτερο μέρος της τριλογίας που ξεκίνησε με τον «Κύριο Μερσέντες», άλλη μια ιστορία λογοτεχνικής εμμονής, από την ακούραστη φαντασία του Στίβεν Κινγκ, στα ίχνη του «Μίζερι» («Ο,τι βρεις, δικό σου», μτφρ. Σ. Νικολάου, Bell).

● Κλασικές νουάρ αποχρώσεις

Η αυτοκαταστροφική «Μπέττυ» (μτφρ. Α. Μακάρωφ, Αγρα) του διαβρωτικού ψυχογράφου Ζορζ Σιμενόν, βυθισμένη στις αναθυμιάσεις του αλκοόλ, δοκιμάζει τα όριά της σ’ ένα «σκληρό-ψυχολογικό» αφήγημα που έγινε ταινία από τον Κλοντ Σαμπρόλ.

Σε επανέκδοση και «Η γυναίκα φάντασμα» (μτφρ. Γ. Χαραλαμπίδης, Μέδουσα) του χαρακτηρισμένου ως Πόε του αστυνομικού, σεναριογράφου Κορνέλ Γούλριτς (1903-1968), όπου η μοιραία γυναίκα του τίτλου είναι η μόνη που μπορεί να επιβεβαιώσει το άλλοθι του κατηγορουμένου.

● Ενα νουάρ ψυχογράφημα από τη Μεσευρώπη

Ατμοσφαιρικό μυθιστόρημα, σπουδή στην ενοχή, και ο αναγνώστης σε ρόλο ντετέκτιβ μπροστά σ’ ένα σύμπαν αφηγηματικών λαβυρίνθων. Με φόντο τη Βιέννη των Αψβούργων και έναν κόσμο που σε λίγο θα τον σαρώσει ο πόλεμος, ο Λέο Πέρουτς στήνει ένα υποβλητικό αστυνομικό με το χαρακτηριστικό άρωμα της κεντρικής Ευρώπης («Ο μαιτρ της Δευτέρας Παρουσίας», μτφρ. Ρ. Ιωαννίδου, Κίχλη).

● Από το βρετανικό whodunit στους δρόμους του ρεαλισμού

Ενας κρεμασμένος κινητοποιεί τον επιθεωρητή Τζίμι Πέρεζ της αστυνομίας των Νησιών Σέτλαντ στις «Λευκές νύχτες» (μτφρ. Ρ. Χατχούτ, Κλειδάριθμος) της επιγόνου της μεγάλης Αγκαθα, Αν Κλιβς.

Μπορεί να μην είναι ένοχη δολοφονίας, αλλά σίγουρα κάτι κρύβει «Η γυναίκα με το μυστικό» (μτφρ. Β. Γιαννίσης, Διόπτρα) στο ψυχολογικό θρίλερ της Χάνα Σόφι, η οποία πέρσι ανέστησε τον Ηρακλή Πουαρό.

Ο επιθεωρητής Μαξ Γουλφ αναζητά τον δολοφόνο που αποδεκατίζει μια παρέα παλιών συμφοιτητών στα στενοσόκακα του Λονδίνου (Τόνι Πάρσονς, «Ο σάκος του φόνου», μτφρ. Α. Κορτώ, Μεταίχμιο), ο αστυνόμος Τζακ Λένον σε νέες περιπέτειες στους σκοτεινούς δρόμους του Μπέλφαστ (Στιούαρτ Νέβιλ, «Κλεμμένες ψυχές», μτφρ. Β. Τζανακάρη, Μεταίχμιο) και ένα ακρωτηριασμένο πόδι παραδίδεται πακέτο στη βοηθό του ιδιωτικού ντετέκτιβ Κόρμοραν Στράικ (Ρόμπερτ Γκαλμπρέιθ, «Η σοδειά του κακού», μτφρ. Χ. Καψάλης, Ψυχογιός).

Ψυχρή αφήγηση, ρεαλιστική ψυχογράφηση και η ιστορία ενός παροπλισμένου μεσήλικα του σκοτσέζικου υπόκοσμου, στο δεύτερο μέρος της σκληροτράχηλης νουάρ τριλογίας του στιλίστα Μάλκομ Μακέι («Πώς ένας εκτελεστής λέει αντίο», μτφρ. Α. Τρυμπέρη, Πόλις).

● Από την άλλη όχθη του Ατλαντικού

Μια αυτοκτονία αποδεικνύεται άγρια δολοφονία και κινητοποιεί την ιατροδικαστή Σάρα Λίντον (Κάρεν Σλότερ, «Η συντριβή», μτφρ. Χ. Καψάλης, Ψυχογιός), ένας φοιτητής αναζητά τα ίχνη του δολοφόνου του θείου του (Τζον Κάτζενμπαχ, «Νεκρός φοιτητής», μτφρ. Σ. Νικολάου, Bell) και σε επανέκδοση το εξαιρετικό «Ενας επικίνδυνος δρόμος» (μτφρ. Α. Ζάβαλος, Κέδρος) της Κρις Νέλσκοτ, με θέμα τις φυλετικές διακρίσεις και τους αγώνες για τα δικαιώματα των Αφροαμερικανών στο Μέμφις του 1968.

● Αξιοπρόσεκτες πρώτες εμφανίσεις και εκπλήξεις

Παραμυθένιο και τρυφερό «Το κορίτσι με το κόκκινο παλτό» (μτφρ. Β. Τζανακάρη, Μεταίχμιο) της Κέιτ Χάμερ, με θέμα την απαγωγή ενός ιδιόμορφα χαρισματικού κοριτσιού, σκοτεινός λυρισμός στον «Μαγεμένο τόπο» (μτφρ. Χ. Παπαδημητρίου, Μεταίχμιο) της Ρενέ Ντένφελντ που διαδραματίζεται σε μια παλιά φυλακή και ο διεφθαρμένος κόσμος των εμπόρων τέχνης στο ντεμπούτο της Λ. Σ. Χίλτον με την κοσμοπολίτικη «Maestra» (μτφρ. Σ. Τάππα, Διόπτρα).

Ο προκλητικός κινηματογράφος του Καναδού μετρ μας καθήλωσε. Τώρα μας προσφέρει το δικό του «Γυμνό γεύμα». Ο λόγος για τον Ντέιβιντ Κρόνενμπεργκ και την παρθενική πεζογραφική εμφάνισή του: ανεξάρτητοι δημοσιογράφοι, νεκροί ή αγνοούμενοι μαρξιστές φιλόσοφοι, αμφιλεγόμενοι χειρουργοί, αφροδίσια νοσήματα, ασθένειες και σεξ σε ένα σκοτεινό γεωπολιτικό θρίλερ («Αναλωμένοι», μτφρ. Γ. Μπέτσος, Τόπος).

● Οικογενειακά δράματα και ψυχολογικά θρίλερ

Η εξαφάνιση μιας δεκαπεντάχρονης θα φέρει στην επιφάνεια καλά κρυμμένα οικογενειακά μυστικά (Τζέιν Σελμίτ, «Η κόρη», μτφρ. Ρ. Χατχούτ, Κλειδάριθμος), μια νεαρή ξυπνά σ’ ένα σκοτεινό κελάρι χωρίς να ξέρει πώς βρέθηκε εκεί (Μ. Τζ. Αλριντζ, «Το σπίτι με τις κούκλες», μτφρ. Σ. Τάπα, Διόπτρα), ο εφιάλτης μιας απαχθείσας μοιάζει εξακολουθητικός στο νέο βιβλίο του συγγραφικού ζεύγους των Νίκι-Φρεντς («Επιστροφή από το σκοτάδι», μτφρ. Α. Καλλιοντζή, Διόπτρα), ένας ιδιόμορφος αναλυτής προσπαθεί να αποσπάσει κρίσιμες πληροφορίες από έναν ανήλικο (Μαρκ Αλλεν-Σμιθ, «Ο ιεροεξεταστής», μτφρ. Α. Καλοκύρης, Κλειδάριθμος) και μια υπόθεση παιδικής κακοποίησης στο επίκεντρο ενός τρομακτικού κινηματογραφικού θρίλερ (Μο Χάιντερ, «Η σιωπή των δέντρων», μτφρ. Β. Γιαννίσης, Διόπτρα).

● Ηλεκτρονικά εγκλήματα

Αυτοκτονία, ατύχημα ή δολοφονία; Μόνο τα ψηφιακά αποτυπώματα θα αποκαλύψουν την αλήθεια για τον πνιγμό της φοιτήτριας στο μυθιστόρημα αγωνίας του T.Ρ. Ρίτσμοντ «Τι άφησε πίσω της» (μτφρ. Ν. Καλαϊτζής, Bell), ενώ, μυστηριωδώς, η στιγμή της δολοφονίας ενός αντισυμβατικού τηλεοπτικού παρουσιαστή απαθανατίζεται στο δικό του τουίτερ (Ματ Μεντόρις, «Φόνος στο Twitter», μτφρ. Θ. Χειμωνάς, ΑΛΔΕ).

● Συνομιλώντας με το νουάρ

Κινηματογραφικοί ρυθμοί σε μια πολιτική αλληγορία που δανείζεται στοιχεία από την επιστημονική φαντασία και το θρίλερ για να μιλήσει για το δικαίωμα στη διαφορετικότητα στο πρώτο μέρος της τρίπτυχης εποποιίας του Μάρκους Σέικι («Οι χαρισματικοί», μτφρ. Α. Πρίτσας, Πόλις) με επίκεντρο ένα μικρό ποσοστό παιδιών που γεννήθηκαν μετά το 1980 και παρουσιάζουν εξαιρετικές ικανότητες.

Επιστροφή στις απαρχές του θρυλικού Ρομπέρτο Μπολάνιο. Τρεις αναδρομικές αφηγήσεις περιστρέφονται ιλιγγιωδώς γύρω από μια πρωταθλήτρια του πατινάζ ή οποία μόλις έχει αποκλειστεί από την ολυμπιακή ομάδα: έρωτες, πάθη και εγκλήματα σε κάποια ακτή της «σοσιαλιστικής» (!) Ισπανίας («Το παγοδρόμιο», μτφρ. Κ. Ηλιόπουλος, Αγρα).

Πρώτα γνωρίσαμε τον υιό Τζόναθαν Λίτελ και τις «Ευμενίδες» του, ο πατέρας του όμως, Ρόμπερτ Λίτελ, είναι καταξιωμένος συγγραφέας μυθιστορημάτων κατασκοπίας. «Ο νεαρός Φίλμπυ: Πορτραίτο του μυστικού πράκτορα σε νεαρά ηλικία» (μτφρ. Α. Αποστολίδη, Αγρα) είναι μια μυθοπλαστική ματιά στη ζωή του μεγαλύτερου κατασκόπου του 20ού αιώνα, του «κόκκινου» Χάρολντ «Κιμ» Φίλμπυ, πρoτύπου πολλών ηρώων του Γκράχαμ Γκριν και του Τζον Λε Καρέ.

● Μαθηματικά παιχνίδια και θρύλοι στους Αντίποδες

Ενας δεκατετράχρονος χάνεται στον κόσμο της εικονικής πραγματικότητας και των μαθηματικών στο «Quaternia» (μτφρ. Ν. Χούνος, Τραυλός) του ομογενή καθηγητή και συγγραφέα Τομ Πετσίνη από την Αυστραλία, ενώ στη συνέχεια της «Σάγκα Μαορί» («Ούτου», μτφρ. Α. Μακάρωφ, Αγρα) του πολυβραβευμένου Καρίλ Φερέ, η είδηση της αυτοκτονίας του Τζακ Φιτζέραλντ φέρνει στη Νέα Ζηλανδία τον παλιό του φίλο, Πολ Οσμπορν, σε αναζήτηση της αλήθειας.

● Ακολουθώντας τον Μανσέτ και τον Μονταλμπάν

Το μαύρο χιούμορ του Φρεντερίκ Α. Φαζαρντί και ο αντισυμβατικός επιθεωρητής Παντοβάνι με την παρέα του επιστρέφουν σε άλλη μια φρικιαστική ιστορία: ένα «ρέψιμο της Ιστορίας» με στολή στρατιώτη της Βέρμαχτ ξεβράζεται στη Νορμανδία του 1980 («Η θεωρία του 1%», μτφρ. Γ. Καυκιάς, Εκδόσεις των Συναδέλφων).

Φάντασμα του πολέμου θα αντιμετωπίσει και ο διεφθαρμένος αστυνόμος Αλμπέρ Νταρλάκ στο Μπορντό του 1950, στο επικό «Μετά τον πόλεμο» (μτφρ. Γ. Καυκιάς, Εκδόσεις του 21ου) του Ερβέ Λε Κορ, όπου θύτες και θύματα αλλάζουν συνεχώς θέση, σ’ ένα φρικιαστικό γαϊτανάκι αλληλοεξόντωσης.

Τρομοκρατία, ανεργία και παιδεραστία σ’ ένα τρίπτυχο μυθιστορηματικό σχόλιο της σύγχρονης γαλλικής κοινωνίας στο «Τρεις ώρες προτού χαράξει» (μτφρ. Μτφρ. Ρ. Κολαΐτη, Καστανιώτης) του γνωστού μας πια Ζιλ Βενσάν και μια υφυπουργός, ένας πράκτορας και ένας κουρασμένος συγγραφέας σ’ ένα πολιτικό θρίλερ με θέμα τον θάνατο των δημοκρατιών στον «Φύλακα άγγελο» (μτφρ. Γ. Καυκιάς, Εκδόσεις του 21ου) του πρωτοεμφανιζόμενου στα ελληνικά Ζερόμ Λερουά.

Σύγχρονη εκδοχή του Ορφέα και της Ευρυδίκης το βίαιο ψυχολογικό θρίλερ «Ταξιδιώτης δίχως αποσκευές» (μτφρ. Μ. Γαβαλά, Καλέντης) του ζοφερού Ζαν-Κριστόφ Γκρανζέ, όπου ο ψυχίατρος Ματίας Φρερ και η αστυνομικός Αναΐς Σατλέ αναζητούν τα ίχνη ενός εγκληματία που έχει χάσει τη μνήμη του.

Πασίγνωστη στη χώρα της η Ισπανίδα Αλίθια Χιμένεθ Μπάρτλετ, μας συστήνεται με το πρώτο μυθιστόρημα της σειράς με τη δυναμική αστυνόμο Ντελικάδο σε μια φαινομενικά απλή ζωοφιλική υπόθεση («Σκυλίσια μέρα», μτφρ. Α. Βασιλάκου, Μεταίχμιο), ενώ, στις χιονισμένες Αλπεις, ο εριστικός μπάτσος Ρόκκο Σκιαβόνε (Αντόνιο Μαντσίνι, «Το πλευρό του Αδάμ», μτφρ. Φ. Ζερβού, Πατάκης) καλείται να εξιχνιάσει τον θάνατο μιας γυναίκας, και στη Σικελία ο ονειροπαρμένος Μονταλμπάνο ακόμα μία δολοφονία (Αντρέα Καμιλλέρι, «Η φωλιά της οχιάς», μτφρ. Φ. Ζερβού, Πατάκη).

● Βόρειος τρόμος και σκανδιναβικά νουάρ

Η ακούραστη ρεπόρτερ Ανικα Μπένγτζον κυνηγά τον δολοφόνο ενός δημοσιογράφου (Λίζα Μάρκλουντ, «Κόκκινη Λύκαινα», μτφρ. Ν. Προδρομίδου, Μεταίχμιο), ένας άρτι αποφυλακισθείς και μια νεαρή δικηγόρος στα ίχνη των απαγωγέων ενός νεαρού επιχειρηματία (Γενς Λαπίντους, «Αίθουσα VIP», μτφρ. Γ. Κονδύλης, Μεταίχμιο), η δημοσιογράφος Μαγκνταλένα Χάνσον αντιμέτωπη με εξαφανίσεις κοριτσιών στη σουηδική επαρχία (Νίνι Σούλμαν, «Το κορίτσι με το χιόνι στα μαλλιά», μτφρ. Χ. Μανιά, Παπαδόπουλος) και η επίλεκτη Ομάδα Αλφα καλείται στο φωτεινό σουηδικό μεσοκαλόκαιρο να εξιχνιάσει τρεις φαινομενικά άσχετες μεταξύ τους υποθέσεις (Αρνε Νταλ, «Ονειρο καλοκαιρινής νύχτας», μτφρ. Γ. Κονδύλης, Μεταίχμιο).

Ντοκουμενταρισμένη αφήγηση για την ιστορία μιας αληθινής συμμορίας που έδρασε στη Σουηδία το συνεργατικό χορταστικό θρίλερ των Στέφαν Θάνμπεργκ και Αντερς Ρούσλουντ «Made in Sweden, ο χορός της αρκούδας. Μια βίαιη ιστορία ενάντια στη βία» (μτφρ. Μ. Πηγαδά, Κλειδάριθμος).

Παρανοϊκός δολοφόνος τρομοκρατεί τη νορβηγική επαρχία (Σάμιουελ Μπιορκ, «Η κουκουβάγια», μτφρ. Δ. Παπαγρηγοράκης, Διόπτρα) και ο Αρναλντουρ Ιντρίντανσον εξερευνά τι κρύβεται κάτω από την πολυπολιτισμική επιφάνεια της ισλανδικής κοινωνίας, με αφορμή τον φόνο ενός νεαρού αγοριού και την εξαφάνιση του ετεροθαλή Ταϊλανδού αδελφού του («Παγωμένη νύχτα», μτφρ. Ν. Προδρομίδου, Μεταίχμιο). 

Ο ντετέκτιβ «Ράουν» σε νέες περιπέτειες στο δεύτερο μέρος της τριλογίας του Δανού Μίκαελ Κατς Κέφτελ («Ο αγνοούμενος», μτφρ. Λ. Καλοβυρνάς, Ψυχογιός) και το πτώμα μιας νεαρής με νοητική υστέρηση δίνει την ευκαιρία στη Σάρα Μπλέντελ («Ξεχασμένα κορίτσια», μτφρ.Ρ. Χατχούτ, Κλειδάριθμος) για μια κριτική προσέγγιση των ιδρυμάτων.

● Με δύναμη από τη Γερμανία

Ενας δολοφόνος φαίνεται ότι έχει πολλούς ανεξόφλητους λογαριασμούς στο «Εγώ θα σε δικάσω» (μτφρ. Τ. Βότσος, Κλειδάριθμος) της Νέλε Νοϊχάους, ένας συγγραφέας οδηγείται στο έγκλημα και όχι μόνο, στην πρώτη μυθιστορηματική εμφάνιση του Σάσα Αράνγκο («Η αλήθεια και άλλα ψέματα», μτφρ. Τάνια Σταύρου, Ψυχογιός), και μια επιτυχημένη μυθιστοριογράφος, αφού αναγνωρίσει τον δολοφόνο της αδελφής της στο πρόσωπο γνωστού δημοσιογράφου, αποφασίζει να εκμαιεύσει την ομολογία όπως αυτή ξέρει καλύτερα, στο επίσης εντυπωσιακό ντεμπούτο της Μέλανι Ράαμπε («Η παγίδα», μτφρ. Γ. Λαγουδάκου, Καλέντης).

● Ιστορία, ναζί και… ποδόσφαιρο

Μια σειρά δολοφονίες αναστατώνουν την κοινότητα των Πυθαγορείων και ένας Αιγύπτιος ντετέκτιβ στα ίχνη του δολοφόνου (Μάρκος Τσικότ, «Η δολοφονία του Πυθαγόρα», μτφρ. Χ. Θεοδωροπούλου, Πατάκης).

Μυστήριο και Ιστορία, έρωτας και θάνατος στον λαβύρινθο της Πόλης, και από το σήμερα πίσω στην εποχή του μεγάλου Μωάμεθ, με αφορμή τη δολοφονία μιας καθηγήτριας της οθωμανικής ιστορίας (Αχμέτ Ουμίτ, «Η δολοφονία του Σουλτάνου», μτφρ. Θ. Ζαραγκάλης, Πατάκης).

Τέλος, αλλαγή προσανατολισμού για τον Φίλιπ Κερ. Η δολοφονία του προπονητή της Λόντον Σίτι («Ξαφνικός θάνατος», μτφρ. Γ. Μαραγκός, Κέδρος) και η κατάρρευση ενός ποδοσφαιριστή της αγγλικής ομάδας σε ματς με τον Ολυμπιακό σε μια Ελλάδα που φλέγεται («Το χέρι του θεού» μτφρ. Γ. Μαραγκός, Κέδρος) κινητοποιούν τον ντετέκτιβ-βοηθό προπονητή Σκοτ Μάνσον.

Το κενό που αφήνει ο Κερ σπεύδει, ωστόσο, να καλύψει η σύζυγός του, Τζέιν Θάιν, η οποία μας μεταφέρει στο Βερολίνο της ανόδου του Χίτλερ με αφορμή την ιστορία μιας Βρετανίδας ηθοποιού που συνδέεται με τη Μάγκντα Γκέμπελς: ναζιστική ελίτ, κατάσκοποι και έρωτες, παραμονές του μεγάλου πολέμου («Μαύρα Ρόδα», μτφρ. Φ. Χρυσόπουλος, Κέδρος).